Famyljehûs
Earste swierrichheden by de bou
Wa’t yn lytsere bou-opdrachten al genôch ûnderfining opdien hat as húsfakker, sil makliker ta de bou fan in famyljehûs of in appartemint oerstappe. Hjir wurdt net bedoeld dat er de bou sels útfiert, want dat is in wurk dat spesifike fakminsken freget. Mar it is yn alle gefallen goed dat ek de >>ynvestearder<< op ’e hichte is fan dizze wurken en dat er by ienfâldiger saken sels, en mooglik ek leden fan syn famylje of freonen, meidwaan. Hjir sil it krekt gean oer meidwaan oan »grutte« bou, dat wol sizze oer de tariedings foar de bou.
Foar de bou moat earst it terrein feilich steld wurde. It is net genôch om it terrein foar oankeap allinne te »besjen«. Om de bêste omstannichheden foar it takomstige gebou te garandearjen, moat ynformaasje ynwûn wurde oer ferskate saken dy’t mei it terrein te krijen hawwe. It is oan te rieden om foar de oankeap in spesjalist te rieplachtsjen. De lizzing fan it terrein, it reliëf, de helling, de gearstalling en it karakter fan it terrein, de terreinomstannichheden, wynrjochtingen, de ôfmjittings en foarm fan it terrein, de besteande begroeiïng op it terrein, de lizzing en steat fan tagongswegen en nutsfoarsjennings binne tige wichtige faktoaren en beynfloedzje ûntwerp en útfiering fan de wurksumheden by de bou sterk. (Bygelyks: in heech grûnwetterpeil freget ekstra wurk foar wetterdichting, of op stienige grûn binne de wurksumheden foar it meitsjen fan fûneminten dreger). Troch dizze faktoaren yn it each te nimmen kin blike dat in »goedkeaper« terrein yn werklikheid »djoerder« is.
Foar de oankeap moat ek de »rjochtsposysje« fan it stik grûn ûndersocht wurde. Men moat yn de kadasterboeken kontrolearje oft it stik grûn echt frij is foar ferkeap en net tafallich belêste is mei skulden, in hypoteek en sa mear. It kin wêze dat der bysûndere foarskriften foar it stik grûn bestean, bygelyks rjocht, resp. ferplichting ta it jaan fan trochgong oan oare brûkers, wetterôffier of wetterlieding, ekspropriaasje, oanlis fan wegen of oare betingsten (fig. 1). Nei it ynsjen fan de kadasterboeken moatte wy ús wende ta it foechhawwende orgaan yn de gemeente om ynformaasje te krijen oer de boumooglikheden op it stik grûn. Dêr sille wy útfine hokker gebou wy meie, resp. moatte, op dy plak bouwe (ienlaach, mearlaach ensfh.), oft der hielendal wol boud wurde mei, hokker romtlike takomstplannen der foar de omjouwing binne (wêr’t in pjutteboartersplak, berne-opfang, winkels ensfh. komme sille). As de resultaten fan it detaillearre ûndersyk fan it stik grûn geunstich binne en as de steat yn de kadasterboeken yn oarder is, en ek it advys fan it foechhawwende bouorgaan foar ús geunstich is, dus as der gjin beheinende faktoaren of feiten binne dy’t de boukosten ferheegje soene, kinne wy it stik grûn keapje, mei ynachtnimming fan de foarskriften foar oankeap en oerskriuwing fan it stik grûn. Sokke detaillearre foarôfgeande ynformaasje sil ús behoedzje foar lettere teloarstellingen en ûnnedige kosten, en miskien sels foar it folslein mislearjen fan it bouplan.
AFBYLDING 1
Nei de oankeap fan it lân is in boufergunning nedich. It doel fan dizze fergunning is dat de bou fan it gebou yn oerienstimming mei de besteande foarskriften ferrint en dat de eigner dy’t rjocht hat op bouwen de bou sa útfiert dat de belangen fan buorlju en de mienskip net hindere wurde. Wa’t sûnder de foarskreaune boufergunning bout, ûnfoldwaande kundich, moat rekken hâlde mei it feit dat syn gebou op syn kosten twongen ôfbrutsen wurde sil.
