Shtëpi familjare
Vështirësitë fillestare të ndërtimit
Ai që në punime më të vogla ndërtimore ka fituar tashmë mjaft përvojë si mjeshtër i shtëpisë, do t’i qaset më lehtë ndërtimit të një shtëpie familjare ose të një banese. Këtu nuk mendohet që ai vetë ta kryejë ndërtimin, sepse kjo është një punë që kërkon specialistë të caktuar. Por gjithsesi është mirë që edhe >>investitori<< të jetë i njohur me këto punë dhe që në gjërat më të thjeshta të marrë pjesë edhe vetë, e eventualisht edhe anëtarët e familjes ose miqtë e tij. Këtu do të bëhet fjalë pikërisht për pjesëmarrjen në ndërtimet »e mëdha«, d.m.th. për përgatitjet për ndërtim.
Për ndërtim, së pari duhet siguruar toka. Nuk mjafton para blerjes vetëm të »shikohet« toka. Për të siguruar kushtet më të mira për ndërtesën e ardhshme, është e nevojshme të merren informacione për disa çështje që lidhen me tokën. Para blerjes rekomandohet të konsultohet një specialist. Pozicioni i tokës, relievi, pjerrësia, përbërja dhe karakteri i terrenit, kushtet e terrenit, drejtimet e erërave, dimensionet dhe forma e tokës, flora ekzistuese në truall, pozicioni dhe gjendja e rrugëve hyrëse dhe e infrastrukturës komunale janë faktorë shumë të rëndësishëm dhe ndikojnë dukshëm në projektimin dhe kryerjen e punimeve gjatë ndërtimit. (P.sh. niveli i lartë i ujërave nëntokësore do të kërkojë punime shtesë hidroizolimi, ose në tokë shkëmbore punimet për ndërtimin e themeleve janë të vështiruara). Duke i shqyrtuar këta faktorë, mund të dalë se toka »më e lirë« në të vërtetë është »më e shtrenjtë«.
Para blerjes duhet të shqyrtohet edhe „pozita juridike“ e tokës. Duhet kontrolluar në librat kadastralë nëse toka është vërtet e lirë për shitje dhe nëse rastësisht nuk është e ngarkuar me borxhe, hipotekë etj. Është e mundur që të ekzistojnë rregulla të veçanta lidhur me tokën, si p.sh. e drejta, përkatësisht detyrimi për t’u dhënë kalim përdoruesve të tjerë, kalimi i ujit ose i ujësjellësit, shpronësimi, ndërtimi i rrugëve ose kushte të tjera (fig. 1). Pas shqyrtimit të librave kadastralë duhet t’i drejtohemi organit kompetent në komunë për të marrë informacione mbi mundësitë e ndërtimit në tokë. Atje do të mësojmë çfarë ndërtese lejohet, përkatësisht duhet, të ndërtojmë në atë vend (përdhes, me kate etj.), nëse lejohet fare ndërtimi, si janë planet perspektive urbanistike të mjedisit (ku do të ndërtohen çerdhja, kopshti i fëmijëve, dyqanet etj.). Nëse rezultatet e shqyrtimit të hollësishëm të tokës janë të favorshme dhe nëse gjendja në librat kadastralë është në rregull, si edhe mendimi i organit kompetent për ndërtim është i favorshëm për ne, d.m.th. nuk ka faktorë kufizues ose fakte të tilla që do t’i rritnin shpenzimet e ndërtimit, mund ta blejmë tokën duke iu përmbajtur rregullave për blerjen dhe për transferimin e pronësisë së tokës. Këto informacione të hollësishme paraprake do të na kursejnë nga zhgënjimet e mëvonshme dhe shpenzimet e panevojshme, madje ndoshta edhe nga fakti që plani i ndërtimit të dështojë krejtësisht.
