Dobry właściciel domu jednorodzinnego wraz z nadejściem wiosny dokładnie ogląda swój dom. Najpierw obchodzi budynek i sprawdza, czy przy chodniku oraz w dolnych partiach ścian nie ma zagłębień i wypukłości, które wskazują na zwiększony przepływ wody wskutek uszkodzenia kanalizacji i rynien.
Oprócz naprawy tych zagłębień i wypukłości należy naprawić również uszkodzoną kanalizację i rynny, ponieważ woda wykopie dalsze zagłębienia (rys. 1, 1. część). Należy także sprawdzić fasadę. Jeśli zauważy się uszkodzenia i spęcznienia, konieczna jest naprawa. Pisaliśmy już o tym tutaj. Różne przecieki wskazują na uszkodzenia dachu, rynien i obróbek blacharskich, które należy znaleźć i naprawić (rys. 1,3,4 i 5. część).
Odpadanie zaprawy i różne inne plamy w piwnicy wskazują z jednej strony na uszkodzenia sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej, a z drugiej strony możliwe jest, że woda przedostała się przez okno piwniczne. Problemy, które można wyraźnie zaobserwować i które regularnie powstają wskutek źle ukształtowanego poziomu otaczającego terenu, można rozwiązać po cofnięciu się wody (rys. 1,6. część).
W rynnach należy skontrolować, czy nie są wypełnione mułem z zimowych opadów i liści. Należy również sprawdzić rury odpływowe. Na dachu przede wszystkim trzeba naprawić uszkodzenia pokrycia. Część takich uszkodzeń można usunąć przez regulację dachówek od wewnątrz, ponieważ od środka łatwo można zauważyć, w którym miejscu przedostaje się najwięcej światła. Tam, gdzie przenika światło słoneczne, jest duże prawdopodobieństwo, że przenika też deszcz (woda). Należy także przez otwory wyjściowe na dach skontrolować stan kominów i obróbek blacharskich. Szczególną uwagę zwrócić na komin - czy nie ma na nim pęknięć, deformacji i odpadania cegieł (rys. 1, 2. część). Takie uszkodzenia należy natychmiast naprawić zaprawą cementową, aby zapobiec ewentualnemu pożarowi. Naprawę zaprawy i izolacji może wykonać osoba niebędąca specjalistą, natomiast naprawę elementów nośnych budynków może wykonać wyłącznie fachowiec. W budynkach — podobnie jak w ludzkim ciele, skrzydłach samolotu czy u nasady drzew — istnieją części ważne, nośne, jak i mniej ważne elementy łączące. Uszkodzenie kręgosłupa, głównego dźwigara skrzydła albo rozciągnięcie obciążonego
korzenia osiadłego drzewa, może się zawalić cały mechanizm, przewrócić się, runąć. Głównymi elementami nośnymi budynku są główne ściany, na których opierają się dach lub wyższe kondygnacje, nadproża nad drzwiami i oknami, a także belki nośne konstrukcji dachowej. Dziś często można zauważyć, że także w nowych budynkach najpierw wykonuje się nośny żelbetowy szkielet, a dopiero później montuje się ściany, drzwi, okna i pozostałe zespoły.
Co powoduje błędy?
Położenie, rozmieszczenie, wymiarowanie oraz sposób wbudowania konstrukcji nośnych określają inżynierowie budowlani na podstawie zasad nauki o wytrzymałości, a także na podstawie dokładnych obliczeń. W przypadku prawidłowo zaprojektowanych i właściwie wykonanych budynków elementy te nie mogą ulec uszkodzeniu, ponieważ ich uszkodzenie doprowadziłoby do zawalenia się całego budynku albo do bardzo ciężkich uszkodzeń. Jednak dziś jeszcze wiele budynków mieszkalnych, a zwłaszcza wiele domków letniskowych, buduje się nieprofesjonalnie. Skutkiem tego później właśnie w konstrukcji nośnej dochodzi do uszkodzeń. Przyczyny mogą być następujące:
- Fundamenty budynku nie zostały wykonane prawidłowo i pod wpływem ciężaru budynku grunt osiada, a ściany nośne ulegają osiadaniu.
- Podczas budowy nie użyto materiałów o odpowiedniej wytrzymałości albo materiały zostały nieprawidłowo wbudowane.
- Poszczególne elementy nie zostały właściwie zwymiarowane, np. belki nad oknami, albo nie wbudowano elementów o wymaganej jakości i wymiarach.
- Elementy wbudowane mają wymaganą jakość oraz odpowiednią wytrzymałość I wymiary, ale liczba wbudowanych elementów jest niewystarczająca. Np. belki nośne dachu zostały rozmieszczone w większych odległościach niż dopuszczalne.
- Poszczególne elementy, z powodu nadmiernej dążności do bezpieczeństwa, zostały zwymiarowane z dużym ciężarem własnym, np. na cienkie mury z cegły nałożono ciężki dach betonowy.
- Nośność konstrukcji nośnych, wskutek różnych oddziaływań w czasie, niebezpiecznie się zmniejszyła. Np. pojawiła się korozja. na elementach żelbetowych lub stalowych belek. Butwienie drewnianych belek lub zamarzanie cegieł.
