Önemli güvenlik notu: Bu bir arşiv metnidir, modern bir kullanım kılavuzu değildir. Profesyonel malzeme tanımlaması, güvenlik veri sayfası, uygun havalandırma, koruyucu ekipman ve risk değerlendirmesi olmadan plastikleri tutuşturmayın ve bilinmeyen polimerleri ısıtmayın, kesmeyin, kaynaklamayın, yapıştırmayın veya püskürtmeyin. Plastiklerin yanması çok tehlikeli gazlar açığa çıkarabilir. Geçmişte bahsedilen açık alev, cıva, asbest, kızgın yağ, sıcak tel, benzen, kloroform, nitroselüloz ve yanıcı kaplamalar günümüz uygulamaları için önerilmemektedir.
Poliplastikler, yapıştırıcılar, solventler ve boyalar Savo Kusić’in mevcut halka arzının bir parçası değil. Bugünün odak noktası ahşap pencereler, ahşap-alüminyum pencereler ve özel kapılar.
Poliplastların tanımlanması
Poliplastları tanımlamak, iyi donanımlı laboratuvarlardaki uzmanlar için bile kolay bir iş değildir. Evde ustalaşmak için tür, yani poliplast grubu çok daha kolay ve daha başarılı bir şekilde belirlenir.
Bu test yalnızca bir kibrit ve elbette test edilen malzemeden bir parça ve çalışırken biraz pratik ve dikkat gerektirir.
Geçmiş test akışı
Test edilen maddeden bir parçayı kibritle dikkatlice ısıtıyoruz. Eriyorsa termoplastik, ermiyorsa duroplast demektir. Kibriti çıkarırsak termoplastiklerden şunlar yanmaya devam eder: polietilen, polipropilen, polistiren, polimetilen, polimetakrilat, selüloz asetat ve nitroselüloz. Alev şu durumlarda söner: polivinil klorür, politetrafloroetilen ve silikonlar (resim 1).
SLIKA 1
Daha fazla yananlardan polietilenlerin küçük mavimsi bir alevi vardır ve söndürüldüğünde mum gibi kokar, dokunduğumuzda daha yumuşak, daha yağlı olduklarını hissederiz. Polipropilen (A) daha kuru, daha kırılgandır, polistiren (B) ise bize isli bir alev ve tatlı bir koku verir. Kurumsuz, şişer, yanma sırasında çatlar, asetik asit selüloz asetat (C) gibi kokar. Kurumsuz bir alevle yanar, çatlar, meyve polimetil metakrilat (D) gibi kokar. Nitroselülozu hızla yakar.
Poliamid alevde yanmaz malzemelerden şişer, çıtırdar ve yanmış yün gibi kokar. Alevin kenarı yeşil renktedir, polivinil klorür asit gibi kokar. Alevde biraz erirse, süt beyazı bir kütle çıkarırsa, asit gibi kokar, poll-tetrafloroetilendir.
Isıtıldığında yumuşamayan poliplastiklerdir. Bakalitin karakteristik kokusu alev tarafından yayıldığında fenoplasttır. Çıtırtı ısıtıldığında aminoplast amonyak gibi kokar. Sert yanar, isli bir alevle yanar, alevde çıtırtılar, çatlamalar olur, alev söndüğünde meyve kokusu (tatlı) polyester yayar. Alevde çatlama yapmaz, kibriti çıkarırsanız kısa süre daha da yanar ve yanık epoksi-reçine kılı gibi kokar.
“Dolgu maddeleri” içeren poliplastlar söz konusu olduğunda, ek maddeler çoğu zaman gerçek resmi kaplar ve kokulara dikkat etmek daha önemlidir.
