Opasni istorijski recepti — ne pokušavajte opisane procedure: članak čuva originalni arhivski tekst i iznose, ali nije laboratorijski protokol, procjena rizika ili moderna uputstva. Pominje, između ostalog, fluorovodonik ili fluorovodoničnu kiselinu, natrijum cijanid, živu, olovo, kadmij i hrom(VI) jedinjenja, azotnu, sumpornu i zvučnu kiselinu, jake alkalije, zapaljive rastvarače i kupke zagrijane na 150°C. Nepravilna koncentracija, redoslijed miješanja, posuda, ventilacija, temperatura ili kontakt mogu uzrokovati smrtonosno trovanje, duboke opekotine, otrovne plinove, požar, eksploziju i opasan otpad. Nemojte pripremati ili koristiti ove mješavine u svom domu ili improviziranoj radionici. Takav rad pripada ovlašćenom industrijskom ili laboratorijskom okruženju sa stručnim hemijskim nadzorom, zatvorenim procesom, adekvatnom ventilacijom, planom za hitne slučajeve, važećim bezbednosnim listovima i odgovarajućim odlaganjem otpada.
Danas je Savo Kusić fokusiran na drvene prozore, drvo-aluminijum prozori, prilagođeni prozori, vrata i zahtjevi za ponudu. Ovaj članak ostaje istorijski arhiv i ne predstavlja ponudu hemijske obrade metala.
Korozija
Jetkanjem nazivamo hemijsko otapanje površinskih slojeva metala. Tako se, na primjer, prilikom izrade bakroreza, bakrena ploča premazuje voskom, iglom se iscrtava željena slika ili tekst, a preko nje se prelije dušična kiselina. Kiselina će korodirati nenavoštene površine. Sličan postupak se koristi za jetkanje stakla. Korozivne hemikalije su veoma opasne, pa je neophodna upotreba gumenih rukavica, kecelja i zaštitnih naočara.
Historijska rješenja bakropisa
Sve količine ispod se prenose radi očuvanja originalnog sadržaja, a ne za praktičnu primjenu. Konkretno, fluorovodonik može uzrokovati duboka oštećenja i sistemsko trovanje čak i kada bol nije odmah vidljiv; azotna kiselina stvara veoma opasna isparenja. Obične rukavice i zaštitne naočare same po sebi nisu dovoljan sistem zaštite.
Čelične ploče se obrađuju sa:
120 g 80% alkohola,
8 g dušične kiseline i
1 g srebrovog nitrata, rastvorenog u vodi.
Cink se tretira sa:
1000 ml vode,
100 g kalijum alum,
30-100 ml azotne kiseline.
Za graviranje stakla koristimo:
1dio fluorovodonika i
1-6 dijelovi vode.
Za skidanje, uklanjanje stare boje sa površina:
2 dijelovi asfalta otopljeni u
5 dijelovi terpentina (hladni).
(topla kupka):
5 dijelovi asfalta,
10 dijelovi voska,
3 dijelovi od smole,
8 dijelovi mastike,
2 dijelovi od loja.
Oksidacija
Prevlačenje metalnih površina zaštitnim, oksidnim slojem naziva se oksidacija. Prije prekrivanja metala ovim slojem, koji se može koristiti i za dekoraciju, površine se moraju pažljivo očistiti od masnoće.
Otpornost na koroziju površina zaštićenih bojom je obično slabija, međutim, otpornost se povećava popunjavanjem malih pora vodenim staklom ili bezbojnim lakom.
Historijska rješenja oksidacije
Plavi premaz mesinga se radi sa:
20-30 g/l olovnog acetata,
60 g/l natrijum tiosulfata,
30 g/l 95% rastvora sirćetne kiseline.
Temperatura kupatila: 80°C. Vrijeme oksidacije: 5 minuta.
Bakarni premaz crnom bojom:
9,4 g/l natrijum hidroksida i
3,1g/l amonijum persulfata.
temperatura:100°C, vrijeme oksidacije:5 minuta.
Tamno farbanje čeličnih površina:
120-150g/l natrijum hidroksida,
30g/l natrijum nitrata,
20g/l karbamida i
100 ml vode se zagrije na140-150°Ci vršimo oksidaciju u toku20-30 minuta.
