Sid tajjeb ta’ dar tal-familja, mal-wasla tar-rebbiegħa, jispezzjona d-dar tiegħu b’mod dettaljat. L-ewwel idur mal-binja u jivverifika jekk ħdejn il-bankina u l-partijiet t’isfel tal-ħitan hemmx kavitajiet u nefħiet li jindikaw żieda fil-fluss tal-ilma minħabba ħsara fis-sistema tad-drenaġġ u fil-gandotti.
Minbarra t-tiswija ta’ dawk l-indentazzjonijiet u l-bulges, għandu jissewwa wkoll id-drenaġġ u l-kanali tal-ilma bil-ħsara, għax l-ilma se jħaffer indentazzjonijiet oħra (fig. 1, 1. parti). Għandha wkoll tiġi eżaminata l-faċċata. Jekk jiġu nnutati ħsara u nefħa, hemm bżonn titwettaq tiswija. Dwar dan diġà ktibna hawn. Diversi tnixxijiet jindikaw ħsarat fis-saqaf, fil-kanali u fil-folji tal-metall, li għandhom jinstabu u jissewwew (fig. 1,3,4 u 5. parti).
Taqsir tal-mehrież u diversi tbajja’ oħrajn fil-kantina jindikaw, minn naħa, ħsarat fin-netwerk tal-ilma jew fid-dranaġġ, u minn naħa l-oħra, jista’ jkun li l-ilma daħal mill-window tal-kantina. Problemi li jistgħu jiġu osservati b’mod ċar u li jinqalgħu regolarment minħabba livell tal-art tal-madwar li ma jkunx irranġat sew, jistgħu jiġu solvuti wara li l-ilma jirtira (fig. 1,6. parti).
Fil-kanalijiet tal-ilma għandu jiġi kkontrollat jekk humiex mimlijin bit-tajn li jkun ġie minn preċipitazzjonijiet tax-xitwa u minn weraq. Għandu jiġi kkontrollat ukoll il-pajpijiet tad-drenaġġ. Fuq is-saqaf, l-ewwel nett għandhom jissewwew il-ħsarat fil-kopertura. Parti minn dawn il-ħsarat tista’ tiġi solvuta billi jiġu aġġustati t-tajl minn ġewwa, għax minn ġewwa jkun faċli li wieħed jara minn fejn qed jidħol l-aktar dawl. Fejn jgħaddi d-dawl tax-xemx, hemm probabbiltà kbira li jgħaddi wkoll ix-xita (l-ilma). Għandu jiġi kkontrollat ukoll il-kundizzjoni taċ-ċmieni u tax-xogħol tal-folji mill-ftuħijiet ta’ ħruġ lejn is-saqaf. Għandha tingħata attenzjoni speċjali liċ-ċumnija - jekk għandhiex xquq, deformazzjonijiet u twaqqigħ ta’ briks (fig. 1, 2. parti). Dawn il-ħsarat għandhom jissewwew minnufih b’malta tas-siment, sabiex jiġi evitat kwalunkwe nirien possibbli. It-tiswija tal-malta u tal-insulazzjoni tista’ ssir minn persuna mhux speċjalista, iżda t-tiswija tal-partijiet li jġorru t-tagħbija tal-bini tista’ ssir biss minn speċjalist. Fil-bini - l-istess bħal fil-ġisem tal-bniedem, fil-ġwienaħ tal-ajruplani, jew fl-għerq tas-siġar, hemm partijiet importanti li jġorru t-tagħbija, kif ukoll elementi ta’ rabta inqas importanti. Bi ħsara lis-sinsla, lill-main spar tal-ġwienaħ, jew billi jinfirex il-
tal-għerq ta’ siġra mgħerrqa, il-mekkaniżmu kollu jista’ jikkrolla, jaqa’ u jinħema. Il-partijiet ewlenin li jġorru t-tagħbija fil-bini huma l-ħitan ewlenin li fuqhom jistrieħu s-saqaf jew l-istejjer ta’ fuq, il-girders fuq il-bibien u t-twieqi, kif ukoll il-girders li jġorru t-tagħbija tal-istruttura tas-saqaf. Illum ta’ spiss nistgħu naraw li anke f’bini ġdid l-ewwel jinbena s-skeletru tal-konkrit armat li jġorr it-tagħbija u wara biss jitqiegħdu l-ħitan, il-bibien, it-twieqi u s-settijiet l-oħra.
X’jikkawża l-iżbalji?
