He tuhipoka ngaio me te haumaru: He arotakenga tohunga tenei, ehara i te hoahoa, i te tatauranga pateko, i te aromatawai i tetahi piriti e noho ana, i nga tohutohu ranei mo te hanga, te tirotiro, te whakatikatika ranei. Ko nga wehewehenga taketake, nga waahi, nga owehenga, nga taumahatanga, nga rawa, nga korero honohono me nga otinga hanganga kua whakawhitihia me te kore e whakamanahia nga tohungatanga me te kore e whakamahia hei tohu hou. Ko te hoahoa me te mahi i runga i nga piriti e hiahia ana ki nga kaihoahoa whai mana me nga kaikirimana, nga ture me nga paerewa o naianei, nga raraunga geotechnical me te hydrological, te tatauranga o nga paanga pumau me te rereke, te ngenge, te hau, te pāmahana, te ru, te pumau, te turanga, nga tikanga huihuinga me te pakari, me te whakamatautau i nga rawa, te waikura, nga hononga me te ahua o te hanganga. Ko te uru atu ki te hanganga, te mahi i te teitei, te waka, te hiki, te whakapiri, te tapahi me te huihuinga ka mau i nga raru whakamate me te hiahia he mahere whakamarumaru motuhake.
Ko te hoahoa, te hanga me te whakatikatika i nga piriti rino ehara i te waahanga o te tuku a te iwi hou a Savo Kusić. Ko te arotahi o naianei ko matapihi rakau, matapihi-rakau konumohe, matapihi ritenga me tatau. Mo te kaupapa matapihi, tatau ranei, ka taea e koe te tuku tono korero.
Nga piriti Arch
He tino piriti kikorangi me nga kikorangi maro, ka taea te whiwhi i nga momo paanga katoa, me nga piriti kikorangi he mea tito he rakau, kei reira he punaha maro e whiwhi ana i te noho o te kurupae maro. Ko te kikorangi maro (Langer beam) ka tatauhia i raro i te whakaaro he hononga hono, no reira ka utaina te kikorangi ki nga kaha noa. Ko nga wa piko ka tangohia e te kurupae maro, e mahi ana hoki i te ahua o te awangawanga mena kei runga te kikorangi i runga ake i te kurupae.
He pai ake te ohanga o nga kurupae Arches me te Langer i nga piriti whitiki mo nga waahanga nui ake, na te mea ko te tohatoha katoa o te kawenga ka riro ma te raina tautoko o te kikorangi anake. I tua atu i nga kaha taapiri, ko nga waa ka puta mai i te waahanga noa iho o te utaina, no reira he iti ake i roto i nga kikorangi i nga kurupae.
Fig.1— Tauranga Reeti
Fig.2— Tauranga tine
a) Nga hanganga pou. He uaua te hanga i nga whanga kua awhi na te uaua o te awhi tautoko. Ko nga mea tino noa ko nga tauranga i runga i nga hononga e rua. Ko nga tauranga e toru nga inihi he painga ko te nekehanga o nga tautoko me te huringa o te pāmahana kaore e puta he kaha ki roto. E tika ana mo te owehenga iti f/l me te oneone koretake. Ka mahia nga tauranga maro hei matiti (fig.1) hei tautoko tine ranei (fig.2). Kei runga ake, kei raro hoki te hangahanga poupou o te huarahi, ka karohia te ara totohu mo nga take ataahua. Ko nga tauranga kei runga ake i te huarahi ka whakawhiwhia ki nga taiapa kia whiwhi ai i te pana o te tauranga. Mena kei te tino hono te kikorangi ki nga kurupae o nga tuwhera e tata ana (piki.1c me e), ka taea te awe i nga rahinga pateko i roto i nga rohe whanui.
b) Ko nga kurupae Langer he ahua kaha te kikorangi, i te mea he rite te roa o te piko ki te tawhiti i waenga i nga pona o te hononga o runga. Ko nga otinga whai kikorangi i raro i te papa whariki (piki 3d) kare e whakamahia ki nga piriti. Ko te kurupae mo te whakamaroke he rau whakarewa, he kurupae ranei. Ma nga otinga e rua, ka taea te haere tonu taua kurupae ki nga mara e tata ana, kia hanga ai nga punaha tonu, Gerber ranei (piki 3b). Kei te piki. Ko te 4 e whakaatu ana i te wahanga whiti o te piriti kotahi te whitiki waenga. Ko te hanganga tautoko he kikorangi rakau, he iri maro me tetahi pouaka tuwhera katia hei kurupae whakamaroke e mau ana i te toronga me nga wa piko.
