Procedurat e reanimimit
I vetmi mënyrë e saktë e frymëmarrjes artificiale është procedura »gojë-te-hunda-te-goja«. Për zbatimin e kësaj procedure, fillimisht duhet të vendoset koka e të sëmurit në mënyrë që të ngrihet sa më shumë mjekra dhe nofulla e poshtme (fig. 1, 1. pjesë). Duhet të hiqen papastërtitë (balta etj.), dhëmbët artificialë (proteza) nga goja e të sëmurit dhe të kihet kujdes që gjuha e tij të mos rrëshqasë prapa dhe të mos mbyllë organet e frymëmarrjes.
Frymëmarrjen artificiale e kryejmë duke thithur sa më shumë ajër të freskët dhe duke e «fryrë» në gojën - hundën e të sëmurit (fig. 1, 2. pjesa). Për të shmangur infeksionin, mund të vendosim një shami të hollë mbi gojën e të sëmurit. Në ajrin që nxjerrim ende ka mjaft oksigjen për të dëmtuarin. Paralelisht me kryerjen e frymëmarrjes artificiale duhet të shtypim lehtë kraharorin e të sëmurit në zonën e zemrës (kujdes që të mos thyhen brinjët!), për të ndihmuar qarkullimin e gjakut duke e shtyrë gjakun nga zemra. Kur e lirojmë kraharorin, zemra mund të mbushet përsëri me gjak dhe në këtë mënyrë arrijmë frymëmarrje artificiale dhe punën e zemrës. Këtë duhet ta vazhdojmë derisa i sëmuri të fillojë të marrë frymë vetë dhe derisa zemra e tij të fillojë të punojë (fig. 1, 3. pjesa), përkatësisht derisa të vijë mjeku.
FIGURA 1
Helmimi nga substancat jo-gërryese ndodh si pasojë e marrjes së gabuar ose në sasi të tepruar të barnave, kërpudhave dhe ushqimeve të kontaminuara me baktere të grupit të paratifusit.
Nëse ndodh një helmim i tillë, së pari dhe më urgjentisht duhet të zbrazet stomaku dhe zorrët e të sëmurit. Nga stomaku bosh, lëngu mund të kalojë në zorrë për 10 m min., ndërsa lëndët e ngurta, në varësi të cilësisë dhe sasisë, për 1-6 orë. Nëse i sëmuri është i vetëdijshëm, duhet t’i jepet menjëherë të pijë rreth dy lugë qymyr mjekësor (mund të merret në barnatore, i përzier në një gotë me ujë mineral; mund edhe me ujë të zakonshëm). Pas kësaj duhet ta nxitni të vjellë (duke gudulisur murin e sipërm të fytit me bishtin e lugës). Pavarësisht nëse të vjellat kanë pasur sukses apo jo, pas 3-4 m minutash duhet t’i jepen sërish të sëmurit 2 lugë qymyr mjekësor me ujë. Patjetër duhet thirrur mjeku, ose i sëmuri duhet dërguar në spital.
Helmim nga materiale gërryese (kaustike). Helmimi mund të ndodhë nga dy lloje materialesh djegëse: nga acidet dhe nga bazat.
Nga alkalit (sodë kaustike, sodë, kripë alkaline) hiqet me copa mukoza në buzë, në gjuhë, në gojë, në ezofag, në stomak dhe pështyma që del zakonisht është me gjak, ndërsa në prekje është rrëshqitëse. Buzët dhe gjuha enjtën, shfaqen dhimbje në fyt, ezofag dhe stomak, spazma dhe të vjella. Të lënduarit nga alkali duhet t’i jepet ujë me limon ose uthull (1-2 lugë uthull në 5 dl ujë) ose 3%-ne ujë bore, e pastaj qumësht ose 1-2 lugë vaj tryeze, të ngrënshëm.
Shenjat e helmimit nga acidet në gojë: gërryerje dhe djegie në mukozë (acidi sulfurik shkakton djegie të zeza, ai klorhidrik të bardha, ndërsa acidi nitrik të verdha). Pështyma që del është e ashpër në prekje dhe ka shije të thartë.