FIGURA 1
Pas blerjes së tokës nevojitet leja e ndërtimit. Qëllimi i kësaj leje është që ndërtimi i objektit të kryhet në përputhje me rregulloret ekzistuese dhe që pronari, i cili ka të drejtë të ndërtojë, ta kryejë ndërtimin në mënyrë të tillë që të mos pengojë interesat e pronarëve fqinj dhe të komunitetit. Ai që e kryen ndërtimin pa lejen e parashikuar të ndërtimit, në mënyrë joprofesionale, duhet të llogarisë se objekti i tij do të prishet me detyrim, me shpenzimet e tij.
Me kërkesën për leje ndërtimi duhet të bashkëngjitet edhe një ekstrakt nga librat e tokës si provë se kërkuesi është pronar i plotë i tokës. Gjithashtu është e nevojshme të sigurohet plani situativ i tokës si edhe projekti i ndërtesës (situata dhe detajet) me përshkrim teknik. Rekomandohet të merren informacion edhe nga organi kompetent për kushtet e projektit (shkallën, numrin e kopjeve etj.) kur mblidhim informacionet për tokën. Projektet e papërshtatshme shpesh paraqesin një problem serioz. Projektet mund t’i hartojnë vetëm institucione, përkatësisht persona të autorizuar për këtë. Nuk është qëllimi ynë të ndikojmë te investitorët e ardhshëm, por tërheqim vëmendjen se te organizatat më të mëdha projektuese mund të merren projekte tipike të gatshme, të cilat janë relativisht të lira, bashkëkohore dhe ekonomike, të hartuara në më shumë variante, kështu që mund të plotësojnë kushte të ndryshme. Në bazë të këtyre projekteve mund të merren më lehtë lejet e ndërtimit që disponojnë parmatjen dhe parllogaritjen.
Gjatë ndërtimit të shtëpisë së vet, çdo njeri ka idetë e tij. Këto ide mund të jenë të sakta dhe realiste, por shumë prej tyre janë jorealiste, sepse janë të pazbatueshme, joekonomike dhe jopërbashkëkohore, e shpesh edhe pa shije. Projektuesi, gjatë hartimit të projektit, duhet t’u përmbahet rregulloreve, normativave dhe dispozitave të caktuara federale në lidhje me projektimin (p.sh. hyrja në WC nuk guxon të jetë nga kuzhina, sipërfaqja minimale e dhomës është e përcaktuar, lartësia më e vogël e ambienteve të brendshme, vendosja e hapësirave, veshjet, sipërfaqet e dritareve etj. nuk mund të zgjidhen sipas dëshirës), por njëkohësisht duhet të plotësojë edhe kërkesat e individëve, përkatësisht të pronarëve. Duhet vlerësuar çdo propozim i qëlluar dhe ekonomik i projektuesve lidhur me përdorimin e elementeve tipike (trarë, dyer, dritare etj.).
Interesat dhe aspektet e individëve mund të dalin më së shumti në pah gjatë zgjedhjes dhe formësimit të fasadës, grupimit të hapësirave, sistemit të ngrohjes, tarracave, bodrumeve, ndërtesave ndihmëse etj. Tërheqim vëmendjen se organi kompetent nuk do të lëshojë leje ndërtimi mbi bazën e projekteve jo profesionale dhe jo ekonomike, të cilat nuk janë në përputhje me rregulloret për ndërtimin e banesave, pikërisht për shkak të interesit të investitorit.
Kur kemi siguruar lejen e ndërtimit, duhet të përgatitemi me kujdes për ndërtim. Përgatitja e mirë do të na kursejë nga punët e mëvonshme të panevojshme. Paralelisht me procedurën e sigurimit të lejes së ndërtimit, duhet t’i besohet dikujt përgatitja e përllogaritjes paraprake dhe të ofertës. Në bazë të përllogaritjes paraprake dhe ofertës mund të përcaktojmë sasinë e nevojshme të materialit ndërtimor (duke marrë parasysh edhe humbjet e nevojshme). Këto dokumente janë të nevojshme edhe për marrjen e kredisë për ndërtim. Nëse kemi siguruar edhe kredinë e nevojshme (ose para në dorë për fillimin e ndërtimit), vijon furnizimi me material ndërtimor.