Poliplastın işlenmesi
Bilinen işleme çabaları uygulanır. Metal ve poliplastiğin işleme davranışı arasındaki fark, esas olarak poliplastiğin daha hızlı ısınmasına ve alete yapışmasına yansır. Bu nedenle, çoğunlukla ağaç işlemede kullanılan, yavaş hareket eden, büyük dişli aletler kullanılır. Yani: kazıma, planyalama, zımparalama, delme, sıyırma. Taşlama en az tavsiye edilir.
Çeşitli şekillerde kesme, oyma, soğuk bükme, yumuşak metallerin (alüminyum) işlenmesiyle aynı şekilde yapılır (resim 2).
SLIKA 2
Poliplastın sıcak işlenmesi tamamen farklıdır.
Poliplastın sıcak işlenmesi
Fenoplast ve aminoplasttan yapılmış, üretim sırasında sıcak şekillendirilmiş, kesinlikle sertleştirilmiş nesneler, artık ısının etkisiyle işlenemez. Bu poliplastikler (çoğunlukla tekstil ve kağıt bakalitler) yalnızca talaş kaldırma yoluyla işlenir. Termoplastikler ısı etkisi altında yumuşar, plastikleşir, şekillendirilebilir ve soğutulduğunda yeni şeklini, şeklini korur. En yaygın termoplastikler sert ve yumuşak PVC, polimetil metakrilat (Pleksi-cam), polistiren ve selüloittir.
Isıtma lokal veya toplu ısıtma şeklinde olabilir. Hangi ısıtma yöntemini kullanacağımıza hedef karar verir.
Tarihsel ısıtma yöntemleri
1. Isıtma için dolap (kek, et pişirmek için fırın). Fırına yerleştirilen poliplastın her taraftan eşit şekilde ısınması önemlidir. Plakaları, boruları ısıtmak için uygundur. Sıcaklık cıvalı termometre ile kontrol edilebilir.
2. Isıtmalı plaka (soba). Kontrollü bir sıcaklıkta daha küçük tabakların ısıtılması için uygundur.
3. Açık alev (Bunsen lambası, şehir gazı, lehim meşalesi vb.) Bu kaynakların alevinin ısısı her zaman poliplastın ısıl işlemi için gereken ısıdan daha yüksektir. Kullanımları büyük tecrübe ve dikkat gerektirir. Metal borulu ocakları uzatırsak işimizi kolaylaştırmış oluruz. Bu tür bir uzatma, alevin doğrudan etkisini önler çünkü pratikte borudan yalnızca sıcak hava çıkar ve bu, yerel ısıtma için daha az riskle kullanılabilir (resim 3)
4. Sıcak yağ. Yağ banyolarının hazırlanması büyük tecrübe ve dikkat gerektirir. Yağın parlama noktası bilinmelidir. Banyo sıcaklığı sürekli kontrol edilmelidir. Yağı ısıtmak için açık alev kullanmak yasaktır. Sürekli ısıtma ve karıştırma yoluyla yerel ısıtmadan kaçınılmalıdır. Yangın riski oldukça büyüktür. Poliplastik uzmanları açısından bu çok iyi bir yöntemdir çünkü sıcaklık kolayca kontrol edilir ve yüksekliğin sabitliği kolayca düzenlenir. Ancak işlemin ardından yapıştırma yapılırsa yüzeylerde tamamen çıkarılması zor olan yağlı bir tabakanın varlığı nedeniyle çok daha zordur.
5. Sıcak kum. Poliplastik boruların bükülmesinde kullanılır.
6. Sıcak hava. Sıcak hava kaynağı olarak saç kurutma makinesi, yerel ısıtma için iyi bir şekilde kullanılabilir.
7. Isıtmalı Ienjir. Alev veya elektrik akımıyla ısıtılan metal bir cetvel, poli plastik levhaların bükülmesinde iyi kullanılır. (Resim 3).
SLIKA 3
8. Kızılötesi ısıtıcılar. Bu ısıtıcıların yararlı etki derecesi poliplastın temel rengine ve emme gücüne bağlıdır. Bu ısıtıcı grubuna rezistanslı ısıtıcı elemanları da dahil edebiliriz.
