Многу се популарни викенд-куќичките, а пред сè оние што се изработени од дрво. Меѓутоа, цената на овие куќички е многу висока. Високите цени можат да се ублажат со изработка на елементите по принципот »направи сам«.
Изработката на градежни елементи треба да започне со димензионирање на елементите. При ова, покрај лесното ракување, треба да се земе предвид и рационалното искористување на постојните материјали. Важно е и на тоа да се внимава при изработката елементите да може еден човек да ги поместува, а двајца да ги транспортираат. Димензиите треба да се усогласени со градежниот модул од 30 cm, односно димензиите да бидат цели множители на бројот 30, како на пр. 1,20 m, 90 cm, 2,10 cm. Овој принцип важи и за врати, прозорци и сл. Работите ги започнуваме со изработка на рамките на елементите. Треба да се состави список на потребниот материјал со димензии и податоците да се средат во табела. По можност треба да се направи цртеж на што поголем број елементи во размер 1:1. На должинските димензии треба да се додадат должини за врзување и преклопи. Окомитe носачи на елементите на рамката на рабовите ги прицврстуваме со цокли, а средните со кратки чепови (сл. 1).
СЛИКА 1
Материјалот на рамката е сечена смрека, со пресек 50x50 - 25x50 mm и должина во зависност од јачината на материјалот за обложување и големината на панелот. Главните делови на елементите на објектот се рамки. Попречните летви имаат улога на зајакнување, па нивната употреба зависи од јачината на материјалот за обложување и големината на елементите. Овие летви се монтираат со кратки чепови и лепење за да не ослаби главниот носач. Ако употребениот материјал за обложување е тенок, тогаш треба да се изработат и дијагонални зајакнувања. Местата на прозорците и вратите, уште при монтажа, треба да се обликуваат со вертикални и хоризонтални носачи, имајќи ги предвид приклучните мерки.
Облога
Готовите рамки можеме да ги обложиме на четири начини: однадвор со заоблени даски, а однатре со плочи од дрвени влакна, или однадвор и однатре со плочи од дрвени влакна; однадвор со ламперии, а однатре со плочи од иверица и на крај комбинирано (со даски, плочи од дрвени влакна, иверици и ламперии). Иверица и услужно сечење по мерка можете да нарачате на страницата Uslužno sečenje iverice
Комбинација со даски и плочи. За надворешна облога добар е трговски квалитет на обли даски. Даските се поставуваат хоризонтално, оддолу нагоре, и се прицврстуваат со шајки за рамката. Рабовите на даските, кои доаѓаат една до друга, се обликуваат со преклоп или во облик на шиндра. Треба да се знае дека облите даски се стеблести, односно не се со иста ширина по целата должина и поради лакестите облици на годовите лесно се деформираат. Паралелната обработка на страните на даските треба да започне на потесниот крај. Обработката на страничните рабови заради споеви на даските може да се изврши со косо поставена кружна пила (сл. 1).
Треба да се внимава при заковувањето на клинците, бидејќи даските на рабовите се тенки и лесно пукаат. Не препорачуваме употреба на даски од кои не е отстранета кората, иако и тие повремено можат да се набават во продавниците. За внатрешно обложување треба да се употребуваат плочи од дрвени влакна (лесонит).
Поединечните елементи на зградата можат меѓусебно да се прицврстат со чепови, внатрешни и надворешни префалцувани лајсни. Рабовите на плочите треба да продолжуваат без празнина и на местото на спојот на левата страна на материјалот треба да се залепи префалцувана лента од истиот материјал. Ширината на лентата треба да биде десетпати поголема од дебелината.
Комбинација плоча-плоча. Многугодишното искуство ја докажа трајноста на плочата од дрвени влакна. Употребата на овие плочи е многустрана и тие се значително поевтини од шперплочи. Но, никако не смееме да ги заборавиме ребрата за зајакнување, кои, покрај тоа што го зајакнуваат рамот, ја спречуваат деформацијата на плочата. Не смееме да оставиме поголеми делови без зајакнување, бидејќи порано или подоцна ќе дојде до деформација и тоа ќе го расипува изгледот на рамната површина.