By it oanfraachformulier foar de boufergunning moat ek in útjefte út de grûnboekregistraasje tafoege wurde as bewiis dat de oanfreger de rjochtmjittige eigner fan it lân is. Ek is it needsaaklik om in situaasjepan fan it lân en ek it ûntwerp fan it gebou (sitewaasje en details) mei technyske beskriuwing oan te skaffen. It is oan te rieden om by it sammeljen fan ynformaasje oer it lân ek ynformaasje by it foechhawwende orgaan yn te winnen oer de betingsten fan it ûntwerp (skaal, tal eksimplaren ensfh.). Unfoldwaande ûntwerpen foarmje faak in serieus probleem. Untwerpen meie allinnich makke wurde troch dêrfoar autorisearre ynstellingen, resp. persoanen. It is net ús bedoeling om de takomstige »ynvestearders« te beynfloedzjen, mar wy wize derop dat by gruttere ûntwerpburo’s ôfmakke standertûntwerpen te krijen binne, dy’t relatyf goedkeap, modern en ekonomysk binne, yn ferskate farianten útwurke, sadat se oan ferskate easken foldwaan kinne. Op basis fan dizze ûntwerpen kinne makliker boufergunningen krigen wurde dy’t oer in mjitting en kostenraming beskikke.
By de bou fan syn eigen hûs hat elk minske syn eigen ideeën. Dy ideeën kinne goed en realistysk wêze, mar in protte dêrfan binne unrealistysk, om’t se net útfierber, net ekonomysk en net modern binne, en faak ek fan minne smaak. De ûntwerper moat by it opstellen fan it ûntwerp him hâlde oan bepaalde federale foarskriften, noarmen en ûntwerprekken (bygelyks de yngong nei it húske mei net fia de keuken wêze, it minimale flak fan in keamer is foarskreaun, de minimale hichte fan binnenromten, de lizzing fan romten, ôfwurking, finsterflakken ensfh. kinne net nei eigen nocht keazen wurde), mar tagelyk moat er ek foldwaan oan de easken fan yndividuen, d.w.s. de eigener. Erkende wurde moatte de doelmjittige en ekonomyske foarstellen fan ûntwerpers oangeande it brûken fan standerteleminten (balken, doarren, finsters ensfh.).
De belangen en aspekten fan yndividuen kinne it meast ta utering komme by de kar en foarmjouwing fan de gevel, de yndieling fan de romten, it ferwaarmingssysteem, terrassen, kelders, bygebouwen ensfh. Wy wize derop dat it foechhawwende orgaan gjin boufergunning ôfjout op basis fan ûnprofesjonele en ûn-ekonomyske ûntwerpen, dy’t net yn oerienstimming binne mei de foarskriften foar wenningbou, krekt fanwegen it belang fan de ynvestearder.
As wy de boufergunning krigen hawwe, moat men him soarchfâldich tariede op de bou. In goede tarieding sil ús letter foar ûnnedich wurk behoedzje. Parallel oan it oanfreegjen fan de boufergunning moat men immen de opmaak fan de mjitstaten en de kostenraming tabetrouwe. Op grûn fan de mjitstaten en de kostenraming kinne wy de nedige hoemannichte boumateriaal fêststelle (mei ynbegryp fan it needsaaklike ferlies). Dizze dokuminten binne ek nedich foar it krijen fan in bouliening. As wy ek de nedige liening (of jild foar it begjin fan de bou) regele hawwe, folget de oanskaf fan boumateriaal.
It materiaal kin men it bêste by in hannelsbedriuw oanskaffe. Der is ek de mooglikheid om al brûkt materiaal oan te keapjen - wat folle goedkeaper is - mar dêr moat men seker mei in spesjalist oer oerlizze (en it tegearre keapje). Smoarge stiennen mei moarzel sille letter swierrichheden jaan by it mitseljen en pleisterjen, om’t se troch de pleister en de ferve hinne komme. Yn houten balken, parket en plankeflierren kinne skimmels en ynsekten skûlje, dy’t nei in jier of twa enoarme skea feroarsaakje kinne. Foar guon dakpannen is in dûbele hoemannichte latten nedich, sadat goedkeap dakbedekken letter djoerder wurde kin. Ek sêfte, brûkte kalkstien ferwurket net goed yn froast, sadat wy dy foar mitselwurk en foar fûneminten net brûke kinne. Yn it algemien moat men tige foarsichtich wêze, oft it no giet om nije of âlde, faak goedkeape boumaterialen. Men moat altyd dokuminten freegje en bewarje dy’t eigendomsrjochten bewize, mar ek alle oare faktueren en dokuminten moatte mei soarch bewarre wurde.