Materialin është më mirë ta blini te ndonjë ndërmarrje tregtare. Ekziston edhe mundësia e furnizimit me material të përdorur më parë - që është shumë më i lirë - por për këtë, gjithsesi, duhet të merret vesh (dhe të blihet bashkë) me një specialist. Në fakt, tullat e ndotura me llaç do të shkaktojnë më vonë vështirësi gjatë murimit dhe suvatimit, sepse do të “përshkojnë” suvanë dhe bojën. Në trarët prej druri, parketet, dyshemetë e anijeve mund të fshihen kërpudha dhe insekte, të cilat pas një ose dy vjetësh mund të shkaktojnë dëme të mëdha. Për disa tjegulla nevojitet dyfishi i sasisë së latave, prandaj mund të ndodhë që mbulimi i lirë i çatisë më vonë të dalë më i shtrenjtë. Po ashtu, guri gëlqeror i butë dhe i përdorur nuk i qëndron ngricës, prandaj nuk do të mund ta përdorim për murim dhe për themele. Në përgjithësi, duhet treguar shumë kujdes, qoftë kur bëhet fjalë për materiale të reja apo të vjetra, shpeshherë të lira për ndërtim. Duhet gjithmonë të kërkohen dhe të ruhen dokumentet që dëshmojnë pronësinë, por edhe të gjitha faturat dhe dokumentet e tjera duhet të ruhen me kujdes.
Para se të mbërrijë dërgesa e parë e materialeve, shumë gjëra duhet ende të rregullohen në truall. Nëse trualli ende nuk është i rrethuar, pas harmonizimit të kufijve me fqinjët dhe me të dhënat zyrtare duhet ngritur rrethimi. Rrethimin nga ana e rrugës dhe gjysmën e djathtë të rrethimit anësor dhe të pasmë, të gjitha këto të shikuara nga rruga, ne duhet t’i ndërtojmë. Rrethimi anësor i majtë dhe gjysma e majtë e rrethimit të pasmë i përkasin fqinjit të majtë, përkatësisht atij të pasëm. Me sigurimin e dokumenteve zyrtare për rrethimet do të shmangim grindje të mundshme të mëvonshme, ndoshta edhe procese gjyqësore. Në drejtim të transportimit të materialit ndërtimor është e këshillueshme të ndërtohet vetëm një rrethim i përkohshëm dhe i lëvizshëm.
Parakushti themelor për ndërtim është ekzistenca e ujit në vend, sepse transporti i ujit është i shtrenjtë dhe i ndërlikuar. Nëse kemi shpuar pus dhe uji është squfuror, i hidhur, i kripur ose me erë të keqe, duhet kërkuar ndihma e specialistit për shpimin e një pusi përkatës (të thellë) ose për neutralizimin e ujit. Uji agresiv ose i ndotur nuk mund të përdoret në ndërtim, sepse pas një kohe të shkurtër do ta prishë betonin ose llaçin. Duhet të gërmohet edhe një gropë për gëlqere, në mënyrë që të mos pengojë transportin dhe të jetë mjaft larg mureve të ardhshme. Baza e gropës mund të jetë 3 x 2 m, ndërsa thellësia 1,5 m.
Nevojitet edhe një ndërtesë për ruajtjen e materialit, veglave si dhe për ndërrim rrobash. Për këtë qëllim duhet të ndërtohet një kasolle e përkohshme me bazë 3 x 3m prej druri, kallami ose tulle, me mundësi mbylljeje. Por është shumë më mirë që paraprakisht të ndërtohet një nga objektet ndihmëse, p.sh. një depo për lëndë djegëse, për të cilën gjithashtu kemi leje ndërtimi, dhe ta përdorim atë për magazinim. Nuk duhet të harrojmë as ndërtimin e WC-së në një vend të largët nga uji. Pas sjelljes së veglave dhe materialeve ndihmëse (kapëset e zdrukthtarit, litarët etj.) mund të fillojmë organizimin e sjelljes së materialit ndërtimor.
