ÀWỌN ÌṢẸ̀LẸ̀ NÍGBÀ ẸRÙ DÁLẸ̀
Ìdàgbàsókè ohun èlò lábẹ́ ipa ìnàjú jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tó nira gan-an, nítorí náà, a gbọ́dọ̀ mú un rọrùn ní ọ̀nà oríṣìíríṣìí kí a lè lóye rẹ̀. Ọ̀kan nínú àwọn ìrọ̀rùn wọ̀nyí ni ìdásílẹ̀ pé a ń fi ẹrù lé e díẹ̀díẹ̀, bí a ṣe ń ṣe fún àpẹẹrẹ pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ nígbà ìdánwò ìfa àti ìfọ́jú.
Bí a bá fi ọ̀pá irin kan tí a ti kó ẹrù ìfà á-nà sí i han ẹrù tí ń pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀, tí a sì wò dilatation ℇ rẹ̀, a máa gba àwòrán ìtànná tí a fi hàn nínú àwòrán.
_1= Ààlà ìbámu ìpọ̀ǹdán _2 =Ààlà ìràwọ̀n elásítíìsì 3 =Ààlà ìsàlẹ̀ ìṣàn 3’= Ààlà òkè ti ṣiṣàn
Ní ìbẹ̀rẹ̀, ìtẹ̀síwájú náà kéré gan-an, ó sì jẹ́ ìbámu pẹ̀lú ìfarapa, gẹ́gẹ́ bí òfin Hooke ṣe ń béèrè. Láti ìfarapa kan tó dájú lọ, ìbámu yóò dáwọ́ dúró, ìtẹ̀síwájú náà sì máa ń pọ̀ sí i ní kíákíá. Ipo gangan ti ààlà ìbámu yìí ṣòro láti pinnu. Bí ìwọn ṣe jẹ́ pẹ̀lú àfojúsùn tó pé bẹ́ẹ̀ ni ó máa ń hàn kéré sí i. Fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò, ó wà ní δ=0, òfin Hooke sì túmọ̀ sí ìṣúná àkọ́kọ́ nìkan fún iṣe rirọ, ọ̀kan àkọ́kọ́ nínú ìtẹ̀síwájú sí Taylor-ov jara iṣẹ́ ℇ=ℇ (δ) ní ayíká ibẹrẹ kóòdìnétì. Tí a bá tú ọ̀pá náà kúrò nínú ẹrù, a máa ṣàkíyèsí pé, nígbà tí ìnàjú kò bá tóbi jù, ìdàgbàsókè náà tún ń parí gẹ́gẹ́ bí òfin Hooke. Ṣùgbọ́n èyí náà yí padà bí a bá ju ìfarapa kan tó wà nítòsí ààlà ìbámu, tí a ń pè ní granica elastičnosti; nígbà náà, ìyípadà lapapọ̀ dá pọ̀ láti apakan elásítìkì (tí ń padà sẹ́yìn) àti apakan aláilásítìkì (tí ń dúró pẹ́). Kò sí ààlà elásítìkì tí a lè ṣètò pẹ̀lú ìtóòtọ́ pátápátá, ó máa ń sàlẹ̀ síi bí ìtóòtọ́ ìwọn ṣe ń pọ̀ si.
Síbẹ̀, níwọ̀n bí ó ti ní ìtumọ̀ imọ̀-ẹ̀rọ ńlá, nítorí pé ó jẹ́ ààlà ìtẹnumọ́ nínú fẹrẹẹ gbogbo àwọn ìṣírò ní agbára ohun èlò, nígbà kan náà sì jẹ́ ààlà tí àwọn ìbàjẹ́ àìdúró dé bá a kọ́kọ́ ń hàn, a máa ń ṣàlàyé e gidigidi fún ìdánwò àwọn àpẹẹrẹ pẹ̀lú àṣà kan tí a ti gba, nítorí náà, fún àpẹẹrẹ, gẹ́gẹ́ bí ààlà 0,2% a ń fi hàn agbára náà níbi tí ìdòpọ̀ àìdúró fi dé 0,2%.
Lẹ́yìn títàbò kọjá ààlà elásítísì, ìyípadà ara máa ń pọ̀ sí i lojijì, a sì lè rí i pẹ̀lú ojú lasan; nígbà tí ìdààmú bá fẹrẹẹ dúró ṣinṣin, ọ̀pá náà máa ń gùn sí i láìdáwọ́ dúró. Ìdààmú yìí ni a ń pè ní ààlà sísàn.