Oczywiście te wpływy i błędy mogą występować również jednocześnie.
Najważniejsze zadanie
Błędy i uszkodzenia konstrukcji nośnych zwykle zauważamy wtedy, gdy pojawią się już pewne oznaki tych uszkodzeń: podłoga osiada, ściana pęka lub się przechyla, pojawia się ugięcie na belce i dachu, okno się zacina, z stalowej podpory odpada rdza itp. Często różne pęknięcia w belkach i podporach albo drgania podłóg czy ścian ostrzegają nas o występowaniu błędów.
Jeśli wykryliśmy błąd, należy zasięgnąć porady statyka - inżyniera, który odpowiedzialnie ustali przyczynę uszkodzenia i doradzi nam niezbędne środki tymczasowe (podparcie itp.) oraz rozwiązanie ostateczne. Jeśli tylko podejrzewamy, że powstał błąd, czyli nie jesteśmy tego pewni, należy nakleić
napiętą taśmę papieru na pęknięcia lub zapadnięcia. Taśma papierowa natychmiast się zerwie, jeśli następuje dalsze rozwijanie się pęknięć lub zapadnięć, i w ten sposób ostrzeże nas o niebezpieczeństwie. W międzyczasie należy wezwać specjalistę.
Niefachowa i nieautoryzowana interwencja jest surowo zabroniona i zagraża życiu! Niefachowe podparcie lub jakakolwiek niefachowa interwencja może doprowadzić do częściowego lub całkowitego zawalenia się obiektu.
Często celem pewnej interwencji nie jest usunięcie istniejącej wady, lecz również wykonanie przebudowy, dobudowanie jeszcze jednego piętra, zbudowanie mansardy do już istniejącego obiektu, rozbiórka lub wzniesienie nowej ściany, poszerzenie drzwi lub ścianek działowych na strychu itd. Wszystkie te prace mogą prowadzić do przeciążenia, zmniejszenia nośności oraz jednostronnego obciążenia elementów nośnych obiektu. Dlatego do każdej, nawet najmniejszej przebudowy, potrzebne jest odpowiednie pozwolenie budowlane, a roboty mogą być wykonane wyłącznie na podstawie zatwierdzonego projektu z uprawnionym wykonawcą. Z tego względu nie możemy udzielać żadnych porad dotyczących tych prac, a nawet ostrzegamy, że takich robót nie wolno wykonywać bez specjalisty.
Dobrze wiedzieć…
Oczywiście warto wiedzieć, jak można tymczasowo usunąć uszkodzenia elementów nośnych. Ściany główne są z reguły tymi, które są zagłębione w gruncie. Z tego względu zewnętrzne ściany budynku, z podanych wyżej powodów, mogą być osiadłe, przechylone i mogą być na nich widoczne pęknięcia (rys. 2, 1. część). Ściany parterowych budynków, które przechyliły się na zewnątrz, można podeprzeć belkami. Aby belka się nie przesuwała, wykonuje się „stopę”, do której ją mocuje się, a jeśli chodzi o belki drewniane, mocowanie wykonuje się za pomocą ciesielskich klamer. Belka musi być mocna i dość gruba oraz powinna tworzyć z poziomem kąt co najmniej 20° i najwyżej 40°. Pod belkami na ścianie należy umieścić deskę, aby obciążenie równomiernie rozkładało się na ścianę (rys. 2, 4. część).
Ściany nachylone na zewnątrz możemy wyprostować także w ten sposób, że przez wywiercone otwory umieścimy stalowe śruby z odpowiednimi podkładkami. Tym rozwiązaniem, przy możliwości regulacji naciągu, można zapobiec zawaleniu się dwóch przeciwlegle ustawionych ścian (sl. 2,5. część).
Zmiany w ścianach nośnych mogą być wykonywane wyłącznie na podstawie zatwierdzonych projektów. Osłabianie ściany nośnej, np. w celu wykonania szafy wnękowej, jest surowo zabronione. Należy również unikać przeciążania stropów. Nowe ściany działowe można wznosić tylko tam, gdzie strop jest dostatecznie wytrzymały lub gdzie w tym celu zostanie on specjalnie wzmocniony (rys. 2, 3. część).
Stropy i ich podpory można podpierć tylko wtedy, gdy w ten sposób nie przeciążamy innych elementów. Nieprawidłowe jest na przykład podpieranie podpory stropu tak, aby obciążenie było przenoszone na jeden punkt podłogi (rys. 2, 2. część). Podpieranie konstrukcji dachowej w przypadku odkształcenia jej elementów wskutek przeciążenia jest zwykle utrudnione, ponieważ strop poddasza na ogół nie może przenieść dodatkowego obciążenia. Taki błąd można usunąć jedynie przez zmniejszenie obciążenia konstrukcji dachowej. Jeśli dach jest przeciążony pośrodku między kalenicą a wieńcem ściennym, możemy rozwiązać problem, zdejmując dachówki i układając je w pobliżu wieńca ściennego, a otwór tymczasowo przykrywając plandeką lub pokryciem z PVC (rys. 2, 6.›część). Ale jeszcze raz powtarzamy naszą radę: jeśli zauważają Państwo uszkodzenia elementów nośnych, należy natychmiast zasięgnąć porady specjalisty.