Fig.3— Ranger kurupae
Fig.4— Te whitinga o te piriti me tetahi whitiki matua waenga
c) Nga piriti anga. Mena e tika ana ki te whakarite i te teitei kore utu o te kōtaha i runga i te whanui katoa o te whakatuwheratanga, ka whakamahia nga papa ki runga i nga hononga e rua, e toru ranei he iti ake te teitei o te tautoko i nga kurupae ngawari na te paanga o te anga (Fig.5).
e) Tatautanga. I te nuinga o te wa ka tatauhia nga pou i runga i te whakaaro karekau o ratou tuaka e rereke. Heoi, he nui te rerekee o te rapa. I roto i nga otinga riipoi e whakatarewa ana, karekau e rerekee nga rahinga pateko na te rerekeetanga o te ahua, engari ko te rerekeetanga o nga kikorangi torotika me nga kurupae Langer ka whai paanga nui ki nga rahinga pateko.
Fig.5— Nga piriti anga
Nga piriti whakatarewa
Ko nga piriti whakatārewa, he tino pakari, he uaua te hanga. He kurupae whakamaroke nga piriti whakatārewatanga o naianei, e whakawhāiti ana, e whakaōrite ana i te pikonga mai i te kaha kaha. Ko nga piriti whakatara me nga whanui nui ko te piriti i runga i te Golden Gate e tata ana ki San Francisco (Fig.6a) awhe1280m, me te piriti o Washington e tata ana ki New York (fig.6b) awhe1067m.
Ko nga kurupae whakamaroke he pepa whakarewa, he kurupae ranei, he teitei tonu, he iti ake ranei te teitei o te teitei i runga ake i nga tautoko o waenga. Ko te ōwehenga o te pere ki te whanganga ka tohua te nuinga ki te ōwehenga1/9ki1/11. He maha nga aituā kua whakaatu mai i nga teitei iti, ka iti rawa te maro, ina koa he iti te taumaha me te whanui iti o te piriti.
Fig.6— Nga piriti whakatara a Amerika: a) Piriti i runga i te Golden Gate i San Francisco (1937), b) Washington Bridge i New York (1931), c) Piriti Florianopolis i Brasilia (1926)
Poroketi
a) Ko nga mekameka toi o nga hononga me nga pito kua toroa, e noho whakarara ana tetahi ki tetahi, ka anga ki a raua ano ki nga hononga me nga hononga honohono o nga hononga mai i nga mara e tata ana, ka mahia i roto i nga huarahi e rua - me nga whakakaha riveted mai i nga lamellas i nga pito, me nga pito whanui ranei i whiwhihia ma te hangai (Fig.7). Ko te mekameka o te piriti i runga i te Rhine he mea hanga ki te nickel steel tensile strength5,5ki6,5t/cm2. I nga piriti iti o Amerika, he mea hanga te mekameka mai i te rino whakarewa noa, i etahi wa mai i te koranu, i te rino maro ranei.
Fig.7— Florianopolis Bridge Chain
b) Nga taura taura porowhita. He waea kanapa nga taura kati. Ko nga papa o roto o te waea he mea whakamarumaru ki te paninga o te mata iti, ko nga mata o waho o nga waea takitahi ka pania ki te paparanga whakamarumaru.
Ko nga taura waea porowhita i roto i nga piriti o Amerika ko te nuinga o nga waea he piu wera-wera me te takai i tetahi waahanga ki te ahua rite.
Ka pakaru te kaha o nga waea piriti kua toia mai i te 12 ki te 20 t/cm2. Ka tino heke te kaha o te ngenge mena kei te kino te mata o waho o nga waea kua toia.