I sëmuri ka dhimbje të forta në bark, ngërçe dhe vjell. Duhet t’i jepet qumësht, vaj ose proteina (vezë), të gjitha të holluara me pak ujë. Pas kësaj t’i jepen 1-2 lugë (çaji) magnez të pjekur, të holluar në gjysmë gote ujë, në mënyrë që ta pijë me gllënjka të vogla. Personave të helmuar nga substancat kaustike u ndalohet rreptësisht të nxiten të vjellin.
E rëndësishme! kur në atë që pacienti ka vjellë ka gjak, është e ndaluar të nxitet më tej të vjellët!
Ndihma e parë në rast goditjeje elektrike
I dëmtuari duhet të shkëputet nga qarku elektrik. Nëse është e mundur, përçuesi elektrik të shkëputet menjëherë nga qarku me anë të çelësit, duke hequr siguresën ose duke ndërprerë përçuesin. Ndërprerja lejohet të bëhet vetëm me mjet të izoluar, p.sh. me një copë druri të thatë, ose në rastin më të keq, me sëpatë me bisht të thatë, ose me pinca me dorezë të izoluar.
Në raste të jashtëzakonshme duhet të bëhet qark i shkurtër. Shpëtimtari patjetër duhet të kujdeset për izolimin e duarve dhe këmbëve të veta dhe për këtë arsye duhet të qëndrojë mbi ndonjë dërrasë pa gozhdë, mbi lecka të thata ose mbi karrige. Duhet të mbrojë dorën e vet p.sh. me mëngën e palltos së vet, me shami të thatë, me doreza gome ose najloni.
Shpëtimtari duhet të vendosë nën të lënduarin një shtresë izoluese, p.sh. dërrasa të thata ose vegla prej druri pa pjesë metalike, pëlhura të thata, pllaka PVC. Më e mira është nëse i lënduari vetë hidhet dhe njëkohësisht çliron veten nga kontakti me rrymën, ose nëse shpëtimtari e ngre të lënduarin pasi më parë është izoluar vetë nga toka. Të lënduarin e prekim vetëm atëherë kur izolimi është i përsosur. Gishtat e të lënduarit duhet të hiqen veç e veç dhe me kujdes nga kontakti dhe njëkohësisht të mbështillen me pëlhurë të thatë ose me tkanina të tjera.
Nëse teli elektrik është çmbështjellë rreth të lënduarit, atëherë përçuesi duhet të ndërpritet me duar të izoluara dhe skaji i përçuesit me rrymë të fiksohet që të mos shkaktojë aksidente të tjera.
Shpëtimi, natyrisht, duhet të fillojë menjëherë dhe pa kusht, nuk duhet ta lëmë të lënduarin pa ndihmë. Pas ndërprerjes së rrymës, të lënduarin duhet ta vendosni shtrirë horizontalisht, t’i lironi rrobat dhe t’ia hiqni plotësisht pjesën e sipërme të trupit, t’i siguroni dritë dhe ajër të pastër. Koka e të lënduarit nuk duhet të varet, por duhet ngritur pak dhe të vihet diçka poshtë saj (p.sh. pallto e palosur).
Nëse i dëmtuari është pa ndjenja, duhet patjetër të provohet ringjallja.
Duhet të kontrollohet ndërkohë goja dhe vrimat e hundës së të lënduarit nëse mund të lejojnë kalimin e ajrit. Duhet të hiqen pështyma, mbetjet e ushqimit dhe protezat. Është e ndaluar të derdhet lëng në gojë. Nëse i lënduari nuk merr frymë, duhet menjëherë të fillohet frymëmarrja artificiale. Ringjallja mund të ndihmohet me fërkim të shputave, klizmë ose me ujitje të alternuar të kraharorit dhe barkut me ujë të ngrohtë, përkatësisht të ftohtë, por gjatë kësaj nuk duhet të ndërpritet frymëmarrja artificiale. Nëse i aksidentuari kthehet në vetëdije, duhet të vazhdojmë ta kujdesim dhe nuk duhet ta lëmë vetëm. Duhet t’i jepet ndonjë pije e ngrohtë (kafe, çaj, alkool etj.), por duhet të mbetet në pozicion gjysmë të shtrirë.