Belirli poliplastların optimum işlem sıcaklığı şu şekildedir: PVC 130-140, pleksiglas 145-150, selüloit 100°C. Doğru sıcaklığı korumak önemlidir çünkü daha uzun süre ısıtmak örneğin PVC’nin yapısına zarar veririz. Deneyimlere göre, 1mm kalın bir plakayı ısıtmak yaklaşık 1,5 mnut alır. Isıtılmış plakanın mümkün olduğu kadar çabuk şekillendirilmesi ve ardından mümkün olduğu kadar çabuk soğutulması da önemlidir. Soğutma en kolay ıslak bez veya süngerle yapılır.
Plaka bükme
Büküm tek sıra halinde çeşitli açılarda veya yay şeklinde levhanın tüm yüzeyine yapılabilmektedir. Her iki görev de büyük dikkat ve farklı teknolojiler gerektirir.
Plaka 1,5 mm’den ince ise 2-3 mm kalın metal cetvel kullanıyoruz. Kağıt veya asbest levha ile termal olarak yalıtılmış cetvelin bir ucu, yatay konumda mangelin çeneleri arasına sabitlenmiştir. Cetvelin diğer ucunu bir brülörle uygun sıcaklığa ısıtın. (Bkz. Şekil 3). Bükme işlemi şu şekildedir: Bükme çizgisini yağlı kalemle işaretleyin, ardından tahtayı bu çizgi boyunca sıcak bir cetvelin üzerine yerleştirin. Poliplast çizgi boyunca yumuşar. Plakayı zayıf bir basınçla istenilen açıya büküyoruz, ardından ıslak bir bez veya süngerle o pozisyonda soğutuyoruz. Plaka kalınsa sadece bir tarafı ısıtmak yeterli olmaz. Bu durumda paralel yerleştirilmiş iki cetvel uyguluyoruz. Isıtma cetveli büktüğümüz plastik levhanın en az iki katı kalınlığında olmalıdır.
Tüm yüzeye bükme (plastik silindir) farklı bir teknoloji gerektirir. Poliplastik plaka bütün olarak ısıtılmalı ve soğuk bir şablonda (kalıpta) soğutulmalıdır. Plakayı daha önce bahsettiğimiz yöntemlerden birini kullanarak ısıtabiliriz. Şablon malzemesi şunlar olabilir: ahşap, metal, seramik. Bükme basittir, poliplast kırılamaz, çünkü eğer bükmeyi başaramazsak, yeniden ısıtarak orijinal şekline dönen plakayı yumuşatırız ve işlemi tekrarlayabiliriz. Plakanın tüm kalınlığı boyunca tamamen soğuması için soğumaya yeterli zaman ayrılmalıdır. Bükme sırasında plakanın tekrar ısıtılmaması gerektiğini unutmayın çünkü orijinal düz şekline geri döner.
Yumuşatılmış PVC filmler, levhalar, elastikiyetleri nedeniyle kalıcı olarak - soğukta - bükülemez, sert PVC’de olduğu gibi sıcak bükme uygulamak zorunda kalırız.
Poliplastik boruların bükülmesi
Boru çapı ve bükülme noktasındaki duvar kalınlığı çok az değişirse boruyu iyi bükmeyi başardık. Bu durum dirsek kırışması olasılığını dışlar. Kemerin dış kısmında bükülme sırasında duvar kalınlığı azalırken iç tarafta kalınlaşır. Borunun çapı büyüdükçe ve duvarlar kalınlaştıkça kırışma riski de artar. Bükülme açısının azaltılmasıyla deformasyon riski artar. Büyük kemerler için poli plastik boruyu bükmek istediğimiz noktada sıcak hava veya alev kullanarak ısıtıyoruz. Daha sonra düz bir tabağa veya kare cetvelle yerleştirilip bükülür (resim 4, üst kısım).