Foardat de earste partij materialen oankomt, moatte der op it terrein noch in soad dingen regele wurde. As it terrein noch net ôfset is, moat nei ôfstimming fan de grinzen mei de buorlju en mei de offisjele gegevens in stek oprjochte wurde. It stek oan de strjitkant en it rjochter sydsteek en de rjochter helte fan it efterste stek, al dit sjoen fanút de strjitte, moatte wy oanlizze. It linker sydsteek en de linker helte fan it efterste stek hearre ta de linker, respektivelik efterste buorman. Troch offisjele dokuminten oer de stekken te besetten, kinne wy mooglike lettere strideraasjes en miskien sels rjochtsaken foarkomme. Yn it ramt fan it ferfier fan boumaterialen is it oan te rieden allinnich in tydlik en ferpleatsber stek te meitsjen.
De basisfoarbehâld foar bou is de oanwêzigens fan wetter op it plak sels, om’t it transport fan wetter djoer en yngewikkeld is. As wy in put boarre hawwe en it wetter is swevelich, bitter, sâlt of stjonkend, moat help socht wurde fan in spesjalist foar it boarjen fan in passende (djippe) put of foar it neutralisearjen fan it wetter. Agressyf of smoarch wetter kin by de bou net brûkt wurde, om’t it nei koarte tiid it beton of de mortel bedjerre sil. Ek moat in kalkput groeven wurde, sadat dy it transport net hinderet en genôch fier fan de takomstige muorren ôf leit. De basis fan de put kin 3 x 2 m wêze, en de djipte 1,5 m.
Der is ek in gebou nedich foar it opslaan fan materialen en ark, en ek foar omklaaien. Foar dit doel moat in tydlik hûske boud wurde mei in flierflak fan 3 x 3m fan hout, reid of bakstien, mei de mooglikheid om it ôf te sluten. Mar it is folle better om foarôf ien fan de bygebouwen, bygelyks in brânstofskûr, op te lûken, dêr’t wy ek in boufergunning foar hawwe, en dy foar opslach te brûken. Wy moatte ek net ferjitte in wc te bouwen op in plak dat fier fan it wetter ôf leit. Nei it oanbringen fan de ark en helpmaterialen (timmerklammers, touwen ensfh.) kinne wy begjinne mei de organisaasje fan it oanleverjen fan it boumateriaal.
In frachtwein moat sa hierd wurde dat er folslein brûkt wurdt. Foar losse materialen moat men kiepwagens freegje. Wy moatte goedkeap, mar net tastien ferfier mije. It oanlevere materiaal moat yn de omjouwing fan it takomstige gebou pleatst wurde, sadat it fierder ferfier net hindert, om’t wy sa ûnnedich ferpleatsen foarkomme. Semint moat ûnder in dak stean of ôfdutsen wêze, bakstiennen opinoar set mei ferbining, sûnder gefaar foar ferwûningen, sân en grint ôfsletten mei bakstiennen (fanwege fersprieding). It kalkblussen kin men it bêste oan in spesjalist oerlitte.
Dêrnei kinne wy it plak fan it gebou »ôfsette«. Dit sil troch de útfierend master dien wurde. Hy sil de krekte posysje fan it gebou op it terrein, de posysje fan de hoeken en de hichtegegevens fêststelle. Fan it plak dêr’t it gebou set wurde sil, moatte ûnkrûd en humus fuorthelle wurde (foar mooglik letter gebrûk). It bouterrein moat flak wêze, sadat de master mei in tou de posysje fan de fûneminten fêststelle kin. De breedte fan de grûven foar de fûneminten wurdt mei peallen markearre. Wy kinne, ûnder tafersjoch fan de master, ek oan dizze wurken meidwaan, en it graven fan de grûven is folslein ús wurk. Op losse grûn binne stuttingen nedich, en op fêste grûn moatte wy de grûven presys neffens de jûne ôfmjittings oanlizze troch de kanten fan de muorren by te hakjen. Lit ús de útgroeven grûn besykje op it plak sels gelyk te meitsjen, 1-2 m fan de grêft, mar meastentiids moat dy ferfierd wurde. It ferfier fan de grûn kin it bêste oplost wurde as in retourfracht fan de frachtwein dy’t bouwmateriaal oanlevert. Nei it graven fan de grûven is it it bêste om daliks mei it oanlizzen fan de fûneminten te begjinnen (sadat de rein de grûven net skea docht) (ofb. 2).
