אין דער גאַנצער אײַנריכטונג פֿונעם דירה געהערט אויך צושטעלן הייצונג. צענטראַלע הייצונג איז דאָס מאָדערנסטע און פֿונקציאָנעלסטע לייזונג. אויב מיר האָבן אין דער דירה אַזאַ הייצונג, בלײַבט אונדז בלויז דאָס אויפֿהאַלטן דעם רער־נעץ און די הייצונג־קערפּער. און נאָך עפּעס — שוץ פֿון די ווענט איבער די ראַדיאַטאָרן קעגן שוואַרצע פֿלעקן פֿון פֿאַרברענטן שטויב.
פֿאַר אויסרעכענען דעם באַדאַרף פֿון באַהיצונג איז ניט גענוג צו וויסן דעם קאַלאָריע־ווערט פֿונעם באַהיצונג־מיטל, ווײַל די אויסרעכענונג הענגט אויך אָפּ פֿון אַ סך אַנדערע פֿאַקטאָרן, ווי למשל די ריכטונג פֿון די ווינטן, די אינסולאַציע־קאַפּאַציטעט פֿון די ווענט און אַזוי ווײַטער. די רעכענונג איז קאָמפּליצירט (און גיט ניט דעם פּינקטלעסטן רעזולטאַט), דערפֿאַר זײַנען אין דער טאַבעלע געגעבן אינפֿאָרמאַטיווע דאַטן פֿון דער נויטיקער היץ. מען דאַרף נאָך וויסן, אַז בײַם נוצן פֿעסטע ברענוואַרג באַטרעפֿן די היץ־פֿאַרלוסטן 20–50%, און בײַם נוצן עלעקטרישער ענערגיע, פֿליסיקע ברענוואַרג און גאַז 10 20%.
אויף דער גרונט פֿון די געגעבן דאַטן קען מען אויך אָפּשאַצן די נייטיקע וואַרעמע־מאָסן פֿאַר באַהייצן צימערן פֿון פֿאַרשידענע פֿלאַכן און פּאָזיציעס.
הייצונג אויף גאַז
כאָטש גאַז־באַהיצונג איז מאָדערן און ביליק, עקזיסטירן אָבער אַ סך געפֿאַרן בײַם האַנדלען מיט גאַז־אַפּאַראַטן און זייערער אינסטאַלאַציע. נאַטירלעך נאָר דעמאָלט, ווען די דאָזיקע געפֿאַרן ווערן נישט גענוג באַקאַנט אָדער מען באַהאַנדלט זיי נאָכגעלאָזט. עס איז גוט באַקאַנט, אַז די צאָל פֿאַרוווּנדונגען איז נישט די גרעסטע אויף די וועגן און אין די פֿאַבריקן, נאָר דווקא אין די היימען. צווישן די דאָזיקע אומגליקן קומט אַ גרויסער טייל פֿאָר צוליב אומפּראפֿעסיאָנעלער באַניץ פֿון גאַז און גאַז־אַפּאַראַטן. דאָס רעגל »טו עס אַליין« בײַ גאַז איז נישט בלויז נישט צו פֿאַרלאַנגען, נאָר אין רובֿ פֿאַלן אויך שטרענג פֿאַרבאָטן! אָבער דער דאָזיקער פֿאַרבאָט מיינט נישט, אַז דער הויז־מײַסטער טאָר זיך בכלל נישט פֿאַרנעמען מיט דעם »טאַבו«. פֿאַרקערט, עס איז אַפֿילו צו באַגריסן, אַז ער זאָל אויך קענען דעם דאָזיקן געגנט, וווּ אַ געוויסע פּראָפֿעסיאָנעלקייט איז נויטיק. אַזוי וועט ער גרינגער אָפּשאַצן די עקזיסטירנדיקע געפֿאַרן און קענען באַשליסן ביז ווײַט ער מעג אַליין רעפּאַרירן און אויפֿהאַלטן די גאַז־אינסטאַלאַציע.