Ko te roanga o te taura torino e whakawhirinaki ana ki nga mea mo nga waea me te tikanga o te hanga i te taura. Ko te roha rapa i te waahi o nga taumahatanga e whakaaetia ana ka tae ki te 0,003 ki te 0,004. I te mea ka mau tonu nga taura, ka totoro kirihou e 0,001 i te wa o te utaina tuatahi, i etahi wa i mua i te whakamahi ka utaina nga taura me te kaha nui, ka totoro. He iti te painga o tenei toronga, na te mea kua ngaro tetahi waahanga nui o te “totoro pumau” i muri i te wetewete o te taura i te wa o te whakaurunga.
Ko nga waeine o mua, ko nga ingoa rino, ko nga paninga whakamarumaru, ko nga kaha, ko nga whakawhanui me nga tikanga mo te hanga, te riringi upoko taura ehara i te mea he korero hou. Ko te ahua o nga mekameka, nga taura, nga punga, nga upoko taura me nga paninga whakamarumaru ka whakatauhia e nga tuhinga, te tirotiro me te whakamatautau; kaore e taea te tango mai i tenei tuhinga whanui.
Putanga
Ko nga mekameka i hangaia mai i nga tuhinga ka mau ki te punga ma te whakamahi i nga mono i roto i nga tautoko kua raima ki nga turanga mo te punga.
He rite nga upoko o nga taura porowhita ki nga pito (piki.8). ka wetekina nga waea i te ahua o te puruma, a, i muri i te horoi ka whakakiia ki te whakarewa ma. He rite te kaha o nga mahunga tohunga ki te taura.
Fig.8— Nga upoko taura: a) te upoko ngawari, b) te upoko o Amerika, c) te upoko piriti Rhine
Whakatarewa me nga here taura
He mea hanga ki te rino porowhita, ina koa he paipa, he taura waea ranei (piki.9a11). Mo nga taura kati, ka hipokina nga taura taura ki nga here taura (fig.10). I roto i te take o nga paihere taura motuhake, ka hangaia nga aukati kia taea ai te whakakapi i nga taura takitahi ki nga mea hou mena e tika ana. Ko nga iri taura he mea here ki nga upoko taura, a ko nga rereketanga iti o te roa ka rite ki nga rama.
Fig.9— Whakatarewa, piriti tawhito i runga i te Rhine
Fig.10— Nga here taura o te piriti i runga i te Rhine: a) piriti hou, b) piriti tawhito
Fig. 11 — Here taura me nga taura whakairi
Pourewa (pou)
Ko nga pourewa o nga piriti whakatara ka whakairihia ki raro, ka taea ranei te awhi, ko te nuinga kei Amerika. Ka mau te mekameka ki nga pourewa. Ko te tautoko nekeneke anake e tika ana ka kore e taea te whakawhiwhia ki nga pourewa ki nga ope whakapae, ka puta me nga tautoko korekore.
Mo nga piriti whakatārewatanga nui, he pai ake nga pourewa herea raro. I tera keehi, ka taea te whakanoho i nga pourewa i te tuatahi, katahi ko nga mekameka me nga whakairi, ka mutu ko nga kurupae maro. I roto i nga piriti whakatārewa-whaiaro, ka hiahiatia he scaffolding nui i te mea ka timata te mahi a te punaha pateko ina katia te kurupae whakamaroke.
Tautoko rori me te poari rori
I runga i nga waka me te tiaki, me ngana tatou ki te whakarite kia kaua e rereke te papaahi o te piriti, mena ka taea, mai i te papaahi i nga wahanga hono o te rori, o te reriwe ranei. I te mea karekau he pakari o te papaahi ake, me whakawhirinaki ki runga i te punaha mata i te ahunga poutū, me te punaha e whakarato ana i te tautoko taha taha whakapae. Ko te mea e kiia nei ko te papa ara kei runga i te taawhi ara, ko te nuinga o nga poupou poupou me nga tautoko whakawhiti.