AFBYLDING 2
Bouw
De fundearringsdjipte moat yn alle gefallen op syn minst 30 cm ûnder it terreinnivo wêze, ûnder de froastgrins. De rapste en tagelyk ek de meast ekonomyske fundearring is de saneamde »driuwende stien«, dy’t wy op basis fan de ynstruksjes fan de fakman sels meitsje kinne. In fundearring fan bakstiennen is tige djoer en kin allinnich troch in spesjalist oanlein wurde. Op hellende plakken past in mei stien mitsere fundearring it bêste. Nei it oanlizzen fan de fundearring fan de bûtenste haadmuren moatte de fundearrings fan de middel- en skiedingsmuorren makke wurde.
Op grûn fan it foargeande hawwe wy mei soarchfâldich wurk de nedige fûneminten al oanlein. Foar goede isolaasje sil de fakman twa lagen bitumineuze isolaasjepanielen 150 oanbringe en trije lagen hjitte bitumen soargje foar folsleine ôfsluting. Der moat ek op let wurde dat de isolaasje 3–10 cm breder is as de muorre en dat by de oanslutingen op syn minst 15 cm oerlaap is. De horizontale isolaasje fan de basismuorren moat oeral oanslute op de horizontale isolaasjes fan de tuskenmuorren en de isolaasjes ûnder de flier. In protte minsken slaan soarchfâldige isolaasje oer, mar isolaasje is ien fan de fûnemintele betingsten foar de brûkberens fan it gebou (ôfb. 3)
AFBYLDING 3
It begjin fan de bûtenste haadmûren, de binnenste haadmûren en de skiedingsmûren moat teminsten 30, en noch better 40 cm, boppe it nivo fan it omlizzende terrein yn de neite fan it plande fliernivo lizze. De fakman, dy’t de organisaasje fan de wurken en de saneamde presysjewurken útfiert, kinne wy by it mitselwurk in protte helpe. Dêrom is it oan te rieden om it mitselwurk, ien fan de operaasjes dy’t in protte arbeid freget, goed foar te tarieden en it plan fan syn ferrin yn detail en mei soarch út te wurkjen.
Los fan hokker materiaal wy foar it mitseljen brûke — stiennen, holle stiennen, blokken, froastbestindige brekstien of bewurke sierstien — sille de folgjende gouden regels foar elk mitselwurk jilde.
- Litte wy der net nei stribje om alles sels te dwaan! Goede kwaliteit fan it mitselwurk kin allinnich garandearre wurde troch kwalifisearre arbeidskrêft. As wy it mitselambacht net leard hawwe, dan helpe wy mei by it dragen fan stiennen, by it oanjaan, mingen en dragen fan mortel, by it dragen fan steigers en sa fierder. (afb. 4).
AFBYLDING 4
2. De fereaske dragende muorrebreedte wurdt al by it ûntwerpen troch de fakman fêststeld. De needsaaklike dikte foar waarmte-isolaasje hinget ôf fan it muorremateriaal en de minimale wearde fan dizze grutte is, neffens de draachkapasiteit, by wet regele. Wy meie net tsjin elke priis besparje op de muorredikte, om’t wy letter hegere ferwaarmingskosten hawwe; boppedat kinne yn tinne muorren wetterdampôfsettings foarkomme, wat skealik is foar de sûnens en ferve en meubels bedjerre kin. Foar ús temperatueromstannichheden binne bakstiennen muorren mei in breedte fan 38 cm (sûnder pleister) winsklik. Stiennen muorren moatte teminsten 50 cm breed wêze (al allinnich al fanwegen de draachkapasiteit). Der binne ek ferskate oare kombinaasjes fan muorren, wêrfan de bekendste de kombinaasje is fan yn de lingte pleatste holle bakstiennen en op’e kant setten lytsere bakstiennen. De dikte fan dizze muorren is 33 cm, mar dat freget soarchfâldige útfiering. In goede muorre is folslein fertikaal en de yndividuele eleminten dêryn binne ferbûn oanlein. By bakstiennen muorren moat benammen ek dêrop let wurde dat de bakstienrigen gelyk en horizontaal lein wurde. Om by it mitseljen de ôfmjittings te behâlden, moat men blokken, latten, touwen en in skietlis brûke en faak de korrektens fan it mitselwurk kontrolearje (op syn minst nei 2-3 rigen).
