אַ גוטער באַזיצער פֿון אַ משפּחה־הויז דורכקוקט מיטן אָנהייב פֿון פרילינג זײַן הויז גרונטלעך. ער גייט ערשט אַרום דעם בנין און קאָנטראָלירט, צי לעבן דעם טראָטואַר און בײַ די אונטערשטע טיילן פֿון די ווענט זײַנען פֿאַרטיפֿונגען און אַרויסראַגונגען, וואָס ווײַזן אויף אַ פֿאַרגרעסערטן וואַסער־פֿלוס צוליב שאָדן אין דער קאַנאַליזאַציע און די רעגן־רערן.
נאָך דער פֿאַררעכטונג פֿון יענע איינדרוקן און בולטן דאַרף מען אויך פֿאַררעכטן דעם געשעדיקטן קאַנאַליזאַציע־סיסטעם און די רעגן־רערן, ווײַל דאָס וואַסער וועט אויסגראָבן נאָך מער איינדרוקן (פֿיג. 1, 1. טייל). מען דאַרף אויך דורכזען דעם פֿאַסאַד. אויב מען באַמערקט שעדיקן און אָנבלאָזונג, דאַרף מען דורכפֿירן אַ פֿאַררעכטונג. וועגן דעם האָבן מיר שוין געשריבן דאָ. פֿאַרשידענע לעקעס ווייזן אויף שעדיקן אין דאַך, רעגן־רערן און בלעכאַרבעט, וואָס מען דאַרף געפֿינען און פֿאַרריכטן (פֿיג. 1,3,4 און 5. טייל).
אָפּאַלן פֿון טינק און פֿאַרשיידענע אַנדערע פֿלעקן אין קעלער ווייזן, פֿון איין זײַט, אויף שאָדנס אין דער וואַסער-פֿאַרזאָרגונג אָדער קאַנאַליזאַציע, און פֿון דער אַנדערער זײַט איז מעגלעך, אַז וואַסער האָט דורכגעדרונגען דורך דעם קעלער־פֿענצטער. פּראָבלעמען, וואָס מע קען קלאָר אָבסערווירן און וואָס קומען רעגולער פֿאָר צוליב אַ שלעכט אויסגעגליכענעם ניװאָ פֿון דעם אַרומיקן טעריין, מע קען לייזן נאָך דעם אָפּגאַנג פֿון וואַסער (פיג. 1,6. טייל).
בײַ די רעגנס אַרום דאַרף מען קאָנטראָלירן צי זיי זײַנען ניט אָנגעפֿילט מיט שלאַם פֿון ווינטערדיקע אָפּשלעג און בלעטער. אויך דאַרף מען קאָנטראָלירן די אָפּפֿלוס־רער. אויפן דאַך דאַרף מען קודם־כל פאַרריכטן די שאָדנס אויף דער דאַך־דעקונג. טייל פֿון יענע שאָדנס קען מען אויסלייזן דורך אַדזשאַסטירן די דאַך־ציגל פֿון אינעווייניק, ווײַל פֿון אינעווייניק קען מען לייכט באַמערקן אויף וועלכן אָרט דרינגט אַרײַן דאָס מערסטע ליכט. וווּ זון־ליכט גייט דורכ, איז אַ גרויסע מסתּמא אַז עס גייט אויך דורכ רעגן (וואַסער). אויך דאַרף מען דורכ די אַרויסגאַנג־עפֿענונגען צום דאַך קאָנטראָלירן דעם צושטאַנד פון קוימען און פלאַכערײַ. באַזונדערע אויפמערקזאַמקייט דאַרף מען געבן דעם קוימען - צי עס האָבן זיך אויף אים קראַקס, דעפֿאָרמאַציעס און אָפּפֿאַלן פון ציגלען (בילד 1, 2. טייל). אַזעלכע שאָדנס דאַרף מען גלייך פאַרריכטן מיט צעמענט־מאָרטער, כּדי צו פאַרמייַדן מעגלעכן פייער. די פאַרריכטונג פֿון מאָרטער און איזאָלאַציע קען דורכפֿירן אַ מענטש אָן ספּעציאַליסטישע קענעניש, אָבער די פאַרריכטונג פֿון טראָגנדיקע טיילן פֿון בנינים קען דורכפֿירן נאָר אַ ספּעציאַליסט. אין בנינים - פּונקט ווי אין דעם מענטשלעכן גוף, אויף די פֿליגלען פֿון עראפּלאַנען, אָדער אין דעם וואָרצל פֿון ביימער, עקזיסטירן וויכטיקע, טראָגנדיקע טיילן, ווי אויך ווייניקער וויכטיקע, פֿאַרבינדנדיקע עלעמענטן. דורך אַ שאָדן אין דער ווירבל־זייַל, דעם הויפּט־טרעגער פֿון אַ פֿליגל, אָדער דורך אויסשטרעקן דעם באַלעסטיקטן
פֿון דעם וואָרצל פֿון אַ צונידערגעזעצטן האָלץ קען דער גאַנצער מעכאַניזם זיך צוזאַמענבראָכן, אַראָפּפֿאַלן, אָפּראָולן. די הויפּט טראָגן־טיילן פֿון אַ בנין זײַנען די הויפּט ווענט, אויף וועלכע ליגן דער דאַך אָדער די אויבערשטע שטאָקן, די פֿאַרבינדונגען איבער טירן און פֿענצטער, ווי אויך די טראָג־בימען פֿון דער דאַך־קאַנסטרוקציע. הײַנט קען מען אָפֿט זען, אַז אפילו בײַ נײַע בנינים ווערט ערשט אויפֿגעבויט דער טראָגן־אַרמירט־בעטאָנער ראַם, און בלויז שפּעטער ווערן אַרײַנגעשטעלט די ווענט, טירן, פֿענצטער און אַנדערע עלעמענטן.