Tautoko Whakawhiti
Ka whakawhitihia e nga whitiki whakawhiti nga kawenga neke ki nga whitiki matua. He waahanga nui ano hoki o nga hononga. E takoto tika ana nga porowhita whakawhiti ki runga i nga porowhita matua, me te mea he piriti titaha, no reira ka rite te awha ki te mokowhiti o nga whitiki matua. I te nuinga o te wa ko nga tautoko whakawhiti he pepa whakarewa, mo nga roa poto me nga tautoko hurihuri noa. He pai ki te nui o ratou teitei1/6ki1/8te roa, ahakoa mo nga piriti nui me te iti o te tawhiti i waenga i nga porowhita whakawhiti (ina koa mo te papa whariki), ka taea tenei teitei kia rite.1/20awhe.
Hei tikanga, ko nga tautoko whakawhiti e kiia ana he kurupae ngawari, e hono ana ki nga tautoko matua, na i roto i te waahanga o te piriti, ka hangaia nga papa tuwhera, kati ranei. Na tenei, ka puta mai nga wa whakakoi, me whai whakaaro ki nga hononga.
Fig.12— Hononga ripeka
Mena kei te heke te papaahi, ka mahia te hononga ki nga koki hononga ngawari, ki nga papa rori ranei, ka whakauruhia ki roto i te mema ripeka (fig.12), i roto ranei i nga poutū o te wahanga-I, me te whakakapi i o ratou riu (fig.13). Ko te otinga i te piki.14he tino pakari, na te mea kei reira te whaa poupou e mau ana ki te tautoko whakawhiti me te poutū, kia riro ai te wa i te kokonga e nga tutaki kutikuti. Me etahi atu rongoatanga, kare e taea te karo ka pakaru te wahanga o nga koki ka piko nga koki hononga. Nga hononga e ai ki te piki.12a13he tino rerekee ake i raro i te awe o te waa atu i era e ai ki te piki.14. He rite nga otinga ka puta mo etahi atu waahi papa. Ko te whakatakoto i nga tautoko whakawhiti ki runga i nga tautoko matua ka taea anake me te teitei o te hanganga. Katahi ka whakapakeketia nga tautoko matua o te pepa whakarewa ki nga waahi ka utaina te utaina.
Fig.13a14— Nga momo rereke o te hononga o te pae whiti
Tautoko roa
Ka taea te tautoko i te roa i raro i te huarahi, i raro hoki i nga huarahi hikoi. Ko te whitiki o waho, e hono ana ki te reera piriti, e kiia ana ko te taiapa roa. He mea hanga nga tautoko roa mai i nga tautoko whakarewa me nga papa whakarewa. Ko to raatau awhe kei runga12 m. I te mea ko nga kurupae roa e pa ana ki te awe tika o te kawenga neke, he mea tino nui te pakari ki te piko. Mo nga piriti reriwe, ko te teitei o te porowhita e whai ana1/8ki1/10awhe. I te nuinga o te wa karekau e pai nga tautoko roa i te maitai o te kounga na te nui o te piko. I roto i te maha o nga piriti tawhito, i mahia te hononga o nga whitiki roa i runga i te piki.15. Ko tetahi koki hononga kei waenganui i nga waewae o te tautoko kua hurihia, ko tetahi atu kei runga i te teitei katoa o te tautoko ripeka. Na enei momo hononga, ka puta nga taumahatanga tuarua nui, a, i te nuinga o te waa, ka pakaru te ngenge ki a ratou, me nga kapiti i te waahi ka tapahia te waewae. Mo konei, kaore e whakaaetia nga hononga pera i nga piriti reriwe. Mena kaore e taea te tarai i te waewae, me mahi enei tapahi me te porohita nui, kia kore ai e tupono ka pakaru.
Fig.15— Hononga tautoko roa
Whakaheke wai
Me aro nui ki te whakaheke i nga piriti. Ko te whakaheke tere me te whakaoti i te wai te mea nui mo te roa o te oranga o te mata o te huarahi, me te piriti ano. I tua atu i te pikinga o te waikura me te pikinga o nga utu tiaki, he kino ano nga waahi pupuri wai na te kino o te hukapapa. Mēnā ka taea e te taumata o te piriti, me whai te hekenga roa o nga piriti rori (kaua e iti iho i te 1%), e pai ai te rere o te wai ki te awaawa. Ko te wai kua poke i te hinu me te puehu ka whakahekehia ma nga awaawa. Me whai rawaka te takahanga o enei awaawa, me whai waahi atu, kia horoia i ia wa.
