Носивоста на носачот е ограничена во речиси сите случаи со извивање на притиснатиот појас. Ова се јавува дури тогаш кога е достигната границата на течење по изедначувањето на напонот насекаде во притиснатата ножица. Само со силни странични потпирања може да се зголеми поднесениот рабен напон до областa на зајакнување на градежниот челик. При оценувањето на носивоста треба да се земе предвид стварната распределба на напоните. Со претпоставка за праволиниска распределба на напоните, носивоста би била потценета. Појавите на лабилност треба особено да се испитуваат.
Одземање на дупки кај носачи оптоварени на свиткување
На затегнатата страна на носачот дејствува ослабување на пресекот како кај затегнати шипки (кинење на затегнатиот појас по ослабен пресек). За пробивање на отвори во тој смисол важат истите правила како и за затегната шипка.
Бидејќи дупките исполнети со заковки на притиснатата страна на носачот многу малку влијаат врз распределбата на напрегањата и деформациите, а носивоста во најголема мера е ограничена со странично извивање на притиснатиот појас, големината на ослабувањето на пресекот кај носачи со симетрични пресеци не влијае значително на носечкиот товар. Затоа уште F. Hartmann го поставил прашањето дали кај симетрични носачи воопшто е потребно да се зема предвид ослабувањето од дупките. Кај асиметрични пресеци (притиснатата страна е посилна) одземањето на дупките на затегнатата страна на носачот може да стане меродавно за носивоста. При често повторувано оптоварување дупките имаат значително влијание, дури и кога се наоѓаат на поголемо растојание од крајните влакна.
Денес во пресметката на носивоста на пресекот на свиткување се користат бруто и нето пресек (покрај другите меродавни видови на лом). Лом по бруто пресек се случува на делот од пресекот што не е ослабен со отвори. Лом по нето пресек се случува по пресекот што е ослабен со отвори, а површината што се зема предвид е бруто површина намалена за површината на сите отвори.
Заковки во вратот и во главата
При свиткување, покрај нормалните напрегања, се јавуваат и напрегања на смолкнување кои кај носачи со паралелни појаси се пропорционални на попречната сила Q. Кај сложените пресечни профили напрегањата на смолкнување во допирните површини меѓу поединечните валани профили ги примаат нитните што ги спојуваат. Распределбата на силите на смолкнување T во реброто е параболична, а во појасите речиси праволиниска. Кај носачи со тешки појаси T во реброто малку се разликува од просечната вредност Tm, која често е доволна за првата оценка.
Сл.1
Нитните во главата (сл. 1b) заедно треба да ја примат силата на клинот TK < TH. Силата на клинот меѓу поединечните појасни ламели е уште помала и за случајот на сл. 1c се распределува на поголем број нитни.
Продолжеток на носачот
Должинско продолжување на вертикалниот лим е потребно кога висината на лимот е поголема од ширините на лимовите што стојат на располагање. Тоа може да биде потребно и од аспект на изработка и транспорт. Подврзниците и заковките во должинското продолжување на еден носач треба да ја примат истата сила TL, која би ја имал ненаставениот лим во должинскиот спој. Бидејќи ослабувањата од дупките во подврзницата се еднакви како и во вертикалниот лим, дебелината на подврзницата мора да биде поголема или еднаква на дебелината на реброто.
Сл. 2 - Подолжен наставок на вертикалниот лим
Попречниот наставок под оптоварување на свиткување може на различни начини да биде покриен со подврски. Сл. 3 прикажува повеќе можности на работилнички наставок, во кој е продолжен само вертикалниот лим. Ако подврските се само меѓу појасните аголници (сл. 3а), остануваат непокриени ленти од вертикалниот лим под појасните аголници. Тогаш аголниците и заковките во областа на наставокот на вертикалниот лим се значително повеќе оптоварени, па затоа овој вид наставоци треба да се ограничи на помалку важни врски со мали сили. Секогаш треба да се дава предност на целосно покриен наставок. Посебните подврски на вертикалните краци на аголниците ги примаат надолжните напрегања на оваа лента, но само незначително учествуваат во примањето на попречната сила. Извесно подобрување во тоа носи сл. 3c. При големи сили треба да се тежнее кон подврски по целата висина на вертикалниот лим (сл. 3d), што претпоставува дека појасните аголници треба да се прекинат. Подврските ја добиваат дебелината на кракот на аголникот, а при големи дебелини на аголниците се користат подметки за израмнување за да се заштеди на непотребна дебелина на подврската.
Сл. 3 - Попречен продолжеток (работилнички) на вертикалниот лим
Продолжеток на вертикалниот лим под оптоварување со попречна сила: Носачот на местото на продолжетокот е оптоварен само со Q (M = 0). За продолжеток со еднакви растојанија меѓу заковките (сл. 4) треба да се претпостави дека силите во заковките NiQ приближно одговараат на соодветниот елемент на површината e*t на спојот на продолжетокот, односно дека силите во заковките се распределени како и напрегањата на смолкнување по висината на носачот, NiQ = e*t*τi = e*Ti. Сепак, при димензионирањето се смета со рамномерна распределба на сите n заковки NiQ = Q/n.
Сл. 4 - Продолжување на вертикалниот лим со распределба на попречната сила
Сл. 5 прикажува работилнички_ наставок на вертикалниот лим (појасните аголници и ламелите се продолжени на друго место).