וואָס פֿאַרשאַפֿט גרײַזן?
די פּאָזיציע, די אָרדענונג, די דימענסיאָנירונג, ווי אויך דער אופֿן פֿון אַרײַנבויען די טראָגנדיקע קאַנסטרוקציעס, ווערן באַשטימט דורך בויערס אויף דער באַזע פֿון די כּללים פֿון דער וויסנשאַפֿט פֿון פֿעסטקייט, ווי אויך אויף דער באַזע פֿון גרונטלעכע רעכענונגען. בײַ ריכטיק דיזײַנירטע און געהעריק אויסגעפֿירטע בנינים קענען די עלעמענטן זיך נישט פֿאַרפֿעלן, ווײַל זייער שאָדן וואָלט געפֿירט צו דעם אײַנפֿאַל פֿון דעם גאַנצן בנין, אָדער צו זייער שווערע שאָדנס. אָבער הײַנט ווערן נאָך אַלץ אַ סך משפּחה־בנינים, און באַזונדערס אַ סך וויקענד־הייזער, געבויט אומפֿאַכמעניש. דער רעזולטאַט דערפֿון איז אַז שפּעטער, דווקא בײַ דער טראָגנדיקער קאַנסטרוקציע, קומען צו שאָדנס. די סיבות דערפֿון קענען זײַן די פֿאָלגנדיקע:
- די פֿונדאַמענטן פֿון דער בנין זײַנען ניט אויסגעפֿירט ריכטיק, און צוליב דער וואָג פֿון דער בנין גיט דער באָדן אָפּ און די טראַגנדיקע ווענט זעצן זיך אַ אַראָפּ.
- בײַם בויען זײַנען נישט געניצט געוואָרן מאַטעריאַלן מיט דער פּאַסיקער שטאַרקייט, אָדער די מאַטעריאַלן זײַנען אומפֿאַכמעניש אַרײַנגעבויט געוואָרן.
- אײנצלהײטן זײַנען ניט ריכטיק דימענסיאָנירט, למשל, די בימען איבער די פֿענצטער, אָדער עס זײַנען ניט אַרײַנגעשטעלט עלעמענטן מיט די פֿאָרגעשריבענע קוואַליטעט און דימענסיעס.
- די אינסטאַלירטע עלעמענטן זײַנען פֿון פֿאָרגעשריבן קוואַליטעט און דער פּאַסיקער שטאַרקייט און דימענסיעס, אָבער די צאָל אינסטאַלירטע עלעמענטן איז ניט גענוגיק. למשל, טראָגן־בימען פֿונעם דאַך זײַנען אויסגעלייגט אויף גרעסערע ווײַטנס ווי ערלויבט.
- איינצלהייטן, צוליב אַן איבערגעטריבענער שטרעבונג נאָך זיכערקייט, זײַנען דימענסיאָנירט מיט אַ גרויסן אייגענעם וואָג, למשל אויף דינע ציגל־ווענט איז געשטעלט געוואָרן אַ שווערער באַטאָנען־דאַך.
- די שטאַרקייט פֿון טראָגנדיקע קאָנסטרוקציעס האָט זיך צוליב פֿאַרשיידענע השפּעות במשך פֿון דער צײַט געפֿערלעך פֿאַרקלענערט. למשל, עס איז זיך באַוויזן קאָראָזיע. אויף עלעמענטן פֿון אַרמירט־בעטאָן אָדער שטאָל־טרעגן. פֿאַרפֿוילונג פֿון האָלצערנע טרעגן אָדער פֿאַרפֿרײַזן פֿון ציגל.