Fig. 16 — Whakaheke wai me nga papa whakamarumaru o te mata rori
Kare e tino parepare nga papa whariki. Ka taea te whakakore i te whakamaarama motuhake i raro i te parapara mena kei te takoto te parapara ki runga i te papa raima kua wirihia, a ko taua papaa ano he koretake. Mena karekau te papaahi i te uru ki roto, ka pakaru mai tetahi wahi o te wai tupuhi, me whakarato he whakamahana. Mo nga piriti rino, _ whakakikorua o te bitumen uku_ ranei terra etc., _ paparanga insulating_ of bituminous insulating mass with solid insulating paper with wool felt and jute weaving, me te insulating layers of metal foils of copper or aluminum are considered. Me whakamarumaru nga papa whakamarumaru mai i te kino miihini me nga papa whakamarumaru.
Ko nga korero mo te taka, he awaawa, he uku, he papa raima, he papatipu bituminous, he whao, he jute me nga pepa konganuku he korero o mua. Ko nga rerenga wai o naianei, te whakamarumaru wai, te whakamarumaru rino, nga taipitopito urunga me te tiaki kua hangaia hei punaha ruruku e ai ki nga ture o naianei, nga ahuatanga o te rangi, nga waka me te hanga tuturu.
Fig.17— Nga korero mo te rerenga wai i te taha o te piriti
Hononga
He iti te pakari o nga papa whakarewa i te ahunga e tika ana ki te rererangi o nga whitiki, ko nga matiti me nga hononga e kiia ana i roto i nga pona he maha tonu te neke ki te ahunga whakawhiti. No reira, ka hiahiatia nga awhi hau me nga papa whiti hei hanga i nga hanganga mokowhiti i te tuatahi. I tua atu, me whiwhi ratou i nga taumahatanga e toro atu ana ki te rererangi o nga tautoko matua, me te mutunga ka whakapumau i te hanga kia kore e pakaru me te hurihanga.
Nga puruhi ki te hau
Ko enei hononga ka whakahiatohia kia whiwhi kaha mai i te hau me etahi atu kawenga whakapae. He matiti, he anga tautoko ranei, he tika, he kopiko ranei e ai ki nga whitiki. Ko nga whitiki o nga hononga ki te hau ko te nuinga o nga whitiki o nga tautoko matua. I te nuinga o nga wa ko nga poupou whakawhiti ko nga poutū o te hononga ki te hau.
He iti ake te kawenga o te hau mo te piriti kua utaina i to te piriti kore utaina. Mena ka whakaaehia e te wahanga whiti, he pai ake kia rua nga awhi hau i waenga i nga piriti o nga piriti matua. Tirohia nga huahua punaha kei te piki.18ka tohuhia nga hononga o runga hau me nga hononga whiti ki nga raina taia.
Me rawaka te maha me te momo hononga whakawhiti hei hanga i te punaha mokowhiti. He mea noa mo nga matiti ki te whakarite i te pumau i roto i te keehi o nga hononga poihe. Ko nga tauranga me nga kurupae Gerber, haunga nga piriti iti, ka whakapakeketia me nga hononga motuhake ki te hau me te whakakeke. I nga hononga o nga tautoko matua, me hanga nga hononga kia kore ai e pa ki te mahi o nga hononga, piki.18e.
Fig.18— Te whakaritenga o nga hononga ki te hau
Ko nga papa papa whaanui i hangaia ki te pepa whakarewa, ki te raima whakakaha ranei, he tino maro ki o raatau rererangi. Mena kaore i te rahi rawa nga awhi, ka taea te whakakore i nga hononga motuhake ki te hau, na te mea ka riro ma te papa papaahi te mahi e tika ana. I te wa o te huihuinga anake me mahi nga tikanga ki te tango i nga kaha whakawhiti.