Il-pożizzjoni, it-tqassim, id-dimensjonar kif ukoll il-mod ta’ installazzjoni tal-kostruzzjonijiet li jġorru t-tagħbija jiġu determinati mill-inġiniera tal-bini fuq il-bażi tar-regoli tax-xjenza tar-reżistenza tal-materjali, kif ukoll fuq il-bażi ta’ kalkoli dettaljati. F’bini ddisinjat tajjeb u mwettaq kif suppost, dawn l-elementi ma jistgħux jitħassru, għax il-ħsara tagħhom twassal għall-kollass tal-bini kollu, jew għal ħsarat serji ħafna. Madankollu, illum għad hemm ħafna bini residenzjali, u b’mod partikolari ħafna djar tal-vaganzi, li jinbnew b’mod mhux professjonali. Ir-riżultat ta’ dan huwa li aktar tard, proprju fil-kostruzzjoni li ġġorr it-tagħbija, iseħħu l-ħsarat. Ir-raġunijiet għal dan jistgħu jkunu dawn li ġejjin:
- Il-pedamenti tal-bini ma sarux kif suppost u minħabba l-piż tal-bini l-art tagħti u l-ħitan li jġorru t-tagħbija jinżlu.
- Ma ntużawx materjali ta’ saħħa adegwata waqt il-kostruzzjoni, jew il-materjali ġew inkorporati b’mod mhux professjonali.
- Xi elementi mhumiex dimensjonati kif suppost, eż. il-travi fuq it-twieqi, jew ma ġewx installati elementi tal-kwalità u d-dimensjonijiet preskritti.
- L-elementi installati huma tal-kwalità u s-saħħa u d-dimensjonijiet meħtieġa, iżda n-numru ta’ elementi installati mhux biżżejjed. Pereżempju, il-girders li jġorru s-saqaf ġew imqiegħda f’distanzi akbar minn dawk permessi.
- L-elementi individwali, minħabba t-tendenza eċċessiva lejn is-sikurezza, ġew dimensjonati b’piż proprju kbir, eż. fuq ħitan irqaq tal-briks tqiegħed saqaf tqil tal-konkrit.
- Is-saħħa tal-kostruzzjonijiet li jġorru, minħabba diversi influwenzi matul iż-żmien, naqset b’mod perikoluż. Pereżempju dehret il-korrużjoni. fuq l-elementi ta’ konkrit rinfurzat jew travi tal-azzar. It-taħsir ta’ travi tal-injam jew l-iffriżar tal-briks.
Naturalment, dawn l-influwenzi u l-iżbalji jistgħu jseħħu wkoll fl-istess ħin.
L-aktar kompitu importanti
Difetti u ħsarat fil-kostruzzjonijiet li jġorru t-tagħbija normalment ninnutawhom meta jkunu diġà dehru ċerti sinjali ta’ dawn il-ħsarat: l-art tkun ċediet, il-ħajt ikun xxaqqaq jew miexi lejn naħa, jidher tgħawwiġ fuq travu u fuq is-saqaf, it-tieqa tkun imwaħħla, jaqa’ s-sadid minn fuq il-pilastru tal-azzar, eċċ. Spiss xquq varji fit-travi u fil-pilastri jew tħawwid tal-art jew tal-ħitan javżawna dwar il-preżenza ta’ difetti.
Jekk skoprejna żball, għandu jintalab il-parir ta’ statiku - inġinier li b’mod responsabbli jsib il-kawża tal-ħsara u jagħtina parir dwar il-miżuri temporanji meħtieġa (sostenn u l-bqija) kif ukoll dwar is-soluzzjoni finali. Jekk biss nissuspettaw li seħħ żball, jiġifieri m’aħniex ċerti, għandna nwaħħlu
strixxa tal-karta mġebbda fuq xquq jew għotjiet. L-istrixxa tal-karta tieqaf immedjatament jekk ikun hemm aktar moviment tax-xquq jew tal-għotjiet u b’dan il-mod twissina dwar il-periklu. Sadanittant għandu jissejjaħ speċjalista.
Intervent mhux professjonali u mhux awtorizzat huwa strettament projbit u ta’ periklu għall-ħajja! Imsiemer mhux professjonali jew kwalunkwe intervent mhux professjonali jista’ jwassal għal kollass parzjali jew sħiħ tal-bini.