פֿאַרשטייט זיך, אַז די דאָזיקע השפּעות און פֿעלער קענען אויך אויפֿטרעטן Zugleich.
די וויכטיקסטע אויפֿגאַבע
פֿעלערן און שאָדנס אין טראַג־קאַנסטרוקציעס באַמערקן מיר געוויינטלעך נאָר דעמאָלט, ווען שוין דערשײַנען געוויסע סימנים פֿון יענע שאָדנס: דער פֿלאָר איז פֿאַרזעצט, די וואַנט איז געשפּאָלטן אָדער נייט זיך, עס באַוויזן זיך אײַנדרוקן אויף דעם טרעגער און דאַך, דער פֿענצטער איז פֿאַרקלעמט, זשאַווער פֿאַלט אַראָפּ פֿון דער שטאָלערנער טרעגער, אאַז“ו. אָפֿט וואָרענען אונדז פֿאַרשידענע קראַקן אין טרעגערס און טרעגער אָדער שאָקלען פֿון פֿלאָרן אָדער ווענט וועגן דער אויפֿטרעטן פֿון פֿעלערן.
אויב מיר האָבן אַנטדעקט אַ גרײַז, דאַרף מען זוכן אַן עצה בײַ אַ סטאַטיקער - אַן אינזשעניר וואָס וועט פֿאַראַנטוואָרטלעך געפֿינען דעם גורם פֿון דעם שאָדן און אונדז געבן אַן עצה וועגן די נויטיקע צײַטווײַליקע מיטלען (אונטערשטיצן אאַז“ו) ווי אויך וועגן דער ענדגילטיקער לייזונג. אויב מיר נאָר פֿאַרדעכטן אַז אַ גרײַז איז געשען, דאָס הייסט, מיר זײַנען נישט איבערצײַגט, דאַרף מען אָנקלייבן
געשפּאַנטע פּאַפּירענע פּאַסן אויף ריסן אָדער אײַנזינקונגען. די פּאַפּירענע פּאַס וועט זיך גלײַך צעברעכן, אויב עס איז נאָך אַ ווײַטערדיקע באַוועגונג פֿון די ריסן אָדער אײַנזינקונגען, און אויף דעם אופֿן וועט זי אונדז וואָרענען וועגן דער געפֿאַר. אין דער צײַט דאַרף מען רופֿן אַ מומחה.
ניט־פֿאַכמענישע און ניט־אָטעריזירטע אַרײַנמישונג איז שטרענג פאַרבאָטן און סכּנהדיק פֿאַרן לעבן! ניט־פֿאַכמענישער שטיצן אָדער סיי וועלכע ניט־פֿאַכמענישע אַרײַנמישונג קען פֿירן צו אַ טיילווייזער אָדער גאַנצער צוזאַמענפֿאַל פֿון דעם אָביעקט.
אָפֿט איז דער ציל פֿון אַן אינטערווענציע נישט עס צו פֿאַרענטפֿערן דעם עקזיסטירנדיקן פֿעלער, נאָר אויך דורכצופֿירן אַ רעקאָנסטרוקציע, אויפֿשטעלן נאָך אַ שטאָק, אויפֿבויען אַן אַטיק אויף אַ שוין עקזיסטירנדיקן אָביעקט, אַראָפּרײַסן אָדער אויפֿבויען אַ נײַעם וואַנט, פֿאַרגרעסערן אַ טיר אָדער אַטיק־אָפּטיילונגען, אאַז״ו. אַלע די אַרבעטן קענען פֿירן צו איבערבעלאַסטונג, פֿאַרקלענערונג פֿון דער טראַגפֿעיִקייט און צו איינזײַטיקער באַלאַסטונג פֿון די טראָגנדיקע עלעמענטן פֿונעם אָביעקט. דערפֿאַר איז פֿאַר יעדער, אַפֿילו די קלענסטע רעקאָנסטרוקציע, נויטיק אַן ענטפֿערנדיקע בנין־פּערמיט, און די אַרבעטן קען מען דורכפֿירן נאָר אויפֿן יסוד פֿון אַן אָנגענומענעם פּראָיעקט מיט אַן אָטעריזירטן אויספֿירער. דעריבער קענען מיר פֿאַר די דאָזיקע אַרבעטן נישט געבן קיין שום עצות, נאָר מיר וואָרענען אַפֿילו, אַז אַזעלכע אַרבעטן טאָר מען נישט דורכפֿירן אָן אַן מומחה.