Sipas përvojës, dëmtimet e lehta dhe lokale mund të lihen përkohësisht jashtë vëmendjes (më vonë duhet të ofrohet ndihmë mjekësore), vetëm të dëmtuarve që gjakderdhin duhet t’u jepet menjëherë ndihmë mjekësore.
Thërrime, ashkla, grimca pluhuri. Pluhurin, thërrimet ose insektin nga syri mund ta largojmë duke tërhequr qepallën e poshtme dhe duke fshirë me garzë të pastër ose me shami. Nëse objekti është nën qepallën e sipërme, atëherë duhet kapur qepalla e sipërme në mes dhe tërhequr përpara mbi qepallën e poshtme, në mënyrë që qerpikët të prekin sipërfaqen e brendshme të qepallës së sipërme. Nëse në këtë mënyrë nuk arrijmë ta largojmë trupin e huaj, nuk duhet të vazhdojmë më, por syri i lënduar duhet të lidhet dhe të kërkohet ndihmë mjekësore.
Trupin e huaj që ka hyrë në vrimën e hundës duhet të përpiqemi ta heqim duke mbyllur vrimën tjetër të hundës dhe duke fryrë fort nga hunda. Nëse kështu nuk ia dalim, duhet kërkuar ndihmë mjekësore.
Nxjerrjen e trupave të huaj që kanë hyrë në vesh duhet t’ia besoni mjekut, sepse gjatë përpjekjes për heqje mund të dëmtojmë daullen e veshit. Nëse ndonjë insekt ka hyrë në vesh, duhet të hidhni një lugë (të vogël) vaj, gjalpë të shkrirë ose ujë në vesh (në pozicion shtrirë) dhe ta mbani 10-15 m minuta.
Trupin e huaj që ka hyrë në trake le të përpiqemi ta largojmë duke i kërkuar të dëmtuarit të marrë frymë thellë dhe duke e goditur ngadalë në shpinë midis shpatullave. Nëse objekti i ngecur në trake nuk është i mprehtë, të dëmtuarit duhet t’i jepet ujë, pastaj tuli i bukës (meç), dhe ushqime të buta. Në raste të tilla është e ndaluar të jepen mjete pastruese. Është e nevojshme kontroll mjekësor.
Gjembin që ka hyrë nën thua lejohet ta nxjerrim vetëm atëherë kur pjesa që del jashtë është mjaft e gjatë që ta kapim me piskatore ose me shami. Nëse nxjerrja ka pasur sukses, atëherë duhet lënë që plaga të gjakosë pak dhe pastaj të lyhet me jod dhe të vendoset fashë.
Transportimi i të lënduarit
Bartja e të lënduarit nuk është detyrë e lehtë; për këtë nevojitet aftësi profesionale, kujdes dhe forcë fizike e përshtatshme. Bartja joprofesionale ia shton të lënduarit dhimbjet dhe ia rëndon gjendjen.
Para së gjithash duhet të vërtetohet nëse pacienti është në një gjendje të tillë që mund të transportohet, dhe mund të transportohet vetëm nëse, sipas rregullave të ndihmës së parë, i është dhënë ndihmë. Para transportimit duhet të zvogëlohet gjakderdhja, mbi plagë të vendoset një fashë dhe gjymtyrët e thyera të imobilizohen.
Nëse rruga deri në spital është më e gjatë, të lënduarin, sa të jetë e mundur, duhet ta freskoni me çaj ose kafe. Dhënia e alkoolit (konjakut e ngj.) duhet shmangur. Gjatë transportimit, të lënduarin duhet ta mbikëqyrni dhe kontrolloni vazhdimisht, dhe nëse lirohet fashoja ose lidhja e imobilizimit, ta rregulloni menjëherë. Nëse ndodh humbje e vetëdijes ose dobësim i punës së zemrës, duhet të zbatohen metodat përkatëse të reanimimit.
Mënyra e transportimit varet gjithmonë nga lloji i dëmtimit dhe nga numri i shpëtimtarëve, si dhe nga lloji i mjeteve të disponueshme për transportim.