Плочите се прицврстуваат со лепење. Предуслов за добро прилепување на лепилото е чиста површина. Грубата страна на плочата на местата за лепење треба дополнително да се изгребе со жичана четка или со челичен лим. Не препорачуваме прицврстување со шајки, бидејќи главата на шајката може да се олабави поради движењето и деформацијата на плочата, па ќе создаде дамки од ‘рѓа. При лепењето, додека лепилото се врзува, облогата треба да се прицврсти со подлошки за шајки изработени од отпадоци од плочи.
Современите лепила се многу сигурни, но ако е потребно, подобро е да се употребуваат дрвени завртки со брунирани или со кадмиум обложени глави, како и оние месинганите. (Брунирање: завртката треба да се загрее до промена на бојата и потоа да се потопи во масло; по вадењето од маслото над жар или гасен пламен да се остави маслото да изгори. Ова да се повторува сè додека завртката во суво состојба не добие сјајна црна боја. Внимание! Оваа постапка е многу опасна, бидејќи може да предизвика пожар или незгоди, па може да се изведува само во соодветно опремени работилници).
Елементите обложени со лесонитски плочи исто така се прицврстуваат со чепови. (Степенесто обликување на облогата со овие плочи тешко се изведува.) Ако од надворешната страна прицврстуваме силни преклопни летви со завртки (60x25 mm), тогаш кај рамни споеви на внатрешните ѕидови не е потребно уште едно преклопување. Елементите по премачкувањето со ленено фирнајс се бојадисуваат, однадвор со маслена боја, а однатре со лак.
Комбинација од иверица и ламберија. За внатрешно обложување се користат плочи од иверица, а за надворешно, т.н. ламберија (облога од рендисана и жлебувана еловина) со закосени рабови на спојот.
Даските за обложување од ламперија се поставуваат непосредно една до друга, се прицврстуваат вертикално под материјалот на летвите. На спојните места летвите влегуваат една во друга и така вршат преклопување. И однадвор и однатре, дрвените површини остануваат рамни, посебни летви за преклопување не се потребни, единствено горе и долу се неопходни завршни летви, поставени хоризонтално и прицврстени со завртки. Ова решение е најтрајно. Топлинската и воздушната изолација на ова решение одговара на ѕид од тули со дебелина 12 cm. Воздушниот простор на рамката дополнително го зголемува и подобрува изолацискиот ефект. При составување на елементите, задната жлебувана летва се поставува дури при монтажа, од горната страна, на своето место.
Комбинирано решение. Ова решение е всушност комбинација од досега опишаните три елементи. Северната и северозападната страна на зградата, кои се најмногу изложени на атмосферски влијанија, треба да се обложат со плочи од иверица. На овие страни не треба да се поставуваат врати и прозори. За внатрешно да добијат рамни поврзани површини на елементите, треба да се обложат со плочи од дрвени влакна. На надворешната страна, која е свртена кон градината, која е најмногу заштитена и која најмногу ја користиме - каде што се наоѓаат повеќето отвори (врати, прозори) - треба да се постави ламбрија. Но тоа е декоративна и заоблена даска.
На рамни и поврзани внатрешни површини на ѕидот каде што се поставува мебел - треба да се користи влакнеста плоча за обвивка. На внатрешниот ѕид од влезната врата, најдобро е да се постави ламперија, бидејќи на неа најлесно се монтираат полици, закачалки и сл. Многу е >>елегантно<< и декоративно решение ако облогите на страничните ѕидови се мазни, а облогите на влезниот и на нему спротивниот ѕид се од ламперија.
Првиот чекор за заштита на изработените елементи е на нив да се нанесе основен заштитен премаз од загреан и разреден ленен фирнајс. Премазот се нанесува само на површини, кои претходно се исчистени од прашина и нечистотија и изшмирглани. Основниот премаз може да биде некој мрсен разредувач. Загревањето можеме безбедно да го извршиме така што ќе загрееме една чиста тула и нешто подалеку од шпоретот, на оваа тула да се постави материјалот за основниот премаз во некоја лимена кутија.