Spiss, l-għan ta’ xi intervent ma jkunx li titneħħa l-iżball eżistenti, iżda wkoll li titwettaq rikostruzzjoni, żieda ta’ sular ieħor, kostruzzjoni ta’ mansarda fuq struttura li diġà teżisti, twaqqigħ jew kostruzzjoni ta’ ħajt ġdid, tkabbir tal-bieb jew tal-parti tal-attika, eċċ. Dawn ix-xogħlijiet kollha jistgħu jwasslu għal tagħbija żejda, tnaqqis fil-kapaċità li ġġorr, u għal tagħbija naħdanija tal-elementi li jġorru tal-bini. Għalhekk, għal kull rikostruzzjoni, anke l-iżgħar waħda, hija meħtieġa permess ta’ kostruzzjoni xieraq, u x-xogħlijiet jistgħu jsiru biss abbażi ta’ proġett approvat ma’ kuntrattur awtorizzat. Għaldaqstant, għal dawn ix-xogħlijiet ma nistgħux nagħtu l-ebda parir, iżda saħansitra nwissu li xogħlijiet bħal dawn ma għandhomx jitwettqu mingħajr speċjalista.
Tajjeb li tkun taf…
Bla dubju, tajjeb li tkun taf kif jistgħu jitneħħew temporanjament il-ħsarat fl-elementi li jerfgħu t-tagħbija. Il-ħitan prinċipali huma ġeneralment dawk li huma mdaħħlin fl-art. Għaldaqstant, il-ħitan ta’ barra tal-bini, minħabba r-raġunijiet imsemmija hawn fuq, jistgħu jinżlu, jinklinaw u fuqhom jistgħu jiġu osservati xquq (fig. 2, 1. parti). Il-ħitan ta’ bini fuq l-art li jinklinaw ’il barra jistgħu jiġu sostnuti b’travi. Sabiex it-travu ma jiċċaqlaqx isir “sieq” li magħha jitwaħħal, jew, jekk ikunu travi tal-injam, it-twaħħil isir bi klampi tax-xogħol tal-injam. It-travu għandu jkun qawwi u relattivament ħoxnin u għandu jagħlaq ma’ l-orizzont angolu ta’ mill-inqas 20° u ta’ mhux aktar minn 40°. Taħt it-travi fuq il-ħajt għandha titqiegħed planka sabiex it-tagħbija tinfirex b’mod uniformi fuq il-ħajt (fig. 2, 4. parti).
Ħitan li huma mxaqlin ’il barra nistgħu niddrittawhom ukoll billi minn toqob imtaqqbin inpoġġu boltijiet tal-azzar b’wieħed adatti taħthom. B’dan is-soluzzjoni, bil-possibbiltà li jiġi aġġustat it-tensjoni, jistgħu jiġu evitati kollass ta’ żewġ ħitan opposti (sl. 2,5. parti).
Bidliet fil-ħitan prinċipali jistgħu jsiru biss fuq il-bażi ta’ proġetti approvati. Li tiddgħajjef il-ħajt prinċipali, eż. bil-għan li jsiru armarji - hu strettament ipprojbit. Għandu wkoll jiġi evitat it-tagħbija żejda tas-soqfa. Ħitan diviżorji ġodda jistgħu jinbnew biss fejn is-saqaf ikun biżżejjed b’saħħtu jew fejn għal dan il-għan is-saqaf jiġi msaħħaħ b’mod speċjali (fig. 2, 3. parti).
Is-soqfa u s-sostennijiet tagħhom jistgħu jiġu sostnuti biss jekk b’dan il-mod ma ngħabbux żżejjed elementi oħra. Mhux korrett, pereżempju, li sostenn ta’ saqaf jiġi appoġġjat b’tali mod li t-tagħbija tiġi ttrasferita fuq punt wieħed tal-art (fig. 2, 2. parti). L-appoġġ tal-istruttura tas-saqaf f’każ ta’ deformazzjoni tal-elementi tagħha minħabba tagħbija żejda ġeneralment ikun diffiċli, għax is-saqaf tal-attiku, bħala regola ġenerali, ma jistax iġorr tagħbija addizzjonali. Żball bħal dan nistgħu nikkoreġuh biss billi nnaqqsu t-tagħbija fuq l-istruttura tas-saqaf. Jekk is-saqaf ikun mgħobbi żżejjed fin-nofs bejn il-quċċata u l-kurunetta tal-ħajt, nistgħu nsolvu l-problema billi nneħħu t-tajl u npoġġuhom ħdejn il-kurunetta tal-ħajt, filwaqt li l-ftuħ ngħattuh temporanjament b’tarpaulin jew bi għata tal-PVC (fig. 2, 6.›parti). Imma erġgħu ngħidu l-parir tagħna: jekk tinnotaw ħsarat fl-elementi ta’ ġarr, minnufih għandkom tfittex il-parir ta’ speċjalista.