Arhivski građevinski sadržaj: tekst čuva istorijski opis detalja krova i fasade i postupaka popravke tog vremena. To nije projekat, procjena postojećeg objekta, savremeno tehničko uputstvo ili poziv na samostalni rad na visini. Stanje krova, zidova, obloga, oluka, maltera, okova i fuga mora pregledati profesionalac. Rad na krovu zahteva plan zaštite od pada, odgovarajući pristup, vremenske uslove i obučenog izvođača; samo vezivanje konopcem nije dovoljno.
Danas je Savo Kusić fokusiran na drvene prozore, drvo-aluminijum prozori, prilagođeni prozori, vrata i zahtjevi za ponudu. Ovaj članak ostaje kao istorijski arhiv i ne predstavlja ponudu za izvođenje krovnih, fasadnih ili limenih radova.
Zadatak strehe je da zaštiti bočne strane zidova od vode i sunca i da pruži zaklon za prolaznike. Atuli su u originalnom tekstu opisani prvenstveno kao ukrasni elementi, dok ispod prozora imaju ulogu sličnu strehi.
Istorijsko rješenje Atike
Prije nekoliko decenija bile su popularne fasade sa potkrovljem (slika 1, dio 1). Na spoju krova i zidova zid se izdiže iznad nivoa krova, a padavine se skupljaju u oluku između tavana i krova. Gornja, a ponekad i vanjska strana potkrovlja obložena je pocinčanim limom. Originalni tekst opisuje ovo rješenje kao prevaziđeno zbog nekoliko nedostataka.
Kao nedostatak navodi se da oluk ne može uvijek odvoditi veliku količinu vode, pa nakupljena voda može dospjeti ispod crijepa u potkrovlje. Ako je limena obloga oštećena, potkrovlje se smoči, a popravak može potrajati. Pristup oluku je otežan jer se oštećenju ne može prići običnim merdevinama.
Istorijski postupak u tekstu počinje čišćenjem oluka, pronalaženjem i otklanjanjem greške, a zatim provjerom zida i žbuke ispod skinute zaštitne folije. Ako se oštećenje proteže ispod krovnog pokrivača, opisano je i lokalno uklanjanje pokrivača.
Primjer krova sa strehama i olucima.
Radovi na krovu i olucima: čišćenje, otvaranje poklopca i popravka opšiva mogu uzrokovati pad, polomljen krovni element, ulazak vode ili skriveno oštećenje konstrukcije. Potrebni su stručni pregled, siguran pristup i kompletan sistem zaštite od pada koji odgovara zgradi i poslu.
Jednostavna streha
Najjednostavnije strehe u izvornom tekstu nastaju produžavanjem rogova koji se oslanjaju na vijenac bočnih zidova; dio iznad zida čini nadstrešnicu (sl1, dio2).
Na donje dijelove rogova postavljaju se daske koje čine strop strehe, a zatim završni sloj. Gornje ivice greda su također obložene daskama na koje su pričvršćeni držači oluka (sl.1, dio3). Uobičajeni problemi uključuju truljenje dasaka za oblaganje i oštećenje donjeg maltera.
Istorijski tekst opisuje ponovno malterisanje očišćenog i nakvašenog dijela, kao i uklanjanje oštećenih ploča, sečenje novih, zakucavanje i ponovno malterisanje. Međutim, moderna popravka mora početi utvrđivanjem uzroka vlage i pregledom drveta, spojeva, ventilacije, oluka i mogućih bioloških oštećenja.
Slika 1 — istorijski delovi potkrovlja i nekoliko rešenja strehe.
Slika 2 — istorijski pogled na dizajn, osnovu i oblogu atule.
Trulo drvo i oštećen malter: zamjena vidljivog dijela nije dovoljna dok se ne pronađe izvor vode. Prije uklanjanja materijala treba provjeriti da li dio ima nosivu ulogu, da li ima opasnih vlakana ili premaza i kako će izloženi sklop biti privremeno zaštićen od kiše.
Produžena i polomljena streha
Streha se može riješiti tako da se rogovi u potpunosti oslone na vijenac, a zatim se produže jačim daskama koje postaju rogovi nadstrešnice. U originalnom tekstu stoji da je popravka slična prethodnoj i da se proširenje može ukloniti ako je potrebno (slika 1, dio 4).
Sa dva nastavka rogova dobija se nadstrešnica sa manjim uglom nagiba od krova. U tekstu se navodi da se ovakvim prelomom smanjuje kinetička energija padavina prije ulaska u oluk, dok se rogovi oslanjaju na vijenac, a nadstrešnica ostaje u visini zidova.
Ova vrsta nadstrešnice je opisana kao djelomično pristupačna izvana, a djelimično dostupna sa potkrovlja. Slično rješenje se spominje i za armirano-betonske grede i čelične nosače, sa priborom pričvršćenim vijcima.
Ograničenje konstrukcije: rogovi, nastavci, vijenci, AB grede, čelični nosači i njihovi spojevi se ne mijenjaju prema opštem opisu iz arhivskog članka. Dimenzioniranje, korozija, stanje drveta, opterećenje snijegom i vjetrom i kompatibilnost zatvarača zahtijevaju pregled i proračun od strane licenciranog stručnjaka.
Atula popravka
Velike zidne površine iznad i ispod prozora ranije su bile ukrašene atulom. U originalnom tekstu stoji da ih je teže popraviti i da zadržavaju prašinu i padavine.
Za manji odlomljeni komad opisana je sanacija jakim malterom nakon vlaženja, uz oblikovanje malim gletericama i gletericama prema postojećem profilu. Kada nedostaje veći dio, tekst opisuje uklanjanje na zid (sl2, dio2), prethodno precizno snimanje profila i izrada drvenog šablona sa vodilicama pod pravim uglom (sl2, dio1).
Na očišćenom mjestu istorijska procedura predviđa čelične šipke i žičanu mrežu, zatim nanošenje maltera u više slojeva. Završni sloj se ostavlja nešto deblji, a nakon kratkog vremena sušenja profil se obrađuje šablonom.
Opasnost od pada delova fasade: Napuknut beton, korodirana armatura, izdvojeni malter ili lim iznad prolaza i prozora zahtevaju obezbeđenje donje površine i hitan stručni pregled. Dodavanje šipki, mreže ili maltera bez utvrđenog uzroka i provjerene potpore može povećati masu, a ne vratiti nosivost i izdržljivost.
Atule su u tekstu opisane i kao betonske ili montažne. Oštećene montažne elemente smatra se težim za popravku, pa je predviđena zamjena. Za novu betonsku atulu, povijesni opis zahtijeva glatku gornju vanjsku površinu s najmanje5° nagib prema polju i kapanju najmanje na vanjskom donjem rubu dubine2 cm.
Atule ispod prozora su opisane sa premazom od pocinkovanog lima i ivicama za odvod vode. Za popravku takvih obloga potrebno je osnovno poznavanje rada sa limom (Sl2, dio3).
U tekstu na kraju se pominje pokrivanje atule panelima od vještačkog materijala, krojenje na licu mjesta i fiksiranje zavarivanjem, pri čemu duža prednja ploča preuzima ulogu kapalice.
Materijal, opšive i zavarivanje: nagib, kap, spojevi, proširenja i pričvršćivanja moraju odgovarati specifičnom fasadnom sistemu i uputstvima proizvođača. Ne varite nepoznati “vještački materijal” niti izvodite vruće radove na fasadi bez identifikacije materijala, kontrole požara i kvalifikovanog izvođača. Obloga mora biti usklađena sa prozorom i hidroizolacionim slojevima tako da voda sigurno izlazi napolje.