По целосно сушење, површините треба повторно да се избрусат и на нив да се нанесе лак (или боја за надворешна површина во посакуван тон.) Употребата на лак, поради сјаењето, не е секогаш поволна, особено на внатрешни рамни ѕидни површини. На ламберијата, пак, најдекоративен ефект ќе има токму лакот. На рамниот внатрешен ѕид препорачуваме употреба на боја во благ пастелен тон. Глатките ѕидови можат да се обложат и со тапети. На површините можеме и самите да залепиме квалитетни самолепливи тапети.
Механизми за затворање на врати и прозорци
Обликувањето на местото за врати и прозорци веќе го опишавме. Положбата на овие можеме да ја одредиме по желба. Димензии на некои од механизмите за затворање на отвори, кои може да се набават во продавниците, се следниве:
Висина: од 60 сm до 240 сm (степенесто по 30 cm)
Ширина: од 60 сm до 180 сm (степенесто по 30 cm)
Предноста на овие затворачи е во тоа што лесно можат да се вградат и во релативно тенки елементи. По нивното прицврстување и фиксирање треба да се постават само преклопните летви и веќе се подготвени за функционирање. Прозорците се еднокрилни, но со двојно стакло. Влезните врати се со двојни ѕидови и снабдени со прозорче за набљудување. Неколку димензии на врати одн. прозорци:
прозор 60 х 120 cm
лежечки прозор 120 x 60 cm
голем прозорец 120 x 120 cm
Влезна врата 85х202,5 cm (со сигурносна брава, обвивка од кафеава влакнеста плоча одвнатре, а од надворешната страна со декоративна обвивка од бор, со прозорче за набљудување и декоративна летва.)
Врати за бања, за кујна и евентуално за предсобје во димензии од 60х202,5 cm (со обвивка од влакнеста плоча, полни врати со довратник.
Кровна конструкција
За поедноставување на изработката и зголемување на цврстината на кровната конструкција од елова граѓа, не препорачуваме решенија со чепови. Треба да се исече квалитетниот материјал на должини што одговараат на распонот, треба да се направат потребните жлебови и чепови и на спротивната страна од спојот да се поврзат со шајки и парче даска (со густи влакна) или со отпадоци од влакнести плочи (сл. 2). Неколку шајки треба да бидат проодни. Нагибот на покривот за салонит е 20-25°. На страничните ѕидови и на кровната конструкција треба да се направи жлеб 0,5 cm за прицврстување. Кровните носачи меѓусебно ги прицврстуваме со летви кои истовремено служат и за прицврстување на салонитот, а за страничните ѕидови со метални плочи. По покривањето на покривот, треба да се обложи и долната страна на настрешницата.
СЛИКА 2
Таван
За внатрешно обложување на таванот препорачуваме влакнеста плоча, а за топлинска изолација тенок слој трска над тоа. Влакнестата плоча ја прицврстуваме од долната страна со завртки за дрво, а таванскиот простор го обложуваме со слој трска од 5 cm. Трската, кон таванот, треба да се обложи со цементен перлитен малтер. (По малтерисувањето таванот не смее да се оптовари!) По ова може да се пристапи кон обложување на кровот. Важно! Дрвената граѓа треба да се импрегнира за заштита од пожар и габи.
Изолација
Изолацијата меѓу внатрешниот и надворешниот ѕид на дрвените куќички, обично е некој изолационен материјал и воздушен јаз. Ваквите изолации се идентични со изолацијата на ѕид од тула со дебелина 25 cm. Изолационата моќ на елементите, што се изработуваат по принципот »направи сам«, одговара на ѕид од тула со дебелина 12 cm. Ова може уште повеќе да се зголеми со посебна изолација меѓу обложните плочи на елементите (сл. 3 и 4).
СЛИКА 3
СЛИКА 4
Перлитен малтер со гипс - изработен на местото на монтажа - дебелина 3 cm одговара на топлинската изолација на ѕид од тула дебел 10 cm. Таков малтер се изработува така што во 20 литри ретко варово млеко се вмешува приближно исто толку брашно од перлит и се меша додека масата не достигне густина на малтер. За стврднување треба да се додаде - непосредно пред употреба - 1,5 mистрии гипс. Односот на мешање е тогаш добар, ако перлитниот малтер во сува состојба дава звук при удирање, но во него сè уште може да се притисне прст. Со додавање премногу гипс ќе се намали топлинската изолација. Како полнила доаѓаат предвид остатоци од изолациони материјали, остатоци од пенести материјали, како и остатоци од плута. Односот на мешање е 1 : 1.