דער לייכט חרובֿ מאַכנדיקער אַקציע פֿון גאַז איבערטרעפֿט די השפּעה פֿון עלעקטרישן שטראָם אין פילפֿאַכיקן מאָס, אָבער גאַז איז נישט אַזוי כּלל־ומלמדדיק, ווײַל דער געפאַר פֿון אים ווערט גרינגער און גיכער באַמערקט. הײַנט ווערן גענוצט דרײַ סאָרטן גאַז: גאַז פֿון דער שטאָטישער נעץ, גערופֿן שטאָטישער אָדער ליכטגאַז, גאַז וואָס ווערט אַרויסגענומען פֿון דער ערד און דורך רערן צוגעפֿירט צו די קאָנסומענטן, ערדגאַז, און צום סוף פּראָפּאַן־בוטאַן, וואָס ווערט טראַנספּאָרטירט אין שטאָלענע פֿלעשער און ווערט קורץ גערופֿן РВ–גאַז
די הויפּט־כאַראַקטעריסטיקן פֿון די גאַזן ווערן געגעבן אין דער ווײַטערדיקער טאַבעלע:
גאַז רעלאַטיווע ספּעציפֿישע וואָג פֿון לופֿט היץ־מאַכט
(0 - 1) קילאָקאַלאָריע/m3
שטאָטישער גאַז 0,64 3600 - 4000
ערד־גאַז 0,62 9000 - 9900
РВ - גאַז 1,89 27000 - 29300
דער וויכטיקסטער איז צו האַלטן זיך בײַ די ווײַטערדיקע אנווײַזונגען: ווען מיר שמעקן גאַז, איז שטרענג פֿאַרבאָטן אָנצושאַלטן עלעקטרישע באַלעuchtung, אָנצוצינדן פֿײַער, אַרײַנצוגיין אין אַ צימער מיט שיך וואָס האָבן בלאָקייען, אַרײַנצושאַלטן אָדער אויסשאַלטן דעם שטעקער, אָנצושאַלטן דעם ווענטילאַטאָר! שטאָלענע פֿלעשלעך פֿון PB־גאַז איז פֿאַרבאָטן צו נוצן אָדער צו לאַגערן אין רומען וואָס זײַנען אונטערן ערד־ניוו אָדער בײַ טירן און פֿענצטער, ווײַל דער גאַז קען שפּעטער, ווײַל ער איז שווערער פֿון לופֿט, נישט אַפֿילו דורך לופֿט־דורכפֿירונג אַרויסגענומען ווערן. אויב עס איז אַ חשד, אַז גאַז האָט ערגעץ אויסגעפֿלאָסן, דאַרף מען אויסציען די שיך און אַרײַנגיין אין צימער, אויפֿזיכטיק און לאַנגזאַם עפֿענען די טירן און פֿענצטער.
מען דאַרף סיסטעמאַטיש קאָנטראָלירן די פֿאַרבינדונגען פֿון רער־ליניעס, גומענע שלאַנג און די פֿאַרבינדונגען פֿון PB־גאַז, ווי אויך די פֿאַנגציאָנאַליטעט פֿון די ווענטילן. קיינער פֿון די טיילן טאָר ניט אַרויסלאָזן גאַז. קאָנטראָלירן די דורכדרינגלעכקייט מיט פֿלאַם איז סכּנהדיק פֿאַרן לעבן און דערפֿאַר פֿאַרבאָטן! דעם קאָנטראָל קענען מיר דורכפֿירן אַזוי, אַז מען שמירט די פֿאַרדעכטיקטע טיילן מיט שטאַרק זייפֿיקן וואַסער. אויב מען בילדט זיך בלאָזן, איז דאָס אַ זיכערער סימן, אַז יענער טייל לאָזט אַרויס גאַז.