Kamioni duhet të merret me qira në mënyrë që të shfrytëzohet plotësisht. Për materiale të lirshme duhet të kërkohen kamionë vetëshkarkues. Duhet të shmangim transportin e lirë, por të palejuar. Materiali i sjellë duhet të vendoset në afërsi të ndërtesës së ardhshme, në mënyrë që të mos pengojë transportin e mëtejshëm, sepse në këtë mënyrë do të shmangim zhvendosje të panevojshme. Çimentoja duhet të vendoset nën çati ose të mbulohet, tullat të rreshtohen me lidhje, pa rrezik për lëndime, rëra dhe zhavorri të rrethohen me tulla (për të mos u shpërndarë). Shuarja e gëlqeres është më mirë t’i besohet një specialisti.
Pas kësaj mund ta „shënojmë“ vendin e ndërtesës. Këtë do ta bëjë mjeshtri zbatues. Ai do të përcaktojë pozicionin e saktë të ndërtesës në terren, pozicionin e këndeve dhe të dhënat për lartësitë. Nga vendi ku do të ndërtohet godina duhet të hiqen barërat e këqija dhe humusi (për përdorim të mundshëm të mëvonshëm). Terreni i ndërtimit duhet të jetë horizontal që mjeshtri të mund të përcaktojë me litar pozicionin e themeleve. Gjerësia e kanaleve për themelet shënohet me kunja. Mund të marrim pjesë, nën mbikëqyrjen e mjeshtrit, edhe në këto punë, ndërsa hapja e kanaleve është plotësisht detyra jonë. Në terren të butë nevojiten mbështetëse, ndërsa në tokë të fortë duhet t’i bëjmë kanalet saktësisht sipas përmasave të dhëna, duke latuar faqet e mureve. Tokën e gërmuar ta rrafshojmë sa më mirë në vend, 1-2 m nga kanali, por më së shpeshti duhet të transportohet. Transporti i dheut zgjidhet më së miri si transport kthyes i kamionit që sjell materialin ndërtimor. Pas hapjes së kanaleve, më së miri është të fillohet menjëherë me ndërtimin e themeleve (që shiu të mos dëmtojë kanalet) (fig. 2).
FIGURA 2
Ndërtimi
Thellësia e themelit duhet të jetë në çdo rast së paku 30 cm nën nivelin e terrenit, nën kufirin e ngrirjes. Themeli më i shpejtë dhe njëkohësisht më ekonomik është, i ashtuquajturi »gur lundrues«, të cilin mund ta punojmë edhe vetë sipas udhëzimeve të mjeshtrit. Themeli prej tullash është shumë i kushtueshëm dhe mund ta ndërtojë vetëm një specialist. Në vende kodrinore më së miri përshtatet themeli i ndërtuar me gur. Pas ndërtimit të themeleve të mureve kryesore të jashtme, duhet të ndërtohen themelet e mureve të mesme dhe ndarëse.
Në bazë të sa më sipër, me punë të kujdesshme, tashmë i kemi ndërtuar themelet e nevojshme. Për izolim të mirë, mjeshtri do të vendosë dy shtresa pllaka izoluese bituminoze 150 dhe tre shtresa bitum të nxehtë do të sigurojnë mbyllje të plotë. Duhet t’i kushtohet vëmendje edhe faktit që izolimi të jetë 3–10 cm më i gjerë se muri dhe që në nyje të ketë të paktën 15 cm mbivendosje. Izolimi horizontal i mureve themelore duhet kudo të lidhet me izolimet horizontale të mureve të ndërmjetme dhe me izolimet nën dysheme. Shumë e neglizhojnë izolimin e kujdesshëm, megjithatë izolimi është një nga kushtet themelore për përdorshmërinë e ndërtesës (fig. 3)
FIGURA 3
Fillimi i mureve kryesore të jashtme, mureve kryesore të brendshme dhe mureve ndarëse duhet të jetë së paku për 30, e edhe më mirë për 40 cm, mbi nivelin e terrenit përreth në afërsi të nivelit të planifikuar të dyshemesë. Mjeshtrit, i cili organizon punët dhe punët e ashtuquajtura precize, mund t’i ndihmojmë shumë gjatë murimit. Prandaj është e këshillueshme që murimin, njërën nga operacionet që kërkon shumë punë, ta përgatisim mirë dhe ta përpunojmë në mënyrë të hollësishme e të kujdesshme planin e rrjedhës së tij.