Ní àwọn ẹ̀rọ amúlò-hydraulic fún ìdánwò ohun èlò, lẹ́yìn ìbẹ̀rẹ̀ sísàn a tún lè ṣàkíyèsí ìṣubú ìfarapa tó hàn gbangba díẹ̀ tàbí púpọ̀, bí a ṣe fi hàn nínú àwòrán pẹ̀lú ìlà dípò; nígbà náà ni a ń pè ìpele gíga jù lọ ní gíga ààlà sísàn, a sì ń pè ìfarapa sísàn tó dúró déédéé tí ó tẹ̀ lé e ní kéré ààlà sísàn.
Lẹ́yìn tí a bá ti dé ìmúgbòòrò kan, tí ó fẹrẹ̀ jẹ́ aláì-elastiki pátápátá, ìfarapa bẹ̀rẹ̀ sí í pọ̀ sí i lẹ́ẹ̀kan sí i, ohun èlò náà ń le. Nínú agbègbè ẹrù yìí ni ìdínkù mímú kékèké ti ìpín àgbélébùú ọ̀pá ń ṣẹlẹ̀ nítorí ìkópa ẹgbẹ́ (aláì-elastiki), àti ìtẹ̀síwájú àwòrán ìfarapa àti ìyípadà dá lórí jùlọ bóyá, nígbà ìṣírò ìfarapa, agbára ìfa P tí ń ṣiṣẹ́ lórí ọ̀pá ni a pín pẹ̀lú àgbélébùú ìbẹ̀rẹ̀ Fo tàbí pẹ̀lú àgbélébùú ìsẹ́lẹ̀ F. Fún ìdí ìṣe-ọnà, ìfarapa P/F ló ṣe pàtàkì. Ìfarapa yìí ń kọjá lọ́wọ́ síi títí dé ìjùmọ̀ọ́rọ̀, èyí tí a ń pè ní agbára ohun èlò, nígbà tí ìjùmọ̀ọ́rọ̀ náà bá ti kọjá, ọ̀pá náà máa ń dín kù gidigidi ní ibi kan, ó sì máa ya. “Ìfarapa gidi” P/F ń pọ̀ sí i títí di ìparun.
Ìhùwàsí àwọn irin míì yà kúrò lọ́pọ̀lọpọ̀ nínú èyí tí a ṣàpèjúwe níhìn-ín. Sísàn kò sábà hàn kedere, àti líle síi bẹ̀rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn tí a bá kọjá ààlà ìfaradà elástíkì.
Nípa àwọn ohun èlò kíkà (okuta, gilasi, kónkírítì), ìbágbékalẹ̀ tí kì í ṣe elastiki kéré gan-an ni gbogbogbo, ìparun sì máa ń wáyé títí dé láti díẹ̀ gan-an nígbà tí dilatation kéré. Lapapọ̀ dilatation tí ohun èlò bá fara da títí di ìparun jẹ́ ìwọn ìtẹ́sílẹ̀ (ìtànkálẹ̀: kíkà) ohun èlò, a sì ń pèsè e dáadáa fún irin gẹ́gẹ́ bí ìlànà tèkníkà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, nítorí pé kíákíá kí ìbágbékalẹ̀ míì tó kàn, ìyípadà náà ń kójọpọ̀ sí àyíká ibi tí apá ìpọ̀nṣo wà, iye dilatation ní ìparun máa ń yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí a ṣe gba apá ọ̀pá tó tóbi tàbí kékeré gẹ́gẹ́ bí gígùn ìwọn, nítorí náà, láti rí abajade tó ṣọ̀kan tí a sì lè fi wé ara wọn, ó yẹ kí a fi ìlànà kan ṣáájú. Ní gbogbogbo, a máa ń wò dilatation ní ìparun nípa lílo ọ̀pá yíká pẹ̀lú ìgùn d, kí a kọ gígùn ìwọn l = 10 d ṣáájú ìdánwò, a sì ṣírò dilatation ní ìparun ℇSl= ∆1/1 láti inú ìgùn tó túbọ̀ gùn rẹ̀ ∆l.
Bí ó bá jẹ́ dandan láti ṣe ìdánwò àwọn ọ̀pá tó ní agbelebu-íná míràn, a máa pinnu gigun ìwọn náà gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n ìkànsí ọ̀pá oníyíká tó ní agbelebu-íná tó dọ́gba.