ספּעציעל איז וויכטיק, אַז אונדזער גאַז־קוכער זאָל שטענדיק זײַן ריין. פֿאַרברענטע שמוץ, באַזונדערס אַחוץ דעם וואָס זי פֿאַרדאַרבט דעם אסתעטישן אויסזען פֿונעם קוכער, ווירקט אויך אויף דעם פֿאַרברענען פֿונעם גאַז און קען אַפֿילו זײַן אַ סיבה פֿון אויסגיין פֿון דער פֿלאַם און ריסן אין דער צופֿויר. דער וויכטיקסטער טייל פֿונעם גאַז־קוכער איז דער בורנער אָדער »לובע«. די לובע איז, אין תּוך, אַ בונזען־לאַמפּ, וואָס אַרבעט אַזוי, אַז זי לאָזט גאַז דורכן קליינעם בלאָזער, כאָטש דער גאַז־דרוק איז בלויז אַ ביסל גרעסער פֿון דעם אַרומיקן לופֿט־דרוק. צוליב דעם קליינעם דורכשניט פֿונעם בלאָזער גייט דער גאַז מיט אַ גרויסער גיכקייט אַרײַן אין דעם מישער, וואָס האָט עטלעכע קליינע לעכלעך אויף דער זײַט. צוליב דער גרויסער פֿלוס־גיכקייט פֿונעם גאַז ווערט איינגעצויגן די אַרומיקע לופֿט, דאָס הייסט דער אַזוי־גערופֿענער ערשטע לופֿט. (איל. 1, לינקער זײַט).
בילד 1
דורך די עפענונגען וואָס געפֿינען זיך אויפֿן קאָפּ פֿון דער רער, פֿליסט דעריבער שוין אַ געמיש פֿון גאַז און לופֿט, און דאָ זויגט עס ווידער אַרײַן (איצט שוין סעקונדאַרע) לופֿט פֿון דער אומגעבונג. צוליב דעם צווייפאַכן מישן שאַפֿט זיך אַ בונסענס פֿלאַם אָן רוּס. די פֿלאַם ברענט מיט אַ בלויעכער קאָליר, כּמעט גאָר נישט געבנדיק ליכט, און איר קערנדל איז קלאָר גרין. אויב עס איז אין דעם געמיש צו פֿיל לופֿט, איז דער פֿאַרברענונגס־פּראָצעס אומרויִק, עס איז דאָ רוּס, און דער קאָליר פֿון דער פֿלאַם איז געללעך. אויב עס איז אין דעם געמיש צו פֿיל גאַז, און די אויסגאָס־גיכקייט איז גרויס, וועט דער גאַז אַרויסגיין אין פֿרײַער רוים שנעלער ווי די פֿאַרברענונג קען, און ער וועט זיך »אָפּרײַסן« פֿון דעם קאָפּ פֿון דער רער און די פֿלאַם וועט זיך אויסלעשן. דאָס איז אַ זייער סכּנהדיקע סיטואַציע, ווײַל אַפילו ווען די פֿלאַם איז אויסגעלאָשן, גייט דער גאַז ווײַטער אַרויס. אָבער נישט ווייניקער סכּנהדיק איז אויך די סיטואַציע, ווען צוליב צו קליינער אויסגאָס־גיכקייט קומט פֿאָר אַ צוריקגאַנג פֿון דער פֿלאַם אין דעם מישער, וווּ זי ברענט דאָרט מיט פּיצקעס און קלענערע עקספּלאָזיעס (פֿיג. 1, רעכטע זײַט). דער סיבה פֿון צו גרויסער אויסגאָס־גיכקייט פֿון גאַז קען זײַן אַ פֿאַרגרעסערונג פֿון דער בלאָז־רער אָדער אַ פֿאַרהעכטער דרוק, און פֿון צו קליינער גיכקייט — אַ פֿאַרשטאָפּונג פֿון דער בלאָז־רער אָדער אַ פֿאַרמינדערטער דרוק. די רעגולירונג פֿון דרוק ווערט דורכגעפֿירט דורך אַ רעדוקציע־ווענטיל, און די אַרבעט דאַרף מען איבערגעבן אַ ספּעציאַליסט. דאָס אויסטוישן פֿון אַ פֿאַרגרעסערטער בלאָז־רער קען אויך נאָר אַ ספּעציאַליסט דורכפֿירן. אַ פֿאַרשטאָפּטע בלאָז־רער קען מען און מעג מען רייניקן דורך דורכשטעכן מיט אַ ווייכער (קופּערנער) דראָט. דערבײַ דאַרף מען אויפֿפּאַסן נישט צו פֿאַרגרעסערן דעם אָפֿענונג פֿון דער בלאָז־רער, וועמענס דיאַמעטער באַטרעפֿט בלויז עטלעכע הונדערטסטעלע מילימעטער. אין דער רער זײַנען פֿאַראַן צוויי בלאָז־רערן. די אויבערשטע בלאָז־רער דינט פֿאַר נאָרמאַלע פֿונקציאָנירן, און די אונטערשטע פֿאַר אַ פֿאַרקלענערטע פֿלאַם. דער גאַז־צופֿלוס פֿון דער רער ביז דער בלאָז־רער געשעט דורך אַ קאָנישן ווענטיל (פֿיג. 2, אויבערשטער טייל).