Pavarësisht nga materiali që përdorim për muraturë, tulla, tulla të zgavra, blloqe, gur i thyer rezistent ndaj ngricës ose gur i përpunuar fisnik, rregullat e mëposhtme të arta do të vlejnë për çdo muraturë.
- Të mos synojmë t’i bëjmë të gjitha vetë! Cilësi të mirë të murimit mund të sigurojë vetëm fuqia punëtore e kualifikuar. Nëse nuk e kemi mësuar zanatin e muratorit, atëherë të ndihmojmë në bartjen e tullave, në shtimin, përzierjen dhe bartjen e llaçit, në bartjen e skelave etj. (fig. 4).
FIGURA 4
2. Potrebna gjerësi mbajtëse e murit përcaktohet nga specialisti që gjatë projektimit. Trashësia e nevojshme për izolimin termik varet nga materiali i murit dhe vlera minimale e kësaj madhësie, në përputhje me përballimin e ngarkesës, rregullohet me rregullore. Nuk duhet të kursejmë me çdo kusht në trashësinë e mureve, sepse më vonë do të kemi shpenzime më të mëdha për ngrohje; për më tepër, në muret e holla janë të mundshme depozitime të avullit të ujit, që janë të dëmshme për shëndetin dhe prishin lyerjen dhe mobiliet. Për kushtet tona të temperaturës, të dëshirueshëm janë muret me tulla me gjerësi 38 cm (pa suva). Muret prej guri duhet të jenë të paktën 50 cm gjerësi (që edhe për shkak të përballimit të ngarkesës). Ekzistojnë edhe kombinime të ndryshme të tjera muresh, ndër të cilat më e njohura është kombinimi i tullave të zbrazëta të vendosura gjatë dhe tullave më të vogla të vendosura në këmbë. Trashësia e këtyre mureve është 33 cm, por kërkon punim të kujdesshëm. Një mur i mirë është plotësisht vertikal dhe elementet e veçanta në të janë vendosur me lidhje. Te muret me tulla duhet t’i kushtohet veçanërisht vëmendje edhe asaj që rreshtat e tullave të jenë të vendosur njëtrajtësisht dhe horizontalisht. Që gjatë murimit të ruhen dimensionet, duhen përdorur blloqe druri, dërrasa, litarë, plumbçe dhe shpesh duhet kontrolluar saktësia e murimit (të paktën pas 2-3 rreshtit).
3. Hapësirat horizontale dhe vertikale (te guri të pjerrëta) duhet të jenë rreth 1 cm dhe këto hapësira duhet të mbushen mirë me llaç. Cilësinë e llaçit e përcakton specialisti; zakonisht përdoret llaç i shënuar H4 ose H6. Për murimin e shtyllave dhe të oxhaqeve nevojitet llaç i përforcuar me çimento. Llaçi duhet të përzihet me shumë kujdes, në mënyrë që të mos ketë kokrriza rëre dhe gëlqereje. Për përzierjen e llaçit duhet të përdoret gëlqere e staxhionuar dhe rërë pa argjilë, pa llum dhe pa papastërti.