Pokrivanje bakra tamnom bojom vrši se sa:
40-50g/l natrijum-tioantimonata, na temperaturi od 45-50°C.
ili sa5-10g/l kalijum sulfida at60-80°Cu toku10-15 minuta.
Plavo farbanje čeličnih površina:
30 g željeznog hlorida, FeCl3 · 6H20;
30 g živinog nitrata, Hg(NO3)2;
30g natrijeve kiseline (22B°);
120 g alkohola;
120 g vode.
Temperatura; 20-25°C, vrijeme; 20 minuta.
Tamna boja čelične ploče tretirane kadmijumom:
62 g/l kalijum bihromata,
3,1 g/l azotne kiseline (specifična gustina 1,2)
Temperatura: 60–70°C.
Posebno upozorenje: recepti u ovom odeljku uključuju jedinjenja olova, žive, kadmijuma i hroma, kao i jake kiseline i baze na visokim temperaturama. Ne postoji sigurna “kućna” zamjena za industrijske procese, kontrolu izloženosti i otpada. Nemojte zagrijavati, miješati ili isprobavati ove kupke.
Odmašćivanje metalnih površina
Pre nanošenja metalnih premaza, metalne površine treba odmastiti (slika 1).
Slika 1 — istorijski prikaz višestrukih uzastopnih kupatila za pripremu površine.
Alkalne otopine za čelik i željezo:
40 g/l natrijum hidroksida, NaOH,
50 g/l natrijevog karbonata, Na2CO3 (soda),
4 g/l trinatrijum fosfata, Na3PO4 · 12H2O,
1 g/l sulfat masnog alkohola.
Temperatura: 80°C.
55 g/l natrijum silikata,
60 g/l trinatrijum fosfata.
Temperatura: 80°C.
Odmašćivanje bakarnih i mesinganih površina zagrijavanjem:
8 g/l natrijum hidroksida,
25 g/l natrijum karbonata,
65 g/l trinatrijum fosfata i
1 g/l sulfat masnog alkohola.
Temperatura: 80°C.
Odmašćivanje aluminijumskih i pocinkovanih površina zagrevanjem
25 g/l vodeno staklo,
60 g/l natrijum karbonata i
20 g/l trinatrijum fosfata,
Temperatura: 80°C.
Kada za odmašćivanje bez grijanja.
Navedene hemikalije su otrovne i preporučuje se izuzetan oprez. U radionici je zabranjeno držati prehrambene artikle. Pranje ruku je obavezno nakon posla. Hemikalije, zaštitne rukavice, odijela, pribor, držati pod ključem.
Natrijum cijanid može biti smrtonosan i može osloboditi gas cijanid vodonik, posebno u kontaktu sa kiselinama. Nemojte kupovati, skladištiti, miješati ili koristiti recepte za cijanid. Ako se sumnja na izlaganje, ne pokušavajte improviziranu neutralizaciju ili spašavanje bez zaštite; udaljite se i odmah pozovite odgovarajuće hitne službe prema lokalnom planu hemijskog incidenta.
Za čelik i gvožđe:
85 g/l natrijum hidroksida,
45 g/l natrijum cijanida,
75 g/l natrijum karbonata.
Za bakar i mesing:
15 g/l natrijum hidroksida,
20 g/l trinatrijum fosfata,
25 g/l natrijum karbonata i
10 g/l natrijum cijanida.
Za aluminijum, cink i kalaj:
5 g/l natrijum karbonata i
5 g/l trinatrijum fosfata.
Odmašćivanje je tada uspješno, ako se na tretiranoj površini formira neprekidni vodeni film.
Za vrijeme alkalnog odmašćivanja treba koristiti zaštitne naočare i rukavice, jer su alkalije korozivne i otrovne tvari. Za nanošenje metalnih premaza bez elektronike koristimo vatrostalne staklene ili emajlirane posude.