אויף דעם אונטערשטן טייל פֿון דער רער געפֿינט זיך אַ שרויב פֿאַר באַשטעלן דעם פֿלאַם. מיט אים קענען מיר אין אַ געוויסער מאָס באַשטעלן דעם אָפּשטאַנד צווישן דעם ברענער און דעם אונטערשטן טייל פֿון דער כלים, אָבער מען דאַרף אויפֿמערקזאַמ זײַן אויף דעם, אַז מיט דער ענדערונג פֿון דער שטעלע פֿון דער רער ענדערט זיך אויך דער קעגנצײַטיקער אָרט צווישן דעם ווענטיל־קאַסטן און דער רער, וואָס האָט אַ שטאַרקן אײַנפֿלוס אויף דעם ינדוקציע־זויג־עפֿעקט פֿוןן מישן־אַפּאַראַט. דורך אויפֿהייבן דעם פֿאַרברענונג־ראַסטער קען מען די רער לייכט באַוועגן אַרויף און אַרויסנעמען. פֿאַרשטאָפּטע טיילן פֿון דער רער, דער ראַסטער און דער דעקל, קען מען רייניקן פֿון רויך און אָנגעברענטע עסנס־בלײַבן מיט אַ שטאַרקן ברוש. נאָך דער רייניקונג פֿון די טיילן דאַרף מען זיי גוט אָפּוואַשן מיט אַ וואַשמיטל און נאָר נאָך גאַנצער טריקעניש צוריקשטעלן אויף זייער אָרט (פֿיג. 2, מיטן).
אין ווינטער קען מען דער וואַרעמונג פֿון דער קיך לייזן מיט דער פֿלאַם פֿונעם קאָכאַפּאַראַט. דאָס איז נאָר לכאורה פֿאַוואָראַבל און עקאָנאָמיש. נעמלעך, בײַם פֿאַרברענען איין קוביק־מעטער גאַז ווערן 600 גראַם וואַסער געשאַפֿן אין צימער אין דער פֿאָרעם פֿון וואַסער־דאַמף. דאָס וואַסער זעצט זיך אָפּ אויף מעבל, רינט אַראָפּ דערויף און באַשמוצט עס, און איז אויך שעדלעך פֿאַר דער געזונט. חוץ דעם וועט די לופֿט אין צימער שנעל אויסגעגעבן ווערן, און צוזאַמען מיט איר אויך דער זויערשטאָף. אַ מאַנגל אין זויערשטאָף קען אין אַ קלענערער מאָס אַרויסרופֿן קאָפּווייטיק און אַ לייכטע פֿאַרגיפֿטונג, אָבער אָפֿט פּאַסירט אויך דאָס, אַז דער פֿאַרמינדערטער זויערשטאָף־אינהאַלט איז נישט גענוג פֿאַר פֿאַרברענונג, דערפֿאַר גייט אויס די פֿלאַם, און דער גאַז־אויסגאַנג גייט ווייטער.
