Etiam in opere diligentissime facto fieri potest ut manum scalpello vulneremus, ut in opere cum chemicis gas toxicum hauriamus, aut ut in operibus montandis e scalulis decidamus.
Frequentissima infortunia et mensurae cautelae
Combustiones. Loca, actiones et instrumenta periculosa: culina, lavatorium, balneum; liquefactio adipis, sudatio; ferrum calefactoria, fornaces, calefactoria vitiosa, camini. Materiae praesertim inflammabiles: benzinum, aether, alcohol, terpentinum, praesertim ut media purgatoria et media ad insecta necanda.
Cautiones: non licet ramenta, chartam diurnam, pannos cumulāre; non licet cineres in cista lignea aut corbe relinquere; in caminis et fornacibus vasa coquendi ita ponenda sunt ut ansae eorum ad agrum non spectent; cum medicamentis purgatoriis inflammabilibus summa cautione agendum est; ignem aut flammam apertam sine custodia relinquere non licet.
Intoxicatio monoxidio carbonis, fumo. Ferrum calefactum carbone, caminus cum combustionis vitio vel caminus ante tempus clausus, cannae fumariae vitiosae.
Praecautiones: camini fumarii et coci semper inspiciendi et purgandi sunt; cum ferris carbonariis ferre sub fenestra aperta; in lecto fumare non licet; si autocinetum in garage parchemus, postea per aliquod tempus apertum relinquendum est.
Venenatio gasibus, explosio gasis. Defectus ductuum gasii lucidi. impropria tractatio calefactorum aquae (boilerum), valvulae vitiosae vel non clausae. Tres species periculi: explosio, incendium, venenatio gasibus.
Maxime periculosus componentis gasi illuminantis est monoxidum carbonii. Signa veneficii sunt: pallor, dolor capitis, debilitas, vertigo, torpor membrorum, vomitus, diarrhea, somnolentia, intermittentes tremores musculorum, syncope. Tandem, ob paralysin organorum respiratoriorum, mors accidere potest.
Si intoxicatio paulatim, per longius temporis spatium, oritur (exempli gratia, cum gas in conclavi lente et continenter emittitur), signa sunt: color faciei proprius pallidus caeruleo-cinereus, debilitas musculorum, languor, tremores nervosi, tremor oris, manuum et pedum, syncope (praesertim cum surgitur), imminutio auditus et visus, incessus incertus, imminutio memoriae et facultatis concentrationis, inquietudo et imminutio voluntatis roboris.
Praecautiones: si odorem gasis sentimus, statim ianuas et fenestras aperire oportet, conclave diutius ventilare, non licet candelam accendere, vetitum est accendere lumen electricum; clavis gasii omnino claudenda est; non est utendum tubo e gummi ad fistulas gasii sine insertu textili; densa conjunctio installationum gasii non debet flamma aperta probari, tantum aqua saponata!
Si calefactor gasius (autogejzir) accendi non potest, statim claudendus est aqua calidae clavis et exspectandum est saltem 10 minuta dum tota quantitas gasis emissi evaporet. Post hoc, primum flammae accendendae ignitio facienda est et deinde tantum clavis aquae calidae aperiendus est.
Combustionem flammae gasiae assidue moderari oportet. Si flamma colore flavescente est, cum contornis longis et pallidis, combustio imperfecta est. Instrumentum cum combustione imperfecta adhiberi non debet. Producta combustionis caminis gasii per fumarium deduci debent. Ubi hoc non est dispositum, magna cura ventilationi adhibenda est.
Strujni udar. Neispravni vodovi, kućanski aparati, alat, nezaštićeni vodovi, istrošeni prekidači, utikači, grla; naročito u kuhinji, kupatilu, vešernici i podrumu; prenosne svetiljke, nepravilne popravke neispravnih osigurača (npr. žicom).
Praecautiones: omnes conductores electricos libere pendentes removendi sunt; non debemus uti interruptoribus et accessoribus debilibus et non insulatis; omnis defectus statim tollendus est; interruptores et conductores manibus humidis reparare non licet!
Generalis cautiones in officina domestica
Officina, machinae, instrumenta operandi et instrumenta tutelae apta, durabilia et recta esse debent.
Pavimentum debet esse leve, sed non lubricum, in bono statu et ad conservationem munditiae idoneum.
Locus operandi spatiosus esse debet, illuminatus, cum spatio libero saltem 80 cm latitudine.
Utamur solis talibus scalis quae gradus rectos et firmos habent et quae ante usum probatae sunt! Scalae unius alae contra lapsum muniendae sunt. Scalae duarum alarum ita firmandae sunt articulis vel catenis ut non aperiantur. In opere in altitudine cingulum salutis necessario adhibendum est.
Instrumenta electrica fabricari et adhiberi tantum secundum normas et praescripta valentia oportet.
Lux naturalis et artificialis satis magna esse debet et in loco laboris ac in manibus fere sine umbris, simul autem nec nimis splendens esse debet.