I te wa e whiriwhiri ana i te whakakii, me mahara ko te nuinga he iti nga kaha o nga rakau me te roa o te piko o nga rakau he nui. No reira ka pai ake nga kupenga me te roa o nga rakau poto (hei tauira, K-system or rhombic system). I etahi wa, ka whakairihia te hononga anti-hau ki runga i nga tautoko rori hei whakaiti i te roa o te piko. Mo nga hononga i runga ake i te papa, ka whakamahia te punaha rhombic kaore he poutū.
Ko te waahi teitei o te hononga ki te hau ka whakatauhia e nga tikanga hanganga (piki.19). Mena ka taea, ka karohia he hononga rereke i konei. ina koa me nga kaha nui, a ko te hono ki te hau ka whakatauhia kia hono nga kakau o nga rakau ki nga rererangi o nga tautoko matua (piki.20).
Fig.19— Te tuunga teitei o te mamau paremata hau
Fig.20— Koohono Hononga Haua
Whakawhiti anga
Ko nga piriti me te ara o runga ka taea te whakapakeke ki nga papa kupenga marama e ai ki te piki.22. Ka taea te hono atu nga hononga whakawhiti i te ahua o te anga ki nga tino pakari o nga kurupae rau whakarewa. Kei te piki.21he maha nga raina i utaina ki runga i te anga riipene i runga i nga hononga e rua, ara, i runga i te tunutunu i raro i te mema whiti, kia taea ai mai i te ara tirotiro o waenganui.
Fig.21— Anga whakawhiti me te aratohu whakaurunga
Fig.22— Anga-whakawhiti reeti
Mo nga piriti me te huarahi i raro, ko te ahua o nga papa whakawhiti ka whakatauhia e te tohu kore utu mo te haere o nga waka. Ko nga piriti me nga anga whakawhiti whakawhitiwhiti kua whakaatuhia ki te piki.23d. Ko nga papa whakawhiti e tohatoha ana i te kawenga (piki.24) e hiahiatia ana i te tunutunu kia uru atu ki te mahi tahi o nga tautoko matua katoa ahakoa mo te taumahatanga. Mena he piriti reriwe me te ara kopikopiko, mena kei te pihinga nga porowhita matua, me whai whakaaro tenei i te wa e tatau ana nga hononga.
Fig.23— He tauira mo nga hononga whakawhiti me nga tautoko matua
Fig.24— Te waahanga whiti me te kurupae ripeka mo te tohatoha kawenga i runga i te piriti i runga i te Ruhr tata ki Herdecke
Te hono ki nga paanga taha
I waenganui i nga taiapa roa o nga piriti reriwe (fig.23c) he mea tika ki te whakarato i tetahi hononga motuhake mo te whiwhi i nga paanga taha o te waka. He iti rawa te pakari o nga poroporo I-roa i te ahunga whakawhiti, no reira ko te hiahia ma te hono ki nga paanga o te taha taha ka nui ake to raatau haumaru ki te peeke taha (Fig.25).
Fig. 25 — Te hono ki nga paanga taha
mamau parepare-paraki
Kare e taea e nga porowhita whakawhiti te tango i nga kaha e mahi ana i te ahunga roa o te piriti ka puta i te wa e pakaru ana, e timata ana ranei ki te taraiwa i te waka, me whakamaarama ma te whakauru i nga hononga anti-braking. He poutoko papatahi (fig. 26) e hono ana i nga poupou roa me te hononga ki te hau (piki. 27). He maha nga rereketanga teitei i waenga i te kaikawe me te hono. A, i roto i nga keehi ka taea te hono tika te roa o nga tautoko ki te hononga anti-hau, ka hiahiatia he hononga anti-braking motuhake, na te mea kaore e taea e nga rakau te whakakii i te hononga anti-hau ki te tango i te kawenga piko nui. I etahi wa, ka taea te whakakotahi ki te hononga rori aukati hau kotahi, te hononga whakaahuru taha taha me te hononga anti-braking.
Fig.26— Pūnaha mamau anti-braking
Fig.27— Mamau anti-braking