בילד 2
אין אַזעלכע פֿאַלן זענען די מענטשן אין צימער אויסגעשטעלט צו דער סכּנה פֿון פֿאַרגיפֿטונג. אויב אין צימער קיינער איז ניטאָ, קען בײַם אַרײַנגיין און בײַם אָנצינדן דעם עלעקטרישן ליכט אויפֿבלאָזן די גאַנצע בנין. דערפֿאַר דאַרף מען בײַם פֿאַרלאָזן דער וווינונג באַזונדערע אויפֿמערקזאַמקייט געבן אויף דעם, אַז דער גאַז־צופֿיר זאָל בלי־תנאי פֿאַרמאַכט ווערן. מיר דאַרפֿן דערמאָנען, אַז פֿאַר גרעסערע גאַז־געצייג ווערן באַנוצט די אַזוי־גערופֿענע ריינע־גאַז־באַזינער. אַנדערש פֿון בונזן־באַזינער האָבן זיי נישט קיין ערשטע פֿאַרמישונג מיט לופֿט, און דערפֿאַר איז די פֿלאַם־פֿאַרבײַזע אין זיי געלעכלעכט.
קאָנוועקציאָנעלער באַהיצונג
פֿאַר באַהיצונג ניצט מען אָפֿט גאַז. צום באַדויערן זענען אינפֿראַרויטע באַהיצונגס־קערפּער זייער פּראָבלעמאַטיש, און דערפֿאַר רעקאָמענדירן מיר זיי ווייניקער, אָבער מיר רעקאָמענדירן קאָנוועקטיווע באַהיצונג. (קאָנוועקציע – שטראָם פֿון וואַרעם לופֿט). דער נוץ פֿון דעם גאַז־אויוון איז דערין, אַז די לופֿט וואָס איז נייטיק פֿאַר פֿאַרברענונג און די פֿאַרברענונגס־פּראָדוקטן ווערן אַרײַנגעצויגן פֿון דרויסן, און די פֿאַרברענטע גאַזן ווערן אַרויסגעפֿירט פֿון צימער. דערפֿאַר איז פֿאַרן אויוון נישט נייטיק קיין קוימען, נאָר מען דאַרף אַ איין פֿרײַע וואַנט פֿון צימער, וואָס האָט קאָנטאַקט מיט דער דרויסנדיקער לופֿט, ווײַל דער קאָנוועקטאָר קען נאָר אויפֿ אַזאַ וואַנט געשטעלט ווערן.
די היץ, וואָס ווערט געשאַפֿן אין אַ גאַז־קאָנוועקטאָר, ווערט איבערגעגעבן דעם אַרומיקן לופֿט דורך דעם מעטשאַניזם פֿון דעם אויוון־מאַנטל, און דער לופֿט מאַכט, צוליב דער השפּעה פֿון דער היץ, אַ קײַלעכדיקע באַוועגונג. עס איז מערסט פּאַסיק צו שטעלן דעם קאָנוועקטאָר אונטערן פֿענצטער, ווײַל דאָרט קומט קאַלטער לופֿט אַרײַן אין צימער, און דערפֿאַר איז דער הייצ־עפֿעקט דאָרטן אויך גרעסטער. די דירעקטע טערמישע השפּעה פֿון דעם קאָנוועקטאָר מיט ראַדיאַציע איז רעלאַטיוו קליין.
דער פֿאַרברענונג־ראַום פֿונעם גאַז־קאָנוועקטאָר איז גאַנץ פֿאַרשלאָסן, (דאָס הייסט ער איז אומאָפהענגיק פֿון דער צימער־לופֿט), די נויטיקע פֿאַרברענונג־לופֿט קומט פֿון דרויסן, און אויך די פֿאַרברענונגס־פּראָדוקטן גייען אַרויס דורך אַ צווייפֿאַכיקע רער אין דעם פֿרייען אָרט. צוריק־פֿלוס איז אוממעגלעך, ווײַל די רויעך־גאַזן גייען אַרויס, און די לופֿט גייט אַרײַן אונטער דעם זעלבן דרוק, ד.ה. דער פּראָצעס פֿאַרלויפֿט אין אַ אָרט מיט דעם זעלבן דרוק. אויף דעם אופֿן איז פֿאָרויס פֿאַרזיכערט אַ גוטער צוג מיט דער היץ פֿון די פֿאַרברענונגס־פּראָדוקטן (בילד 2, אונטן רעכטס).