Vestitus operarius - praesertim apud machinas periculosas - debet esse aptus. Non licet induere vestes latas partibus libere pendentibus; praetextae, fasciae et cravatae non permittuntur. Capilli pileo protegendi sunt.
Oportet uti oculorum tutela et larvis, si periculum est astularum, scintillarum et guttarum fluidorum corrosivorum. Contra lucem fortem etiam, et quidem, oportet uti oculorum obscurorum tutela idonea.
Gasibus inflammabilibus et explosivis, vaporibus, sicut et pulvere, per fortes exhausteres removendis opus est. Si in loco adsunt gasa, vapores vel pulvis inflammabiles aut explosivi, calefactio vel illuminatio cum flamma aperta adhiberi non debet. Item in talibus locis machinae combustione internae aut machinae ad politionem collocari non debent. Ventilationi talium locorum singularis cura tribuenda est. Si adsunt instrumenta et apparatus (manuales) ad ignem exstinguendum, semper integri esse debent, et eorum tractatio a tempore in tempus exercenda est.
Vetitum est materias sponte inflammabiles, tabulas ligni particulati et pannos pingues congerere!
In partes mobiles machinarum tales protectores instituendi sunt qui etiam accidentalem possibilitatem mutui contactus horum partium excludant.
Primum auxilium post casum
Compressor sanguinis externi sistendi. Maxime interest arterias laesas claudere et vulnus fasciā idoneā ab infectione tueri (fig. 1). Non licet reliquias sanguinis e vulnere removere neque vulnus liquoribus aspergere aut lavare. Fascia bene adhibita dolores laesi minuit. Homo cum sanguine externo manante sedere aut iacere debet, atque pars corporis quae sanguinem fundit erigenda est. Materiae necessariae ad primam opem sunt: gazae steriles, bombax et fasciae. Si vulnus eiusve regio pulvere, luto aliove materia infectiosa sordida est, tum vulnus gaza sterili detergere debemus (vel peroxide hydrogenii lavare), et locum circa vulnus tenuiter ungere iodio 5%-no (si iodine non est, tum alcoholo vel coloniensi).
Distinguenda est haemorrhagia capillarium, vasorum sustentantium et arteriarum principalium (arteriae pulsantes).
Minora sanguinis capillaris effluxio simplici fasciola obtegente sistitur (fig. 1, 1. pars). Maior sanguinis effluxio fasciola compressiva sistitur. Vulnus imponitur gaza sterilis, atque super gazam gossypium. Deinde formatur «tampon», id est gaza vel gossypium in gazam involutum et in formam globuli flexum (magnitudine nucis, ovi vel pugni, pro magnitudine vulneris), quod super gossypium ponitur, atque totum paulo firmius deligatur. (Ipsa in vulnus gossypium imponi non licet!) Si sanguis per fasciam erumpit, fasciola tollenda non est, sed nova super eam imponenda! Ad vulnera deliganda aptissimae sunt sic dictae primae fasciolae, quae ex gaza sterili (instar pulvilli) et fasciola sterili constant. Sanguinis e vasis maioribus membrorum effluxio sistitur ligatura supra vulnus imposita (fig. 1, 2. pars).
Laesio arteriae principalis cognosci potest ex eo quod sanguis vi magna effluit et colorem rubrum valde intensum habet. In laesione vasorum sanguiferorum maiorum, pro magnitudine vulneris, sanguis ex vulnere aut in iaculo exit aut tantum leviter manat. Utroque in casu haemorrhagiam tantum applicando fasciam sistere possumus. Haemorrhagia membrorum facilius sistitur si pars sanguinans elevatur (fig. 1, 3. pars) et si firmiter, ab extremitate ad corpus procedendo, alligatur. Haec ratio maxime necessaria est si laesus multum sanguinis amiserit, quia hoc modo pressionem sanguinis normalem restituemus. Fascia compressiva, in casu sanguinis arteriae principalis, inter cor et locum laesum ponenda est, in casu autem sanguinis vasorum maiorum, in parte membri quae versus digitos est. Antequam vulnus alligemus, laesam partem leviter attollere debemus, quia ita sanguinatio minuetur. Ad vinculum sistendae haemorrhagiae aptissima sunt: taenia gummosa lata vel tubus gummosus. Regula magni momenti est vinculum tantum adhibendum esse si fascia protectiva vel compressiva sanguinem sistere non potuimus. Praeterea valde magni momenti est vinculum non licere ultra 1-1,1/4 horam in crure aut brachio relinquere, quia illa torpebunt. (Id significat celerem medicorum interventionem necessariam esse, aut laesum statim in valetudinarium mittendum esse.) In gravissima haemorrhagia sanguis sisti conandum est pressionem digitis adhibendo (figura 1, 4. pars), in laesione arteriae principalis inter cor et locum laesum, in vasorum maiorum autem versus peripheriam. Sanguinatio arteriae principalis in collo usque ad adventum medici sola pressione digitorum sisti potest. Aegroto, qui multum sanguinis amisit, si conscius est et nulla est vomendi irritatio, danda est cafea vel thea et clister peragendus est solutione tepida salis coquinariae.