עס איז גוט צו וויסן…
ס׳איז זיכער גוט צו וויסן ווי מע קען צײַטווייליק אָפּשאַפֿן שעדיקן פֿון טראַגענדיקע עלעמענטן. די הויפּט־ווענט זײַנען בדרך־כלל די, וואָס זײַנען אַרײַנגעזעצט אין דער ערד. דערפֿאַר קענען די אויסערלעכע ווענט פֿון בנין, צוליב די אויבן־דערמאָנטע סיבות, זײַן געזעצט, גענייגט, און מע קען אויף זיי באַמערקן קראַצן (פֿיג. 2, 1. טייל). ווענט פֿון ערד־שטאָקיקע בנינים, וואָס זײַנען גענייגט אַרויס, קען מען אָפּשטיצן מיט בימען. כּדי אַז די בים זאָל זיך נישט באַוועגן, מאַכט מען אַ “פֿיסל”, צו וועלכן מע פֿאַרפֿעסטיקט זי, אָדער, אויב ס׳גייט זיך וועגן הילצערנע בימען, טוט מען די פֿאַרפֿעסטיקונג מיט טישלער־קלאַמערן. די בים מוז זײַן שטאַרק און גענוג דיק און זאָל מיט דער האָריזאָנטאַלער מאַכן אַן ווינקל פֿון מינדסטער 20° און höchstens 40°. אונטער די בימען אויפֿן וואַנט דאַרף מען לייגן אַ ברעט, כּדי די באַלאַסט זאָל גלײַך פֿאַרטיילט ווערן אויף דער וואַנט (פֿיג. 2, 4. טייל).
ווענט וואָס לייגן זיך אַרויס קענען מיר אויך אויסגלײַכן אויף אַזאַ אופֿן, אַז מיר שטעלן דורך די געבאָרטע אָפֿענונגען שטאָלענע באָלצן מיט פּאַסיקע אונטערלייגער. מיט דעם לייזונג, צוזאַמען מיט דער מעגלעכקייט צו סטרויערן די שפּאַנונג, קען מען פאַרמײַדן צוזאַמענפֿאַלן פֿון צוויי קעגנזײַטיק געשטעלטע ווענט (פֿיג. 2,5. טייל).
ענדערונגען אין די הויפּט־ווענט מעג מען דורכפֿירן נאָר אויפֿן באַזיס פֿון באַשטעטיקטע פּראָיעקטן. שוואַכן דעם הויפּט־וואַנט, למשל כּדי צו מאַכן שאַפֿן — איז שטרענג פֿאַרבאָטן. אויך דאַרף מען פֿאַרמײַדן אַן איבערלאַסטונג פֿון די דעקן. נײַע צעטייל־ווענט מעגן ווערן געבויט נאָר דאָרט, וווּ דער דעק איז גענוג שטאַרק אָדער וווּ מען פֿאַרשטאַרקט דעם דעק צו דעם צוועק ספּעציעל (פֿיג. 2, 3. טייל).
סופֿן און זייערע טרעגער קען מען אונטערשטיצן נאָר דעמאָלט, אויב מע לאַדט דערמיט נישט איבער אַנדערע עלעמענטן. עס איז אומריכטיק, למשל, צו אונטערשטיצן דעם טרעגער פֿונעם סופֿן אַזוי, אַז די באַלאסטונג ווערט איבערגעגעבן אויף איין פּונקט פֿונעם שטאָק (פֿיג. 2, 2. טייל). די אונטערשטיצונג פֿון דער דאַך־קאַנסטרוקציע אין פֿאַל פֿון דעפֿאָרמאַציע פֿון אירע עלעמענטן צוליב איבערבאַלאסטונג איז בדרך־כּלל שווערער, ווײַל דער סטעליע פֿון דער בוידעם קען בכלל נישט אויסהאַלטן אַן צוגעלייגטע באַלאסטונג. אַזאַ טעות קען מען באַזײַטיקן נאָר דורך רעדוצירן די באַלאסטונג פֿון דער דאַך־קאַנסטרוקציע. אויב דער דאַך איז איבערבלאסטעט אין מיטן צווישן שפּיץ און דער וואַנט־קראַנץ, קען מען דאָס פּראָבלעם לייזן אַזוי, אַז מען נעמט אַראָפּ די דאַך־טעגלעך און לייגט זיי נעבן דעם וואַנט־קראַנץ, און דאָס אָפֿענונג באַדעקט מען צײַטווייליק מיט אַ טאַרפּאָלין אָדער מיט אַ PVC־דעקונג (פֿיג. 2, 6.›טייל). אָבער אַ מאָל ווידער לאָמיר איבערחזרן אונדזער עצה: אויב איר באַמערקט שאָדנס אויף די טראַגענדיקע עלעמענטן, דאַרף מען גלײַך בעטן אַן עצה בײַ אַ פֿאַכמאַן.