Ngritja dhe kapja e të sëmurit duhet të kryhet me kujdes, qetësi dhe përqendrim. Duhet shmangur çdo lëkundje e menjëhershme. Veshja e të dëmtuarit nuk duhet të jetë e rrudhur, dhe kur e ngremë, duhet ta ngremë nga ana nga e cila nuk është lënduar.
Dërgim pa mjete ndihmëse
Evakuim vetëm me një shpëtimtar. Nëse i lënduari mund të ecë, shpëtimtari duhet ta kapë nga mbrapa dhe t’i ndihmojë kështu. Nëse nuk mund të ecë, ose është pa ndjenja, duhet të evakuohet në atë mënyrë që shpëtimtari të gjunjëzohet pranë tij, një dorë ta vendosë nën sqetull dhe me tjetrën ta kapë nën gju, ta ngrejë dhe ta mbajë.
Transporti me dy shpëtimtarë. Të lënduarit që mund të ecë duhet t’i ndihmohet nga të dy anët. Nëse nuk mund të ecë, por është i vetëdijshëm, duhet të mbahet për shpëtimtarët që e bartin. Të lënduarin në gjendje të pavetëdijshme duhet ta transportojë në këtë mënyrë: shpëtimtari më i fortë e kap nën sqetull dhe i bashkon duart përmes kraharorit, ndërsa tjetri vendoset mes këmbëve të të lënduarit dhe e mbështet nën gjunjë. Duhet ta ngrenë dhe ta bartin njëkohësisht.
Dërgimi me mjete ndihmëse
Bartja me barelë. Të lënduarin duhet ta vendosni me kujdes në barelë në pozicion shtrirë. Për këtë nevojiten dy persona, ndërsa në rast të thyerjes së gjymtyrëve të poshtme, tre persona. Shpëtimtarët duhet të qëndrojnë në njërën anë të të lënduarit, ta ngrenë njëkohësisht dhe ta vendosin në barelë.
Ngritjen, lëvizjen, ndalimin dhe uljen e barrelave duhet t’i kryejnë të gjithë shpëtuesit njëkohësisht, por nuk duhet të ecin njëkohësisht, sepse do të shkaktohej tronditje e barrelave. Nëse pacienti duhet të transportohet më gjatë, mirë është që në të dy anët e barrelave të lidhet nga një rrip, të cilin shpëtuesit do ta vendosin mbi shpatulla.
Bartja e të lënduarit me mjete rrethanore. Nëse nuk kemi në dorë barela, atëherë mund të përgatisim me improvizim një mjet bartjeje. Sipas nevojës, të lënduarin mund ta vendosim mbi shkallë, mbi krahët e hequr të derës, mbi tavolinë dhe ta bartim kështu. Të njëjtën mund ta bëjmë edhe me batanije ose me pëlhurë të tendës. Barela rrethanore mund të përgatiten edhe nga dy thasë me gjerësi të njëjtë, duke vendosur nëpër skajet e poshtme dy dërrasa me gjatësi të përshtatshme. Në mungesë të barelës, i sëmuri i vetëdijshëm mund të bartet edhe në karrige. Shpëtimtarët duhet të vendosen në dy anët e të sëmurit, të kapin pjesën e poshtme dhe mbështetësen e karriges dhe ta bartin kështu.
Përmbajtja e kutisë së ndihmës së parë që ju rekomandojmë:
Pako fashash, e mesme
copë 2
Paketa e fashave, e madhe
copë 2
Fashë për lidhje, 10 х 5 m
copë 2
Garzë sterile 1/2 m
copë 2
Pambuk, 25 g
paketë 2
Garzë e sheshtë e prerë 6 x 6 cm
e paketës 1
Turniket për ndalimin e gjakut
e paketës 1
Hanzaplast, 4 cm × 1 m
e paketës 1
Gërshërë
cop. 1
Mbrojtës për gërshërë nga thes prej pëlhure
cop. 1
Ampula jodi
cop. 12
Bisht i amonit
copë 3
Fletore për shënime (40 fletë)
cop. 1
Manual i ndihmës së parë
cop. 1