4. Gjatë murimit, mbi një lartësi prej rreth 1 m janë të nevojshme skela. Skelat mund t’i ndërtojnë vetëm punëtorë të kualifikuar për këtë, ose ato ndërtohen sipas udhëzimit të mjeshtrit, ndërsa materiali për skelat duhet të jetë plotësisht i rregullt me dysheme të përshtatshme. Në skela duhet të vendosen dërrasa hyrëse me listela për të parandaluar rrëshqitjen. Arka për llaç duhet të mbushet në mënyrë që gjatë transportit të mos ketë shpërndarje. Duke qenë se gjatë murimit shpenzohet një sasi e madhe llaçi, për çdo murator duhet të përgatiten dy arka.
5. Nuk duhet të lejojmë rrëmujë në kantier! Gjatë punës dhe pas përfundimit të saj duhet të pastrohen skelat që të mos ngurtësohet llaçi në dysheme. Duhet të pastrohen edhe arkat e llaçit dhe të përgatitet vetëm aq llaç sa do të përdoret atë ditë. Duhet të mblidhen tullat që kanë rënë dhe të pastrohet terreni nga mbeturinat, në mënyrë që të çlirohen rrugët e transportit. Tullat duhet të sillën dhe të vendosen në mënyrë që t’i jenë pranë muratorit, duke pasur kujdes që grumbulli të mos shembet dhe të mos bjerë.
6. Prodhimi i një muratori është vendosja e 800-1000 tullave për tetë orë. Nëse puna organizohet kështu që një punëtor vendos llaçin, tjetri sjell tullat, i treti (mjeshtri) vendos përkatësisht ndërton murin, ndërsa të tjerët (anëtarët e familjes) bëjnë furnizimin me material, është e mundur që për tetë orë të vendosen edhe 7000 tulla. Në këtë mënyrë muret kryesore të një ndërtese familjare mund të përfundojnë për 4–5 ditë. Vëmendje të veçantë duhet t’i kushtohet ekzekutimit të saktë të lidhjeve të mureve, këndeve, kornizave të hapjeve, përshtatjes së tyre të kujdesshme dhe përshtatjes së lidhjes.
7. Trashësitë e mureve ndarëse mund të jenë 6, 10, 12 dhe 25 cm (në varësi të kërkesave të konstruksionit dhe të ndarjes). Ndërtimin e mureve ndarëse duhet ta kryejë një specialist, sepse këta mure duhet të lidhen në brazdat e mureve kryesore, ndërsa muret ndarëse prej blloqesh duhet të pajisen edhe me përforcime. Le të vëmë re se trashësia e mureve prej blloqesh të ambienteve »të lagështa« (banjo, kuzhinë) të jetë të paktën 10 cm, sepse më vonë, gjatë realizimit të brazdave të nevojshme, muret prej 6 cm do të shkatërrohen.
8. Dhe në fund, disa fjalë për mbrojtjen e shëndetit të pjesëmarrësve në ndërtimin e shtëpisë familjare. Në vendin e punës duhet të sigurohet mundësia për larje, një dhomë e vogël për ruajtjen dhe tharjen e rrobave të punës të djersitura, vaj kundër diellit (për rrezitje) dhe krem yndyror për kujdesin e lëkurës. Duart e gërvishtura dhe të dëmtuara nga llaçi duhet të lahen me kujdes, plagët duhet të dezinfektohen, ndërsa flluskat duhet të lyhen. Kundër ndikimit të tepërt të diellit – veçanërisht ata që nuk janë mësuar me punë të rëndë fizike – duhet të përdorin vaj për diell, kapele me strehë të gjerë dhe rroba të lehta. Fëmijët duhet të largohen nga kantieri, nga gropa për shuarjen e gëlqeres. Vende të tilla, tërheqëse për lojë, duhet të rrethohen dhe të sistemohen.
Si material klasik ndërtimor, tulla është shumë e rëndësishme, prandaj i kemi kushtuar dy figura këtij materiali për të paraqitur karakteristikat e tij, përkatësisht »normat e përdorimit« (fig. 5 dhe fig. 6).