3. De horizontale en fertikale naden (by stien skuin) moatte sa’n 1 cm wêze en dizze naden moatte goed mei moarmer opfold wurde. De kwaliteit fan de moarmer wurdt troch in spesjalist fêststeld; meastal wurdt moarmer fan de klasse H4 of H6 brûkt. Foar it mitseljen fan pylders en skoarstiennen is in mei semint fersterke moarmer nedich. De moarmer moat tige sekuer minge wurde, sadat der gjin sân- of kalkklonten yn sitte. Foar it mingen fan moarmer moat ôfsliten kalk en sân sûnder klaai, sûnder slib en sûnder ûnreinheden brûkt wurde.
4. By it mitseljen binne boppe in hichte fan likernôch 1 m al steigers nedich. Steigers meie allinnich makke wurde troch dêrfoar kwalifisearre arbeiders, of se wurde oanlein op basis fan de ynstruksje fan de master, en it materiaal foar de steigers moat folslein yn oarder wêze mei in gaadlike flier. Op de steigers moatte tagongsplanken mei latten tsjin it útgliden pleatst wurde. De mortierbak moat sa fol makke wurde dat by it ferfier gjin fersprieding ûntstiet. Mei it each op dat by it mitseljen in gruttere hoemannichte mortier ferbrûkt wurdt, moatte foar elke mitselder twa bakken taret wurde.
5. Wy meie gjin gaos op it bouplak talitte! Under en nei ôfrin fan it wurk moatte de stegers skjinmakke wurde, sadat de moarter op de flier net fêstset. Ek de moarterkisten moatte skjinmakke wurde en der moat mar safolle moarter taret wurde as dy deis brûkt wurdt. Fallen stiennen moatte opheind en it terrein moat fan ôffal skjinmakke wurde, sadat de transportwegen frij makke wurde. De stiennen moatte oanbrocht en sa delset wurde dat se de mitseler by de hân binne, mei omtinken derfoar dat de heap net ynstoart en net omfalt.
6. De prestaasje fan ien mitseler is it ynpassen fan 800-1000 bakstiennen yn acht oeren. As it wurk sa organisearre wurdt dat ien arbeider de moarmer oanbringt, in oare de bakstiennen oanfiert, de tredde (de master) leit of metst, en de oaren (leden fan de famylje) it materiaal oanfiere, is it mooglik om yn acht oeren ek 7000 bakstiennen te ferwurkjen. Op dizze manier kinne de dragende muorren fan in famyljewenning yn 4–5 dagen foltôge wurde. Spesjale oandacht moat jûn wurde oan it juste útfieren fan de muorreferbiningen, oan de hoeken, oan de kozijnen fan de iepeningen, oan harren foarsichtige ôfstimming en oan it ôfstimmen fan de ferbining.
7. De dikten fan skiedingsmuorren kinne 6, 10, 12 en 25 cm wêze (ôfhinklik fan de easken fan konstruksje en yndieling). De oanlis fan skiedingsmuorren moat troch in spesjalist útfierd wurde, omdat dizze muorren yn de groeven fan de haadmuorren oansletten wurde moatte, en skiedingsmuorren fan blokken moatte ek fan fersterkingen foarsjoen wurde. Lit ús derop lette dat de dikte fan blokmuorren fan »fochtige« romten (badkeamer, keuken) op syn minst 10 cm wêze moat, om’t letter, by it meitsjen fan de nedige groeven, muorren fan 6 cm ferneatige wurde sille.