Без оглед на тоа кое решение го прифаќаме, изолацијата треба да се постави на внатрешната површина на надворешниот ѕид, бидејќи „влакнестата“ површина на ѕидот обезбедува подобри услови за прилепување и врзување. Изолациониот слој треба да се нанесе на лежечкиот елемент уште пред поставување на внатрешната обвивка. Треба да се обрне внимание површините каде што подоцна ќе налега внатрешната обвивка да останат чисти. Готовиот изолационен материјал треба да се истури од кофата, бидејќи така површината за лепење ќе се валка помалку. Материјалот се порамнува со глетарка. Не е задолжително стопроцентно пополнување на меѓупросторот, може да остане и воздушен слој. Внатрешната обвивка може да се постави на своето место само по целосно сушење на изолациониот материјал. Само тогаш смееме да заковуваме шајки ако сме се увериле дека изолациониот материјал е целосно врзан за спротивната страна. По изолацијата, елементите може да се транспортираат само во лежечка положба (надворешната страна надолу) (слика 3 и 4)
Пергола (венјак)
Перголата е омилено место во градината со многу сенка и воздух. Може да се изработи од повеќе видови материјали. Најмногу им одговара на естетските барања на градината комбинацијата од железо и даски. Материјалот на столбовите исто така може да биде различен: челична цевка, цевка од етернит, природен камен или дрво. Гредите можат да се изработат од дрво или од профилно железо. Попречните летви секогаш се изработуваат од дрво. Пергола изработена целосно од дрво е многу скапа, а покрај тоа, поради изработката, спојувањето и јазлите, бара и одредена стручност. Мора внимателно да се состави за водата да не се собира на поединечни места и да не дојде до предвремено гниење на носечката конструкција.
Во продолжение, ќе дадеме опис на изработката на пергола со железни носечки елементи и дрвени летви (сл. 5)
СЛИКА 5
Првиот чекор е изработка на железна носечка конструкција, Потпорните столбови се изработуваат од U-носачи 80 x 45 x 6 mm. Растојанието меѓу носечките столбови треба да е 60 cm. Перголите, меѓутоа, се прицврстуваат со заварени профили и тоа долу со плоснато железо димензии 25 x 5 mm, а горе со U профил димензии 80 х 6 mm. Паровите столбови треба да се меѓусебно оддалечени 3 m, а бројот на парови зависи од посакуваната должина на перголата. Поради сопствената тежина и поради притисокот на ветерот, потпорните столбови треба да се постават во внимателно изработени бетонски темели ознака B 70, димензии 120 x 70 x 60cm. Висината на столбовите над нивото на теренот треба да е 2,4 m, а под нивото 0,6 m.
Носачите на кои се поставуваат летвите, се изработуваат од U профили со димензии 50 x 38 х 5 mm. На овие треба да се заварат двојни L профили со димензии 50 x 50 x 5 mm со растојание на оските од 40 cm и меѓусебно растојание на парот L профили од 45 mm. Овие парови L профили ја држат горната мрежа на перголата составена од дрвени летви (по можност од дабово дрво) со димензии 18 x 4,5 x 180 cm која е прицврстена на растојание од 40 cm со завртки М8 x 100 со навртки. Железните делови треба да се премачкаат со двоен основен премаз од миниум, покривна црна боја и лак. Дрвените површини исто така треба да се премачкаат со безбоен лак (за чамци).
Перголата може да се смести во градина или некаде самостојно, а можеме и евентуално да ја поставиме покрај зградата. Положбата на перголата треба така да се одреди што во одреден дел од денот може да служи како место за одмор во сенка, а во друг, на сонце. Важно е и тоа од перголата да обезбедиме видик кон најубавите делови од градината. Перголата во градината има дејство на вертикален елемент и поради тоа може и да ограничува одредени делови од просторот. Перголата што е приклучена на зградата, всушност ги проширува и ги презема функциите на внатрешните простории, бидејќи од пролет до есен може да се користи речиси за семејна
дневна соба под отворено небо.
Површината под перголата се препорачува да се обложи со цврста облога од камени или бетонски плочи. Перголата е, всушност, развиена форма на потпора, која се гради за ползавци и претставува засенет ходник за одмор во зеленило.
