IOMLÁNTAÍ FAOI UALACH STÁITICEACH
Is feiniméan an-chasta é dífhoirmiú an ábhair faoi thionchar struis, ionas go gcaithfear é a shimpliú ar bhealaí éagsúla le go dtuigfear é. Ceann de na simplithe seo is ea an toimhde go gcuirtear na hualaí i bhfeidhm de réir a chéile, mar a dhéantar, mar shampla, le samplaí le linn na tástála teanntachta agus comhbhrúite.
Má chuirtear slat chruach atá faoi ualach teannais faoi ualach a fhásann de réir a chéile agus a dhílatasc ℇ á thomhas, faightear an léaráid a thaispeántar san fhíor.
_1= Teorainn na comhréireachta _2 =Teorainn leaisteachais 3 =Teorainn íochtarach an tsreafa 3’= Teorainn uachtarach an tsreafa
I dtús báire, tá an díláithriú an-bheag agus comhréireach leis an strus, mar a éilíonn dlí Hooke. Ó strus áirithe ar aghaidh, scoirfidh an chomhchéimneacht agus méadaíonn an díláithriú níos tapúla. Is deacair suíomh cruinn na teorann comhréireachta seo a chinneadh. Dá chruinne an tomhas, is ea is ísle a fhaightear í. I gcás fhormhór na n-ábhar tá sí ag δ=0, agus is ionann dlí Hooke ansin agus an chéad chomhfhogasú ar an iompar leaisteach, an chéad bhall d’fhorbairt i sraith Taylor den fheidhm ℇ=ℇ (δ) timpeall ar bhunphointe na gcomhordanáidí. Má dhéantar an tslat a dhíluchtú, tugtar faoi deara, nuair nach raibh an strus ró-mhór, go n-imíonn an dífhoirmiú freisin de réir dhlí Hooke. Ach athraíonn sé seo freisin má sháraítear strus áirithe a luíonn gar don teorainn chomhréireachta, an teorainn leaisteachais mar a thugtar uirthi; ansin is éard atá san iomlándhofhoirmiú ná cuid leaisteach (in‑aischurtha) agus cuid neamhlastaigh (buan). Ní féidir an teorainn leaisteachais a chinneadh go beacht ach an oiread; bíonn sí suite níos ísle de réir mar a bhíonn cruinneas an tomhais níos mó.
Mar sin féin, toisc go bhfuil tábhacht theicniúil mhór aici, ós rud é gurb í an teorainn thábhachta í i mbeagnach gach ríomh i neart ábhar, agus ag an am céanna an teorainn ina dtarlaíonn na chéad damáistí buana, sainítear í go géar le coinbhinsiún glactha éigin le haghaidh tástála samplaí; mar shampla, mar theorainn 0,2% ainmnítear an strus ag a mbaintear amach dífhoirmiú buan 0,2%.
Díreach tar éis an teorainn leaisteachta a shárú, méadaíonn an dífhoirmiú go tobann agus is féidir é a thabhairt faoi deara leis an tsúil nocht; ag brú beagnach seasmhach síneann an tslat go leanúnach. Tugtar an teorainn shreafa ar an mbrú seo.
I gcás meaisíní hiodrálacha chun ábhair a thástáil, is féidir titim níos mó nó níos lú sa strus a thabhairt faoi deara freisin tar éis thús an tsreafa, mar a thaispeántar sa ghraf leis an gcuar briste; ansin tugtar an t-uasmhéid an teorainn uachtarach toraidh, agus tugtar an strus toraidh leanúnach a leanann ina dhiaidh sin an teorainn íochtarach toraidh.
Tar éis dilatú áirithe a bhaint amach, atá beagnach go hiomlán neamhleaisteach, tosaíonn an strus ag méadú arís, agus cruaíonn an t-ábhar. Sa réimse seo den ualach tagann laghdú suntasach ar an trasghearradh den tslat de bharr cúngú cliathánach (neamhleaisteach), agus braitheann forbairt bhreise an léaráid struis agus dífhoirmithe go príomha ar cibé an roinntear, agus an strus á ríomh, an fórsa teannais P a ghníomhaíonn ar an tslat leis an limistéar tosaigh Fo nó leis an limistéar reatha F. Chun críocha teicniúla is é an strus P/F is ábhartha. Téann an strus seo trí uasmhéid, ar a dtugtar neart an ábhair, agus nuair a sháraítear an t-uasmhéid sin cúngóidh an tslat go mór in aon áit amháin agus brisfidh sí. Ardaíonn an “fíor-strus” P/F go dtí an teip.
Ní hionann go mór iompraíocht miotail eile agus an cur síos a tugadh anseo. Is minic nach mbíonn sreabhadh le sonrú, agus tosaíonn an cruaú díreach tar éis teorainn an leaisteachais a shárú.
I gcás ábhar briosc (cloch, gloine, coincréit) is beag go ginearálta na dífhoirmíochtaí neamhleaisteacha, agus tarlaíonn teip fiú le dilatú beag. Is tomhas ar inleaisteacht an ábhair (a mhalairt: brioscacht) é an dilatú iomlán a fhulaingíonn an t-ábhar go dtí an teip, agus sonraítear go beacht é do chruach sna coinníollacha teicniúla. Mar sin féin, toisc go ndíríonn an dífhoirmiú breise díreach roimh an teip ar thimpeallacht na háite ina bhfuil an trasghearradh cúngaithe, faightear luachanna éagsúla don dilatú ag teip, ag brath ar cibé an nglactar cuid níos mó nó níos lú den bharra mar an fad tomhais, ionas go gcaithfear coinbhinsiún áirithe a ghlacadh roimh ré chun torthaí aonbhríocha agus inchomparáide a fháil. De ghnáth tomhaistear an dilatú ag teip trí fhad tomhais l = 10 d a mharcáil ar bharra cruinn a bhfuil trastomhas d aige roimh an tástáil, agus ón síneadh ∆l a ríomhtar an dilatú ag teip ℇSl = ∆1/1.
Más gá slata de thrasghearradh eile a thástáil, socraítear an fad tomhais de réir thrastomhas slat chiorclach chailídríoch a bhfuil an t-achar trasghearrtha céanna aige.