د سټېټیک بارونې پر مهال پېښې
د تنش تر اغېز لاندې د موادو بدلېدنه ډېره پېچلې پدیده ده، نو ځکه باید د پوهېدو لپاره په بېلابېلو لارو ساده شي. له دغو سادهکولو څخه یوه دا فرض ده چې بارونه په تدریجي ډول واردېږي، لکه څنګه چې د بېلګې په توګه د کش او فشار ازموینو پر مهال له نمونو سره کېږي.
که د کشش لاندې فولادي میل په داسې بار لاندې شي چې په تدریج سره لوړېږي او د هغه غځېدنه ℇ اندازه شي، نو په شکل کې ښودل شوی ډیاګرام ترلاسه کېږي.
_1= د تناسب حد _2 = د ارتجاع حد 3 = د تسلیمېدو ټیټ حد 3’= د تسلیمۍ پورته حد
په پیل کې غځېدل ډېر لږ وي او له تنش سره متناسب وي، لکه څنګه چې د هوک قانون یې غوښتنه کوي. له یوه ټاکلي تنش څخه وروسته تناسب ختمېږي او غځېدل په چټکۍ سره زیاتېږي. د دې تناسب د حد دقیق ځای په سختۍ سره ټاکل کېدای شي. څومره چې اندازهګیري دقیقه وي، هومره دا حد ټیټ راځي. د ډېرو موادو لپاره دا د δ=0 په کچه وي، او هوک قانون هغه مهال یوازې د الاستيکي چلند لومړنی نږدېوالی، یعنې د Taylor د لړۍ د ℇ=ℇ (δ) د تابع په پراختیا کې لومړنی غړی، د همغږۍ د مبدأ په شاوخوا کې استازیتوب کوي. که میله له بار څخه خلاصه شي، نو لیدل کېږي چې، کله چې فشار ډېر لوی نه و، د هوک د قانون له مخې تغییر هم له منځه ځي. خو دا هم بدلېږي که یو ټاکلی تنش، چې د تناسب د حد ته نږدې وي، یعنې د الاستیک حد، له حده واوړي؛ په دې حالت کې ټولیز بدلون له الاستیک (بېرته راګرځېدونکي) او نالاستیک (دایمي) برخې څخه جوړېږي. د الاستیک حد هم په دقیقه توګه نه شي ټاکل کېدای؛ دا هومره ټیټېږي څومره چې د اندازهګیرۍ دقت ډېر وي.
خو ځکه چې دا په تخنیکي لحاظ ډېر اهمیت لري، ځکه چې د موادو د مقاومت له نږدې ټولو محاسبو کې د اهمیت حد جوړوي، او په عین حال کې هغه حد هم دی چې پکې لومړني دایمي زیانونه رامنځته کېږي، نو د نمونو د ازموینې لپاره د کومې منل شوې قاعدې له مخې په روښانه ډول تعریفېږي، نو، د بېلګې په توګه، د 0,2% حد په توګه هغه تنش ښودل کېږي چې په هغه کې دایمي امتداد 0,2% ته رسېږي.
له ارتجاعي حد له اوښتو سملاسي وروسته، بدلون په ناڅاپي ډول ډېرېږي او په لېدلو سترګو هم محسوسېدای شي؛ د نږدې ثابت تنش په حال کې، میله په دوامداره ډول اوږدېږي. دې تنش ته د تسلیمېدو حد ویل کېږي.
په هیدرولیکي ماشینونو کې د موادو د ازموینې لپاره سربېره پر دې، له بهېدو له پیل وروسته د فشار لږ یا ډېر څرګند ټیټوالی لیدل کېدای شي، لکه څنګه چې په ګراف کې په پرېکنده کږه کرښه ښودل شوی؛ په دې حالت کې اعظمي ارزښت ته د بهېدو پورته حد او وروسته راپیدا کېدونکي ثابت بهیږي فشار ته ټیټ حد ویل کېږي.
تر یوې ټاکلې غځېدنې وروسته، چې نږدې په بشپړه توګه غیرالاستیکه وي، تنش بیا د لوړېدو پیل کوي او مواد کلکېږي. د بار د دې مرحلې په ترڅ کې د نغري د مقطع سطحه د (غیرالاستیک) جانبي انقباض له امله په څرګند ډول کمه شي، او د تنش او بدلون د نمودار نور بهیر په لومړي سر کې دې پورې تړلی وي چې د تنش د محاسبې پر مهال ایا په نغري کې عمل کوونکی د کشش ځواک P له اصلي مقطع Fo سره وېشل کېږي که له اوسنۍ مقطع F سره. د تخنیکي موخو لپاره مهم تنش P/F دی. دا تنش تر یو اعظمي حد پورې رسېږي، چې د موادو مقاومت بلل کېږي، او کله چې دغه اعظمي حد تېر شي، نغری په یوه ځای کې ډېر نری کېږي او شلېږي. «حقیقي تنش» P/F تر ماتېدو پورې لوړېږي.
Ponašanje drugih metala u mnogome odstupa od ovdje opisanog. Tečenje često nije izraženo, a očvršćavanje počinje neposredno poslije prekoračenja granice elastičnosti.
د نريو موادو (ډبره، ښیښه، کانکریټ) په حالت کې غیرالاستیکي بدلونونه عموماً لږ وي او له لږې هم غځېدنې سره سمدستي ماتې راځي. هغه ټولیزه غځېدنه چې مواد یې تر ماتېدو پورې زغمي، د موادو د غځېدلو وړتیا (برعکس: نريوالي) اندازه ده، او دا د فولادو لپاره په تخنیکي شرایطو کې په دقت سره ټاکل کېږي. خو ځکه چې له ماتېدو سملاسي مخکې نور بدلون د تنګې شوې مقطع د سیمې په شاوخوا کې راټولېږي، د ماتېدو پر مهال د غځېدنې بېلابېلې ارزښتونه ترلاسه کېږي، دا چې د اندازه کولو اوږدوالي لپاره د میلې لویه یا کوچنۍ برخه منل شوې وي؛ نو د یوشان او له یو بل سره د پرتلنې وړ پایلو د ترلاسه کولو لپاره باید له مخکې یوه ټاکلې قاعده ومنل شي. د ماتېدو پر مهال غځېدنه عموماً داسې اندازه کېږي چې پر ګردې میلې چې قطر یې d وي، له ازموینې مخکې د اندازه کولو اوږدوالی l = 10 d نښه شي او د هغې د اوږدېدو ∆l څخه د ماتېدو پر مهال غځېدنه ℇSl= ∆1/1 محاسبه شي.
که اړتیا وي چې د بېلابېل مقطع لرونکي میلونه وازمویل شي، د اندازې اوږدوالی د هغه ګردي سلنډري میل د قطر له مخې ټاکل کېږي چې د مقطع هماغه ساحه ولري.