FIGURA 5
Numrat në kornizat e vogla tregojnë sa copë tullash janë të nevojshme për 1 m2 mur me trashësi të ndryshme nga tulla me përmasa të ndryshme. Ata që ndërtojnë vetë do ta llogarisin lehtë sipërfaqen e mureve të hapësirave të planifikuara. Llogaritja e vëllimit të mureve është tashmë më e ndërlikuar dhe pikërisht për këtë arsye kemi dhënë raportin e numrit të copëve dhe sipërfaqes së murit (jashtëzakonisht kemi dhënë numrin e nevojshëm të tullave për një shtyllë me lartësi 1 m).
Gjatë përcaktimit të këtyre të dhënave kemi marrë parasysh edhe hapësirën që zë llaçi dhe aty ku numri i copave për 1 m2 nuk ishte numër i plotë, e kemi rrumbullakuar lart.
FIGURA 6
U tërheqim vëmendjen ndërtuesve për faktin se numri i nevojshëm i tullave në qoshe për lidhjen e ndërsjellë të mureve mungon nëse llogaritjen e bëjmë mbi bazën e sipërfaqeve të brendshme. Për këtë arsye, gjatësia e një muri në përbërje duhet të rritet për vlerën e trashësisë së murit. Tullat e renditura në rreshta përfaqësojnë vetëm një grumbull materiali, vetëm me lidhjen me llaç do të bëhen mur. Llaçi është përzierje e gëlqeres së shuar, rërës, ujit dhe çimentos me dendësinë e ajkës së qumështit.
Përdorimi i llojeve të ndryshme të llaçit
Llaçi me shenjën H4 - për mure me ngarkesë të vogël.
Llaç shenje H6 - për themele më pak të ngarkuara prej tulle dhe guri, për oxhaqe, për mure ndarës dhe për qemerë.
Llaç i shënuar H10 - për mure mbajtëse me trashësi 25 cm dhe më pak dhe për shtylla me baza më të vogla se 0,1 m2
Llaçi me shenjën H25 - për muret kryesore të hapësirës së bodrumeve të ndërtesave.
Llaç me shenjën H50 - për shtylla prej tulle me përforcim për rastin e ujërave nëntokësore »agresive«.
Llaç me shenjën Н80 - për rastin e ujërave nëntokësore »agresive«.
Llaçi me shenjën H90 - për rastin e ujërave shumë »agresive«.
Përveç këtyre aspekteve, natyrisht, vendimtare janë kërkesat në lidhje me qëndrueshmërinë.
Përbërja e llojeve të ndryshme të llaçeve
H10: 1,00 m3 rërë, 250 kg çimento e markës 300 ose 0,25 m3 gëlqere
200 kg kg çimento e markës 400
Н25: 1,00 m3 rërë, 350 kg çimento marke 300 ose 0,10 m3 gëlqere
300 kg kg çimento e markës 400
H4: 1,00 m3 rërë 0,25 m3 gëlqere
H4f/100h: 1,00 m3 rërë 100 kg çimento marke 300 0,25 m3 gëlqere
H4f/75n: 1,00 m3 rërë 75 kg çem. marke 400 0,25 m3 gëlqere
H4f/50 o: 1,00 m3 rërë 50 kg çiment i markës 500 0,25 m3 gëlqere
Н6: 1,00 m3 rërë 175 kg cem. marke 300 ose 0,25 m3 gëlqere
150 kg e markës 400
VP/100h: 1,00 m3 rërë 100 kg çement të markës 300 0,33 m3 gëlqere
а/250 h: 1,00 m3 rërë 250 kg çem. marka 300 —–
o/225n: 1,00 m3 rërë 225 kg çm. marke 400 —–
Gëlqerja me kokrriza ose gëlqere e papërzier dhe e shuar me cilësi të dobët do të shkaktojë kratere në mur në formë gjurmësh kokrrizash.