Огниште во градината
Особено омилено место во летните вечери во градините на викенд-куќичките, а и во поголемите градини на градските семејни згради, е огништето во градината. Со оглед на тоа дека можат да се изградат повеќе видови огништа, ќе опишеме неколку од нив.
Огништето покрај ѕидот (покрај ѕидот на оградата) се изградува така што ја заменува оградата на терасата и претставува потпорен ѕид од природен камен. Шпоретот се гради од камен или евентуално од тули, а оџакот треба да се изгради од челичен лим со дебелина од околу 1mm. Лимот треба, поради заштита од ’рѓа, да се намаже со масло и над пламенот да се остави маслото да се запече. Висината на оџакот треба да биде поголема од висината на потпорниот ѕид, а од двете страни мора да поставиме лимови за одвраќање на чадот. Камената површина непосредно под пламенот треба така да се изгради што да биде порозна, за да овозможи струење на воздух и од долната страна. Во површината над пламенот треба да се вградат куки за закачување котле.
Подпорниот ѕид ќе го искористиме подобро и ќе биде многу поубав ако на подолгиот, слободен дел изградиме отвор за цвеќе. Меѓутоа, на ова место може да се изгради и простор за пламен или, со поставување некој рамен камен (ако е премногу груб треба да се израмни со бетон), може да се добие дел во облик на маса (сл. 6, 1. дел).
СЛИКА 6
Ова решение можеме да го примениме на места сосема одделени од зградата, поврзани со камена ограда или парк.
Слободно огниште со метални делови
Основната конструкција на слободното огниште со метални делови е сталак од L профил со димензии 30/30 mm. На носечката конструкција - која се склопува со заковки, завртки или заварување - треба да се постави ехаустор за одведување на димните гасови од челични лимови или етернит. Носечката конструкција, одн. ногарите, се поставуваат раширени во бетонски блокови што се изработуваат на самото место или се поставуваат дополнително на земја. Треба да се внимава пламенот да не допре до етернитот, бидејќи ќе пукне. Металните лимови, заради заштита, треба да се премачкаат со маслена боја. Препорачливо е овие лимови во текот на зимата да се демонтираат.
На дното на носечката конструкција се поставува огнена решетка, а над неа скара за печење. Ако во ногарките издупчиме отвори на различни височини, ќе можеме да ја регулираме висината на решетката, одн. скарата (сл. 7).
СЛИКА 7
Слободно огниште од однапред изработени елементи
Ваквите елементи најлесно се изработуваат од бетонски елементи. Поедноставните можат да се изработат и состават од какви било елементи, по можност од порозен бетон со шљака. Ако се изработени само привремено, доволно е внимателно да ги поставиме еден врз друг, или по потреба да ги поврземе со жица. На горната површина на огништето - кое е без капак и личи на некој шкаф - треба да се постави густа решетка, а од долната страна да се остави отвор за воздух. Ако сакаме и скара, треба да се вгради уште една решетка на половина од висината на огништето. Во првиот случај огнот е над решетката, а во вториот меѓу две решетки, а над огнот се наоѓа скарата. Се разбира, на висината на пламената решетка треба да се остави отвор за внесување на гориво. Со намалување на долниот отвор за воздух може да се регулира согорувањето (сл. 6, 2. дел).
Препорачливо е да се изработи и посебен шаблон за изработка на елементите на огништето. Во овие шаблони се истура згураст бетон и по набивањето се добиваат готови елементи. Со редење на овие елементи едноставно еден врз друг може да се состави слободно огниште.
И на крај уште неколку совети:
Над огништето не смее да има листопадни дрвја. Во близина на огништето не треба да се држат запалливи материи. Исто така треба да се оддалечиме од зградата и шумата. По ложeњето, пред да го напуштиме огништето, треба да провериме дали во просторот за согорување има жар и само ако сме ги презеле сите мерки за безбедност, смееме да го напуштиме огништето. Дрвото за ложeње оставено во просторот за согорување сигурно ќе остане суво до следното ложeње.
Покрај огништето може да се направат убави седишта и патека од плочки од обоен бетон. Седиштето може да се искористи за едно помало огниште (сл. 8).
СЛИКА 8