דער וואַלוול פֿון דעם גאַז־קאָנוועקטאָר קען מען רעגולירן און דער אַפּאַראַט איז אויסגעשטאַטעט מיט דעם אַזוי־גערופענעם גאַז־מאַנגעל־זיכערונג, אַ פֿליגל־פֿלאַם־ברענער און אַ פֿלאַם־זיכערונג פֿאַר אָנצינדן. דער אויבערשטער טייל פֿון דעם מאַנטל פֿון דעם גאַז־קאָנוועקטאָר האָט געוויינטלעך אַן עפֿענונג. דער נוצ־אויפֿטו פֿון דעם קאָנוועקטאָר איז זייער גינסטיק און באַטראָגט בערך 80 - 85% און דערפֿאַר קען מען אים אויך נוצן פֿאַר באַהייצן גרעסערע צימערן (30-40 m2). אין איין צימער קען מען, לויט נויט, שטעלן אויך עטלעכע קאָנוועקטאָרן. אויף בלאָק־ אָדער פּאַנעל־עלעמענטן פֿון בנינים אין נײַע סעטלמענטן מאַכן שוין בײַם פֿאַבריקירן די עלעמענטן אָפּענונגען פֿאַר דעם קאָנוועקטאָר. דאָס ווײַזט אויך אויף דעם, אַז באַהייצונג מיט אַ קאָנוועקטאָר איז מאָדערנע באַהייצונג.
אַ פֿאַרהאַנדלונג פֿאַרן אָנשטעלן קאָנוועקטאָרן איז אַ פּאַסיקע בוי־דערלויבעניש, און דער מאָנטאַזש טאָר דורכפֿירן בלויז אַ dafür־אויסגעבילדעטע פֿירמע אָדער אַ בעל־מלאכה.
מען דאַרף אויך זאָגן, אַז גאַז־היצונג פֿאַרברויכט איבערמאַסיק דעם זויערשטאָף פֿון צימער. אויב עס איז נישט באַזאָרגט געהעריק לופֿט־אויסטויש, וועט דער פֿלאַם אויסגיין צוליב מאַנגל אין זויערשטאָף, און דער טאַקסישער גאַז וועט ווײַטער אַרויסגיין אין צימער. (אין נײַערע אַפּאַראַטן ווערן שוין אײַנגעבויט רעגוליר־ווענטילן, וואָס, אויב דער פֿלאַם גייט אויס, שליסן אָן דעם גאַז־צופֿיר).
עס איז זיכער, אַז באַהיצונג מיט עלעקטרישער ענערגיע גיט דעם גרעסטן קאָמפאָרט, אָבער זי איז אויך די טייערסטע. עלעקטרישע הייצ־אייגנסchaften פֿון 220 V און 0,5 ביז 10 kW מעגן מען נוצן בלויז שטרענג לויט די פֿאַרשריפֿטן. די אינסטאַלאַציע (מאָנטאַזש) און וישׂור פֿון די דאָזיקע אַפּאַראַטן איז אויסשליסלעך אַרבעט פֿאַר ספּעציאַליסטן. כאָטש מאָדערנע אופֿנים פֿון באַהיצונג ווערן אַלץ מער און מער אַפּליקירט, ווערט אין היימען נאָך אַלץ מערסטנס גענוצט דער קאָנווענציאָנעלער אופֿן פֿון באַהיצונג מיט אויוון. דאָ צו געהערן אויך אויל־אויוון, ווײַל זיי אונטערשיידן זיך פֿון קוילן־אויוון בלויז אין דעם, אַז מען פֿירט זיי אונטער פֿײַער ווייניקער אָפֿט און אויף אַן אַנדער אופֿן.
פֿאַר עקאָנאָמישע באַהיצונג דאַרף מען וויסן די היץ־מאַכט פֿון די איינצלהנע ברענוואַרג־סאָרטן, די נויטיקע לופֿט־מאַסע פֿאַר פֿאַרברענונג, ווי אויך דעם נויטיקן אָרט פֿאַר ברענוואַרג־אויפֿהיטונג. וועגן די דאָזיקע גרייסן גיט די פֿאָלגנדיקע אונדזערע טאַבליצע אינפֿאָרמאַציע. בײַם אַנאַליזירן די דאַטן קען מען אויך אויספֿירן, אַז »טײַער ברענוואַרג איז ביליקער«.