Disa lloje betoni
Është mirë të njihen karakteristikat dhe disa lloje betoni, me vërejtjen se qëndrueshmëria e materialit kryesor lidhës, çimentos, rritet me rritjen e numrave (200, 300, 400, 500). Shenja e betonit nga B50 deri В500 tregon, nga ana tjetër, qëndrueshmërinë e tij në shtypje. Ja disa lloje për »asortimentin«:
В - 50: 1,20 m3 zhavorr 150 kg çimento të markës 300 ose 110 kg çimento të markës 400
B - 70: 1,20 m3 zhavorri 190 kg çimento të markës 300 ose 150 kg çimento të markës 400
B - 100: 1,20 m3 zhavorr 250 kg çimento marke 300 ose 200 kg çimento marke 400
В - 140: 1,20 m3 zhavorr 270 kg çimento marke 300 ose 250 kg çimento marke 400
B - 200: 1,30 m3 zhavorr 278 kg çimento të markës 500
Nëse tashmë i kemi njohur më mirë tullat dhe llaçin, të përmendim edhe se mënyra e lidhjes së tullave duke i vendosur me gjatësinë në drejtimin e gjatësisë së murit quhet shtresë gjatësore (fig. 7, 1 pjesa). Ekziston edhe shtresa në kënd (fig. 7, 3. pjesa) dhe e ashtuquajtura shtresë ushtarake (fig. 7, 4. pjesa) në variantin njërreshtor.
Ciglat mund të përgjysmohen për së gjati dhe për së gjeri, por shpesh nevojiten copa prej 1/4 dhe 3/4-ta e pjesës. Me këto formohen shtyllat. Është shumë e rëndësishme që shtresa e sipërme e tullave të zhvendoset për gjysmën e ndarjes në raport me shtresën që ndodhet poshtë saj. Kjo lidhje siguron qëndrueshmërinë e murit. E rëndësishme është edhe që llaçi të ketë jo vetëm midis shtresave të veçanta, por edhe midis tullave të veçanta në shtresë në drejtim anësor (fig. 7, pjesa e poshtme).
FIGURA 7
Mbi shtresat e gatshme duhet të vendoset me mistri një shtresë e njëtrajtshme dhe e lëngshme llaçi me trashësi rreth 1 cm; mbi këtë shtresë të vendosen tullat (3) dhe në skajet e tullave gjithashtu duhet të vendoset llaç (2). Tullat e vendosura duhet të çohen në vendin e tyre me goditje fillimisht nga ana e sipërme (4), e pastaj edhe nga ana anësore (5) (me goditje në faqen ballore që nuk është lyer me llaç). Llaçi i lëngshëm do të depërtojë edhe në fugat vertikale dhe kështu do të arrihet lidhje e mirë.
Për përgjysmimin e tullave është e përshtatshme të shënohet gjatësia në dorezën e çekiçit dhe kështu do të mund ta shënojmë lehtë vendin për prerjen e gjysmës ose të çerekut të tullës. Në vendin e prerjes duhet të tërhiqet një vijë më e thellë në të dy anët e tullës dhe duke goditur në mes të pjesës që dëshirohet të ndahet, tulla thyhet. Gjatë kësaj veprimi tulla duhet të mbahet në dorën e majtë.
Për suvato është e nevojshme edhe më shumë përvojë sesa për prerjen e tullës. Hedhjen e përmbajtjes së mistrisë mbi mur me vetëm një lëvizje të dorës zor se do ta mësojë ai që merret rrallë me zejen e muratorit. Prandaj, është më mirë që llaçi të vendoset në një rrafshe më të madhe dhe pastaj, duke u nisur nga skaji i poshtëm i murit - duke e mbajtur rrafshet horizontalisht dhe në një kënd prej rreth 20° ndaj murit - me një shtypje të lehtë ndaj murit të aplikohet llaçi në sipërfaqe (figura 8).
FIGURA 8