Сл.5
Свиткување со нормална сила: Носачите што истовремено се оптоварени со моменти на свиткување и нормални сили се димензионираат според истите принципи и под претпоставка на праволиниска распределба на напоните. При целосно одбивање на заковките во двата појаса, корисниот пресек и положбата на нултата линија не зависат од случајот на оптоварување, така што напоните од M и N можат едноставно да се соберат. Оптоварувањето на заковките во продолжетокот се добива со суперпозиција на сили од делумните случаи на оптоварување M, одн. N.
Потпирање и приклучок на носачот
Тука ќе биде разгледана само највообичаената од многубројните решенија. При оценувањето секогаш треба да се мисли на дополнителните сили што произлегуваат од отстапувањата од повеќе или помалку идеализираните пресметки на отпорноста.
Просто потпирање на еден носач на горниот појас на некој друг градежен елемент доаѓа предвид кога на располагање стои голема градежна висина. Нормален случај е цврста врска со нитни или завртки. На сл. 6 е прикажано нормално потпирање на континуални I-ригелни носачи во градителството, кое исто така избегнува бушење во тесните I-нозе. Носачите треба во дадениот случај да се обезбедат од превртување, како и од попречни сили (сл. 7 и 8). Во мостоградбата често се спаруваат носачи (сл. 9); неподвижно потпирање на надолжен носач на попречен носач (сл. 10). Носачите треба при поголеми потпорни сили да се укрутат со вметнати аголници или заварени профили (сл. 8 до 10). Кај сложените носачи оптоварувањето треба да се пренесе во реброто.
Сл. 6 - Прицврстување на рожњачите
Сл. 7 и 8
Сл. 9 и 10
Приклучок на реброто: На сл. 11 и 12 се прикажани врски на I-греди, кои се користат во градежништвото како нормални приклучоци. Засекот добива големо заоблување, за да се избегне пукање на реброто на носачот. Еластичното вклинување од приклучокот на реброто носи извесно зголемување на носивоста. Опишаните деформации, секако, се безопасни при претежно мирно оптоварување, како на пр. кај постарите мостови.
Сл. 11. - Нормални приклучоци на I-греда со нормален краен пресек
Сл. 12 - Нормални приклучоци со исечени краеви на I-греда
Врски крути на свиткување се изведуваат кога е потребна врска без промена на аголот (континуални носачи, крути агли на рамки) или кога постои опасност од лом поради замор при променливо оптоварување, особено кај железнички мостови. Може да се користат ленти за континуитет, приклучоци крути на свиткување, агли крути на свиткување, агли на рамки.
- Ламели за континуитет – Ако треба да се поврзат носачи што лежат во иста рамнина, тогаш се спојуваат двата горни појаси со ламела или подврска за континуитет. Така заковките на приклучокот се ослободени од сили на затегнување и се избегнуваат големи деформации.
Сл. 13 - Приклучок со ламела за континуитет
Сл. 14 - Приклучок на надолжните носачи а) на мост на автопат; б) на железнички мост
- Врски крути на свиткување – Овој вид врска го среќаваме кај полни конзоли на пешачки патеки на патни мостови. Кај помали моменти нивниот вертикален лим е приклучен само двострано меѓу аголниците за зацврстување на главниот носач. Внесениот момент преку зацврстувањето се распоредува по целата висина на главниот носач, одн. се воведува во неговите појаси како спрег на сили.
Сл. 15 и 16
- Аголови крути на свиткување – Агловите крути на свиткување меѓу столбовите и подвлакните во зградите треба така да се конструираат што аголот да биде непроменлив и да не настанат никакви локални пречекорувања на напоните. Сигурни врски во аглите настануваат, на пр., според сл. 16 кога се користат криласти лимови или според сл. 100 кога моментот на вклинетост во појасите на столбот се прима како спрег на сили.
- Аголови на рамот – Кај полигонални рамови продолжетокот може да се изработи во точката на прекршување ако разликата на аголот е мала; споените шипки се покриваат со врски како затегнати и притиснати шипки. Силите на вртење се концентрирани на местото на прекршување и мора да бидат примени со укрутувања. На сл. 101 обрнете внимание на разликата во покривањето на продолжетокот и укрутувањето, во зависност од насоката на моментот на свиткување и силите на отклонување. Во случај на големи сили и значајна разлика во аголот, се избегнува продолжетокот да дојде во силно закривен дел од рамот. Продолжетоци покрај аглите на рамот овозможуваат подобра конструктивна форма и ја олеснуваат изработката. Примери со заковани универзални продолжетоци од двете страни на точката на прекршување даваат сл. 102a и сл. 102b, на која аголот се состои од заварен дел. На сл 103 е прикажана врска цврста на свиткување на столбот на рамот со континуирана пречка.
Сл. 17a
Сл. 17b
Коси приклучоци: Кај досега разгледаните приклучоци ребрата заемно стоеја вертикално. Ако, меѓутоа, аголот не е прав, тогаш аголниците (сл. 18) се ротираат, а на многу остри агли се употребуваат клинести подлошки. Да се употребат врзувачки ленти за континуитет и парчиња за потпирање во дадениот случај како и кај правите приклучоци. Свитканите приклучни лимови (сл. 19) се врзани со голема ексцентричност и значителни дополнителни сили. Изработката на коси приклучоци се олеснува кога се користат заварени приклучни плочки (сл. 20).
Сл. 18
Сл.19
Сл.20