8. En ta beslút noch in pear wurden oer de beskerming fan de sûnens fan de dielnimmers oan de bou fan in famyljehûs. Op it wurkplak moat de mooglikheid ta waskjen foarsjoen wurde, in lytse romte foar it opslaan en droegjen fan switte wurkklean, sinne-oalje (foar sunne) en in fette hûdsoarchcrème. Blaarjende en troch mortier oanfretten hannen moatte soarchfâldich wosken wurde, wûnen moatte desinfisearre wurde, en blieren moatte ynsmeard wurde. Tsjin te sterke ynfloed fan de sinne – benammen dejingen dy’t net wend binne oan swier fysyk wurk – moatte sinne-oalje, in hoed mei brede râne en lichte klean brûkt wurde. Bern moatte fan de bouplak wei hâlden wurde, ek fan de kûle foar it blussen fan kalk. Sokke, foar spyljen oanloklike plakken moatte ôfsletten en ynrjochte wurde.
As klassyk boumateriaal is bakstien tige wichtich, dêrom hawwe wy twa ôfbyldingen oan dit materiaal wijd om syn skaaimerken, resp. »brûksnormen« te sjen (fig. 5 en fig. 6).
ÔFBEELDING 5
De sifers yn de lytse kaders jouwe oan hoefolle stiennen nedich binne foar 1 m2 fan in muorre fan ferskillende dikte, makke fan stiennen fan ferskillende ôfmjittings. Wa’t sels bout, kin maklik de oerflakken fan de muorren fan de plande romten berekkenje. De berekkening fan it folume fan muorren is al yngewikkelder en krekt dêrom hawwe wy de ferhâlding tusken it tal stikken en it muorre-oerflak jûn (útsûnderlik hawwe wy it nedige tal stiennen foar in pylder fan hichte 1 m jûn).
By it fêststellen fan dizze gegevens hawwe wy ek de romte meinaam dy’t de mortel yn beslach nimt, en dêr’t it tal stikken foar 1 m2 gjin hiel getal wie, hawwe wy nei boppen ôfrûne.
FIGUER 6
Wy bringe de boulju derop ta dat it needsaaklike oantal bakstiennen by de hoeken foar de ûnderlinge ferbining fan de muorren ûntbrekt as wy de berekkening útfiere op basis fan de ynterne oerflakken. Dêrom moat de lingte fan ien muorre yn de gearstalling ferhege wurde mei de wearde fan de muorredikte. Bakstiennen dy’t yn rigen lein binne, binne mar in heap materiaal; allinne troch ferbining mei moarmer wurdt it in muorre. Moarmer is in mingsel fan bluste kalk, sân, wetter en semint mei de tichtens fan room.
Tapassing fan ferskate soarten mortel
Mortel oantsjutting H4 - foar licht belêste muorren.
Mörtel fan oantsjutting H6 - foar minder swier belêste fûneminten fan bakstien en stien, foar skoarstienen, foar skiedingsmuorren en foar ferwulften.
Mortier oantsjutting H10 - foar draachmuorren mei in dikte fan 25 cm en minder en foar pylders mei in lytsere basis as 0,1 m2
Mortel fan type H25 - foar de haadmuren fan kelderromten fan gebouwen.
Moar fan oantsjutting H50 - foar stiennen pylders mei fersterking foar it gefal fan »agressive« ûndergrûnske wetters.
Mortel fan klasse Н80 - foar it gefal fan »agressive« grûnwetter.
Mortier fan type H90 - foar it gefal fan tige »agressive« wetters.
Njonken dizze aspekten binne fansels de easken oangeande stevigens fan bepalend belang.
Gearstalling fan de ferskate soarten mortel
H10: 1,00 m3 sân, 250 kg semint fan klasse 300 of 0,25 m3 kalk
200 kg kg semint fan it merk 400
Н25: 1,00 m3 sân, 350 kg semint fan it type 300 of 0,10 m3 kalk
300 kg kg semint fan it merk 400
H4: 1,00 m3 sân 0,25 m3 kalk
H4f/100h: 1,00 m3 sân 100 kg semint fan klasse 300 0,25 m3 kalk
H4f/75n: 1,00 m3 sân 75 kg semint fan it merk 400 0,25 m3 kalk
H4f/50 o: 1,00 m3 sân 50 kg sem. merk 500 0,25 m3 kalk
Н6: 1,00 m3 sân 175 kg sem. merk 300 of 0,25 m3 kalk
150 kg kg sem. fan it type 400
VP/100h: 1,00 m3 sân 100 kg semint fan klasse 300 0,33 m3 kalk
а/250 h: 1,00 m3 sân 250 kg sem. merk 300 —–
o/225n: 1,00 m3 sân 225 kg sem. merk 400 —–
Kalk mei klompkes of ûnmongen en min blust kalk sil kraters op ’e muorre feroarsaakje yn ’e foarm fan korrelspoaren.