Metalni premaz
Niklovanje bez struje
20g/l nikl hlorida, NiCl2·6H2Oh,
20g/l natrijum hipofosfit, NaH2PO2H2Oh,
45g/l trinatrijum citrata, Na3C4H3O7·5H2Oh,
30g/l amonijum hlorida, NH4Cl,
50-55 ml25%-ni rastvor amonijum hidroksida,
pH:8-9%. temperatura:85°C+/-3%.
Vrijeme: za debljinu od12 microna eye1klasa
Bakariranje bez struje
Prethodno dobro očišćene čelične ili željezne površine stavljaju se u rastvor, peru i suše. Rješenje se sastoji od:
104 g/l kalijum-natrijum-tartrata, KNaC4H4O6,
70 g/l natrijum hidroksida NaOH,
35 g/l bakar sulfat, CuSO4 · 6H2O.
Vrijeme: 5 mminuta, Temperatura: 50°C.
Prethodno stavljamo metalne predmete u rastvor od 20 g/l bakar sulfata i sumporne kiseline, koji su u odnosu 1:1.
Bakarno i niklovanje aluminijumskih površina potapanjem
Nakon uklanjanja sloja oksida i masti, predmeti se stavljaju u prvu kupku na 4-5 mminuta – uz stalno mešanje – zatim se peru i suše. Isti postupak se provodi u drugom kupatilu. Proces niklovanja je identičan. Sve radnje izvoditi u gumenim rukavicama, sa zaštitnim naočarima, jer su navedene hemikalije veoma opasne.
Aluminijumska bakrena obrada:
1. U 1000ml vode stavite
145 ml natrijeva kiselina (20 B°),
35 ml 98%–bez sumporne kiseline,
15 g bakar sulfata (plavi kamen).
2. Stavite u 1000 ml vode
110 g bakar sulfata i
2 g kalijum hlorida.
Temperatura: sobna temperatura.
Aluminijumsko niklovanje:
U 1000 ml vode stavite:
15 g nikl hlorida, NiCl2 · 6H2O,
20 g amonijum hlorida, NH4Cl,
3 g natrijum sulfata, Na2SO4,
10 g natrijum karbonata, Na2CO3,
10 g amonijum karbonata, (NH4)2CO3.
Temperatura: sobna temperatura.
Gvozdeni premaz sa cinkom (Slika 2)
Slika 2 — istorijski prikaz hemijskog premaza gvožđa cinkom.
Na 1000 ml voda dolazi:
10 g cink hlorida, ZnCl2,
20g vinske kiseline, C4H6O6.
Temperatura: 100° C.
Galvanizacija bakra:
U 1000 ml vode stavite:
10g cink hlorida i
200g natrijum hidroksida
temperatura:100°C.
Držimo na oku željezne predmete koje želimo premazati cinkom, uz stalno miješanje10-15 munutar kupatila. Dešava se da moramo ukloniti propale premaze sa površina. Rješenje za uklanjanje nikla sa željeznih, čeličnih površina je dimljena dušična kiselina (HNO3).
Koristimo koncentrirani natrijum cijanid (NaCN) za uklanjanje bakra sa željeznih površina200g/l, na 60-70°C. Natrijum cijanid je veoma otrovan.
Uklanjanje cinka sa željeznih ili čeličnih površina vrši se na sobnoj temperaturi sa10%kiselinom ili sa20%sa rastvorom natrijum hidroksida 100°C, ili na sobnoj temperaturi s krom trioksidom (CrO3) u koncentraciji20g / l +15g/l sumporne kiseline.
Uklanjamo cink sa bakrenih površina10%sa rastvorom sumporne kiseline.
Nenavedene metode prevazilaze mogućnost izvođenja kod kuće, jer zahtijevaju dobro opremljenu laboratoriju ili radionicu.
Savremeni zaključak: čak ni pomenute metode nisu pogodne za implementaciju u domaćim uslovima. Površinska obrada zahteva tačno identifikovane hemikalije i materijale, stručno dizajniran proces, merenje izloženosti, kompatibilne kontejnere, lokalnu ventilaciju, kontrolu temperature i pH, obučene radnike, opremu za hitne slučajeve i zakonski regulisan tretman rastvora, procednih voda i sedimenata. Za rezultate i zaštitu ljudi i okoline koristite kvalifikovanog industrijskog izvođača.