Küçük yaylar elde etmek için borunun sıcak (100°C) kum, mantar unu veya bükmek istediğimiz boruyla aynı çapta spiral yay ile doldurulması gerekir. Kum kullanacaksak borunun bir ucunu konik tapa ile kapatıp içini tamamen kumla doldurup diğer ucunu kapatıyoruz. Bükülme yerini dışarıdan ısıtarak kendi ağırlığından uygun kavis oluşana kadar bekleriz. Nemli bir bez veya süngerle soğutun. Duvar dışarıdan soğuduğunda kum hemen kaldırılır.
Mantar unu kullanıldığında ön ısıtma yapılmaz; bu tür dolgunun olumsuz tarafı, unun çıkarılmasının daha zor olmasıdır. Helezon yay en idealidir ancak boru ile aynı çapta bir yay almalısınız.
Yumuşatılmış PVC’den yapılmış borularda fiili bükmeden bahsedemeyiz ama muhtemelen boru profilinin sabitlenmesinden söz edebiliriz. Bu işlemi uygun yerin plastik hale gelinceye kadar ısıtılması, ardından bir ucunu kapatıp diğer ucuna üfleme yaparak borunun deforme olmuş profilini onarıp soğutuyoruz.
Sıcak hava kaynağı
Bu yöntem çoğunlukla sert PVC için kullanılır ancak aynı zamanda poliamid, pleksiglas ve yumuşatılmış PVC’nin işlenmesinde de başarıyla kullanılır. Poliamid işlenirken hava yerine nitrojen kullanılır.
Sıcak havanın etkisiyle sert PVC levha sıvılaşmayıp macun kıvamına gelir, yapışır ve kaynak yapılır. Başarılı kaynak, hazırlık eylemlerine, yani plakaların veya boruların uçlarını, kenarlarını, kenarlarını nasıl işlemeyi başardığımıza bağlıdır. Kaynaklı levhaların bir tarafına »V« dikişi işliyoruz, eğer her iki tarafa da kaynak yapmak istiyorsak »X« dikişi hazırlıyoruz. Kenarları 60° açıyla oluşturuyoruz. Kaynak telinden gelen malzeme ortaya çıkan boşluğa girer (resim 4, alt kısım).
SLIKA 4
Hava 200–500°C’ye kadar ısıtılır, en iyi şekilde kaynak »tabancası« ile üretilir. Kaynak için bir “tabanca”, içinden havanın aktığı ve bu şekilde ısıtılan, elektrik akımı veya gazla ısıtılan delikli bir tüptür.
Elektrik akımı kullanılıyorsa, 200 W ısıtma elemanının takılması yeterlidir. Lehimleme için “tabanca” kullanmak en kolayıdır çünkü sadece küçük bir ayar gerektirir. Şişirilmiş bir araba lastiğinden hava alabiliriz. Kullanılan hava miktarı nispeten büyüktür. Saatte 1500-1800 litre taşır. Hava nozulunun çapı yaklaşık 3 mm olmalıdır. Kaynak çubuklarının malzemesi, kaynak yapmak istediğimiz plakaların malzemesine göre daha düşük bir erime noktasına sahip olmalıdır. Çubukların çapı 2-5 mm’dir. Eğer bu tür elektrotları bulamazsak kaynak yaptığımız plakalardan kesilmiş bir parça ile deneyebiliriz. Hava jetinin sıcaklığını 25 mm uzakta bulunan bir kağıt parçasına bırakarak ayarlıyoruz. Kağıt 5 saniye içinde sarıya dönerse sıcaklık doğrudur (resim 4).
Soldan sağa kaynak yapıyoruz. Sol elimizde bir çubuk, sağ elimizde ise bir “silah” tutuyoruz. Çubuğu her zaman dik tutuyoruz, böylece sıcak hava çubuğu eritecek ve var oluşacaktır. Çubuğun önündeki dikişi sıcak havayla ısıtıyoruz. Kaynak, basitliğine rağmen büyük tecrübe ve dikkat gerektirir. 4 mm plaka kalınlığına kadar V dikiş, daha kalın plakalar için X dikiş hazırlıyoruz.