Ferskate soarten beton
It is goed om de skaaimerken en in pear soarten beton te kennen, mei de opmerking dat de sterkte fan it wichtichste binemateriaal, semint, tanimt by it fergrutsjen fan de nûmers (200, 300, 400, 500). De oantsjutting fan beton fan B50 oant В500 jout, oarsom, syn druksterkte oan. Hjir binne in pear soarten foar it »assortimint«:
V - 50: 1,20 m3 grint 150 kg semint fan merk 300 of 110 kg semint fan merk 400
B - 70: 1,20 m3 grint 190 kg semint fan it type 300 of 150 kg semint fan it type 400
B - 100: 1,20 m3 grint 250 kg semint fan merk 300 of 200 kg semint fan merk 400
В - 140: 1,20 m3 grint 270 kg semint fan merk 300 of 250 kg semint fan merk 400
B - 200: 1,30 m3 grint 278 kg semint fan merk 500
No’t wy de bakstiennen en de mortel al better kennen leard hawwe, moatte wy ek neame dat de wize fan ferbinen fan bakstiennen troch se mei de lingte yn de rjochting fan de muorrelengte te lizzen in streklaach hjit (ôfb. 7, 1 part). Der is ek in koplaach (ôfb. 7, 3. part) en de saneamde soldate-laach (ôfb. 7, 4. part) yn in ienrige fariant.
Briken kinne yn de lingte en de breedte troch de helte slein wurde, mar faak binne stikken fan 1/4 en 3/4-dielen nedich. Dêrmei wurde pylders foarme. It is tige wichtich dat de boppeste laach stiennen mei in heale ferpleatsing ten opsichte fan de laach derûnder leit. Dizze ferbining soarget foar de sterkte fan de muorre. It is ek wichtich dat der mortier sit net allinne tusken de aparte lagen, mar ek tusken de aparte stiennen yn in laach yn de sydlingske rjochting (sl. 7, ûnderste diel).
ÔFBILDING 7
Op de ôfmakke lagen moat mei in troffel in lykmjittige en tinne laach mortier fan likernôch 1 cm dik oanbrocht wurde; op dizze laach wurde de stiennen pleatst (3), en op ’e úteinen fan ’e stiennen moat ek mortier oanbrocht wurde (2). De pleatste stiennen moatte earst mei slagen fan boppen ôf op har plak brocht wurde (4), en dêrnei ek fan ’e sydkant (5) (mei slagen op it ein dat net mei mortier ynsmeard is). De tinne mortier sil ek yn de fertikale fugen rinne en sa wurdt in goede ferbining berikt.
Foar it trochsnijen fan bakstiennen is it handich om de lingte op it hânsel fan de hammer oan te jaan, en sa kinne wy maklik it plak foar it snijen fan in heale of in fjirde bakstien markearje. Op it snijplak moat oan beide kanten fan de bakstien in djippere line lutsen wurde en troch yn it sintrum fan it diel dat ôfsnien wurde moat te slaan, brekt de bakstien. By dizze hanneling moat de bakstien yn de lofterhân holden wurde.
Foar stúkwurk is noch mear ûnderfining nedich as foar it snijen fan stiennen. It yn ien beweging tsjin de muorre útsmiten fan de ynhâld fan de troffel sil dreech leard wurde troch wa’t him mar selden mei it mitselersfak dwaande hâldt. Dêrom is it better om de moarmer op in gruttere spaan te setten en dan, fanút it ûnderste ein fan de muorre ôf - wylst de spaan horizontaal en ûnder in hoeke fan likernôch 20° ta de muorre hâlden wurdt - mei lichte druk tsjin de muorre de moarmer op it oerflak oan te bringen (ôfbylding 8).
OFBYLDING 8