FIGURA 1
Sistendum sanguinem e naribus. Aegrotus in positionem sedentem ponendus est, caput eius retrorsum inclinandum et pollice cartilago nasi per spatium 10-15 m min premenda est. Si hoc modo sanguinem sistere non possumus, foramina nasi gaza munda aut bombace implenda sunt, caput deinceps flectendum, et in hac positione exspectandum donec sanguinatio desinat.
Ustiones. In personam cui vestis ignem cepit, ponendum est stragulum crassum aut pallium et aqua perfundendum. In vulnus ustionis imponenda est gaza aut panni mollis uncto vel oleoso cremore imbuta, deinde fascia. Locis ustis non tangendis sunt digitis neque ullis rebus, (vesicam perforare etc.) donec medicus adveniat.
In ustionibus ex acidis fortibus, acidum abstergendum est, locus statim aqua eluendus, super eum imponenda est gaza unguento imbuta atque fascia.
Contusio. Locus contusionis dolens est, tumidus et ruber. Si cutis laesa et abrasa est, tenuiter alcohole vel iodo inungenda est et fascia applicanda.
Distorsio. Laesio ligamentorum articulorum, quae articulationes firmant et protegunt, doloribus comitatur, sed non tam validis quam in luxatione. Prima auxilium: quies et compresae frigidae.
Luxatio. Situs improprius extremitatum ossium in articulis post iniuriam magnis doloribus comitatur. Forma articuli mutatur et laesus moveri non potest. Laicus conari non debet articulam luxatam in locum reducere, quia ita tantum malum augebit. Laesum in quieta positione ponere et medicum vocare oportet. Si articulus luxatus cito reducitur, aegrotus citius sanabitur.
Laesiones ossium. Fractura ossis est interruptio continuitatis ossis. Aegrotus partem corporis laesam movere non potest, neque, exempli gratia, in crus fractum insistere potest. Fractura ossis gradu diverso esse potest: fissura, fractura cum minutis partibus ablatis, ruptura vel fissura et, denique, fractura aperta. Omnium laesionum gravissima est fractura aperta, quae etiam periculum contagionis secum fert. Ideo in locum laesum gaza sterilis imponitur. Si statuimus, aut suspicio exsistit de fractura ossis, et si celeriter auxilium medicum praebere possumus, optime est aegrotum in positione iacentem collocare et medicum exspectare. Si vero aegrotum portare oportet, tunc crus laesum immobilizare debemus (fig. 2). Vestimenta aegroto deponere incipere oportet a latere in quo laesionis nulla est (induere contrario ordine). Vestimenta locis suturae rescindi debent, ita ut curemus ne partem corporis laesam supervacue moveamus. Immobilizatio brachii fit ita ut brachium ad pectus alligemus. Hoc etiam sine ligatione fieri potest (fig. 2, 1. pars), aut fascia, id est panno lineo (fig. 2, 2. pars). In fractura cruris crus laesum cruri sano alligamus. Si non sumus certi de fractura (etiam luxatio esse potest), tamen agendum est quasi de fractura agatur. Os fractum debet immobilizari una cum duobus articulis vicinis: brachium fractum una cum articulo manus et cum cubito; crus fractum una cum genu et talo (fig. 2, 3. pars). Media ad immobilizationem esse possunt baculus, tabula robustior aut aliquod instrumentum planum. Omnia haec media prius involvenda sunt aliqua tela.
FIGURA 2
Extremitas fracta, donec primum auxilium adveniat, super aliquam superficiem planam sustinenda est (fig. 2, 4. pars).
Veneficium monoxydo carbonis fieri potest: ex furnis defectivis aut male clausis; in garagio ab autocineto; dum gas lente ardens est (ductus, valvulae defectivae, combustio flammae vitiosa etc.). Signa prima veneficii: capitis dolor, vertigo, nausea, stimulus ad vomitum. Postea talis gradus infirmitatis sequitur ut aegrotus ambulare non possit et, quamvis conscius sit, effugere non valeat. Respiratio primum acceleratur, deinde laesus suffocari incipit et respiratio fit lenior. Laesum statim in aerem proferre oportet (atque etiam locum ventilare); si conscius est, ei dicendum est ut profunde spiret, et si deglutire potest, fortem cafeam vel theam dare. Si in statu inconscio est, respiratio artificialis adhibenda est.
Venenatio dioxide carbonis. Hoc re vera est suffocatio ob defectum oxygenii. Oritur in cellariis profundis in fermentatione vini, in fistulis cloacalibus et dum descenditur in puteos veteres. Servator debet habere instrumenta tutelae (suppeditatio oxygenii) cum has cellas intrat; aut, si talia instrumenta desunt, firmam funem circa lumbos alligare debet, cuius extremum ii tenent qui extra cellam sunt, profundius inspirare cum intrat et conari servare, id est educere, laesum sine respiratione.