Yumuşatılmış PVC ile kaynak yöntemi aynıdır ancak malzeme çok daha yumuşak olduğu için erimiş çubuğa küçük bir çarkla bastırıyoruz.
Pleksi-cam, polietilen ve poliamid de bu şekilde kaynaklanabilir ancak pratikte bu çok daha az sıklıkla gerçekleşir.
Köpük poliplastların kesilmesi
Sadece makas, çakı, jilet ile değil, ısıtılmış rezistans teli ile de kesim yapılabilmektedir. Teli, köpük levhayı kesmek istediğimiz katmanın kalınlığına karşılık gelen yükseklikte masanın üzerine asıyoruz. Gücü açtıktan sonra plakayı parlayan telin üzerine bastırıyoruz. Tel 0,17-0,25 mm kalınlığında olmalı ve 20-24 V gerilimine sahip olmalıdır (resim 5).
SLIKA 5
Poliplast yapıştırma
Yapıştırma, aynı veya farklı iki malzemenin üçüncü bir madde olan tutkal kullanılarak birleştirilmesidir. Yapıştırıcılar çoğunlukla sıvı halde soğuk yüzeylere uygulanır. Aynı poliplastları solventleriyle yapıştırıyoruz, böylece yayıp birbirine yapıştırıyoruz. Solvent buharlaştıktan sonra yüzeyler yapıştırılır. Yapıştırmak için bu solvent yöntemini kullanıyoruz:
asetonlu selüloit,
benzenli polistiren,
kloroformlu pleksi cam.
Piyasada çeşitli poliplastların yapıştırılmasına uygun çeşitli ürünler, yapıştırıcılar bulabilirsiniz.
Poliplastın yüzey işlemi ve boyanması
Duroplastların “dolgu maddeleri” varlığından dolayı cilalanması genellikle zordur. Eğer yüzeyden, pürüzsüzlüğünden, renginden memnun değilsek tüm yüzeyi zımpara kağıdı ile ovalamalıyız. Çatlakları bu şekilde gideremezsek, düzensizlikleri, hataları “epokit” ile lekeliyoruz. Epoksi sertleştikten sonra tekrar cilalamamız, ardından nitro vernikle istenilen renkte cilalamamız gerekir. Nitro-vernik, kolonya veya parfüm için küçük püskürtücüler kullanılarak uygulanabilir (Dikkat! Yangın riski nedeniyle, pencere açıkken veya dışarıda çalışın!) Elbette verniği fırçalarla da uygulayabiliriz ancak bu çok daha zor bir iştir, pürüzsüz, eşit kalınlıkta, kırışıksız bir vernik tabakası elde etmek daha zordur.
Eğer elde edilen parlaklıktan memnun kalmazsak satın alınan yani araç bakımında kullanılan araçlarla, yüzeylere cila suyu sürerek yardımcı olabiliriz.
Şeffaf poliplastları alkol veya ispirtoda boyamak için, istenen rengi (alkolde çözülmesi gereken) çözün ve 50°C’ye ısıtın. Yüzeyi deterjanla temizleyip alkol solüsyonuna batırıyoruz. Boya, çözeltiden nesnenin yüzeyine ayrılacaktır. Renkli katman çok incedir ve belirli yerleri parlatarak çok güzel efektler, tasarımlar, desenler vb. elde edebiliriz.
Polimerlerle yapılan tüm modern çalışmalarda, malzeme üreticisinin belgeleri, geçerli düzenlemeler ve ustalıkla tanımlanmış yangın, duman, sıcaklık ve elektrikli ekipman kontrolü uygulanır. Bu metin yalnızca tarihi bir eğitim kaynağı olarak yayınlanmaya devam etmektedir.