Vrste stepeništa u građevinarstvu

Napomena o sadržaju i bezbednosti: Ovo je arhivski edukativni tekst, a ne projekat, statički proračun niti uputstvo za izvođenje stepeništa. Fotografije su ilustracije vrsta i postupaka i ne predstavljaju potvrđene projekte firme Savo Kusić. Projektovanje i izvođenje stepeništa treba poveriti kvalifikovanim projektantima i izvođačima, u skladu sa važećim propisima, statičkim proračunom i uslovima konkretnog objekta.

Stepeništa nisu deo nove javne ponude firme. Aktuelni proizvodni fokus čine drveni prozori, drvo-aluminijumski prozori i vrata po meri. Za konkretan projekat možete poslati zahtev za ponudu.

Uloga i osnovna podela stepeništa

Stepenište je konstrukcija koja se sastoji od niza horizontalnih površina, odnosno gazišta, koje se nazivaju stepenicama. Omogućava vertikalno kretanje između različitih nivoa u zgradama, kućama, na otvorenom i na drugim mestima. Stepenice se često izrađuju od drveta, metala, betona ili kombinacije više materijala.

Funkcija stepeništa je da omogući vertikalnu komunikaciju između spratova ili nivoa, savlada visinske razlike i poveže prostore. Stepenice se javljaju u različitim oblicima i stilovima, od klasičnih drvenih do modernih metalnih konstrukcija.

Važno je da stepenište bude projektovano i izgrađeno imajući u vidu sigurnost, uključujući odgovarajući nagib, visinu i dubinu stepenika, ogradu i osvetljenje, kako bi se sprečile povrede i omogućila bezbedna upotreba.

Prema obliku osnove, svrsi i materijalu za izradu, stepeništa se mogu podeliti u nekoliko grupa.

Podela prema obliku

Jednokrako stepenište

Jednokrako ili pravo stepenište ne menja svoj pravac. U zavisnosti od umetnutih odmorišta, odnosno podesta, može biti bez odmorišta ili sa više njih.

Ilustracija — jednokrako drveno stepenište.

Zalomljeno stepenište

Kod zalomljenog, zavojnog, dvokrakog, trokrakog ili višekrakog stepeništa krak menja pravac. Najobičniji oblik je dvokrako stepenište zalomljeno pod pravim uglom, kod kojeg gornji krak polazi od kvadratnog odmorišta i pruža se upravno na pravac donjeg kraka.

Najčešći oblik stepeništa uopšte je dvokrako zalomljeno stepenište čiji se kraci pružaju u suprotnim smerovima, pod uglom od 180°. Postoje i trokraka i četvorokraka stepeništa sa podestima u uglovima.

Ilustracija — dvokrako stepenište sa kracima pod uglom od 180°.

Ilustracija — dvokrako stepenište sa međupodestom.

Zakošeno, zaobljeno i spiralno stepenište

Kod stepeništa sa zakošenim stepenicama podesti se, radi uštede prostora, mogu u potpunosti ili delimično zameniti klinasto zakošenim stepenicama.

Zakošeni stepenici često nisu udobni za koračanje. Kada je potrebno zakositi svega nekoliko stepenika, mogu se zameniti zaobljenim stepenicama.

Kod uvojnog ili spiralnog stepeništa svi stepenici su klinasto zakošeni.

Ilustracija — uvojno, odnosno spiralno stepenište.

Podela prema nameni

Prema svrsi, stepeništa se dele na:

• baštenska i spoljna;
• podrumska;
• tavanska;
• stepeništa izvan spoljnih zidova;
• međuspratna, odnosno unutrašnja stepeništa.

Podela prema materijalu

• Stepeništa od prirodnog kamena najčešće se izvode kao baštenska ili spoljna stepeništa, ali i kao unutrašnja stepeništa u velikim zgradama, školama i sličnim objektima.
• Betonska stepeništa predstavljaju nezapaljivo unutrašnje rešenje za podrumske ili međuspratne komunikacije i najčešći su oblik unutrašnjeg stepeništa.
• Stepeništa od opeke izvode se retko, uglavnom kao baštenska ili podrumska.
• Staklena stepeništa izrađuju se od sigurnosnog stakla i armiranog staklenog betona.
• Čelična stepeništa delimično se upotrebljavaju u stambenim zgradama, na primer kao stepeništa od čeličnog lima, a koriste se i u fabrikama.
• Drvena stepeništa koriste se u porodičnim kućama i manjim stambenim zgradama.

Ilustracija — baštensko kameno stepenište.

Stepenišni uspon

Pri određivanju stepenišnog uspona, odnosno odnosa između širine gazišta b i visine stepenika h, za sve stepenice treba imati u vidu sledeće:

• dužina ljudskog koraka izražena je obrascem b + 2h = 60–64 cm;
• sigurnost pri koračanju izražena je obrascem b + h = 46 cm;
• ugodnost pri kretanju izražena je obrascem b – h = 12 cm.

Ako se podaci iz ova tri obrasca predstave grafički za sve moguće stepenišne uspone, dobija se da se sve krive seku u usponskom odnosu od 17/29 cm (h/b), koji je daleko najpovoljniji i iziskuje najmanji utrošak energije.

U slučajevima kada se odnos 17/29 cm ne može ostvariti, od namene stepeništa zavisi da li će se računati prema obrascu za ugodnost ili obrascu za sigurnost.

Spoljašnje stepenište

Najjednostavniji oblik spoljnog stepeništa predstavlja stepenik ili ploča postavljena ispred ulaznih vrata. Njihova širina ne sme biti mala, kako bi osoba koja stoji ispred vrata imala dovoljno mesta i kako se pri otvaranju vrata iznutra ne bi odmah stalo na ivicu.

Čak i ove jednostavne stepenice moraju imati čvrstu podlogu kako se ne bi razmicale i krivile. Najbolje je ako se za podlogu iskoriste ispusti podrumskog zida, odnosno konzole.

U slučaju većih visinskih razlika između tla i gornje ivice prizemlja, spoljne stepenice postavljaju se sa jedne strane, poprečno na zid zgrade. Spoljne stepenice izrađuju se od prirodnog kamena, betona radioničke klase ili klinkera.

Ilustracija — ploča i stepenici ispred ulaznih vrata.

Međuspratna stepeništa

Međuspratno stepenište od prirodnog kamena

Za izradu međuspratnih stepeništa od prirodnog kamena postoje uglavnom četiri tipa:

1. slobodnonoseći stepenici od tesanog kamena između obraznih zidova, na pojasnim lukovima ili obraznim nosačima;
2. stepenici od tesanog kamena na kosim armiranobetonskim pločama;
3. stepenici od tesanog kamena na ozidanim svodovima;
4. slobodnonoseće stepenice od tesanog kamena sa prepuštenim stepenicama.

Za izradu stepenica pogodne su čvrste prirodne stene kao što su granit, sijenit, bazalt, jedri krečnjaci, kvarcoviti peščari i mermer.

Međuspratno stepenište od betona

Betonsko stepenište može se podeliti u četiri glavne vrste sa brojnim podvrstama:

1. stepenice od nabijenog betona, kao podrumske stepenice;
2. stepenice od armiranog betona;
3. stepenice od kosih armiranokeramičkih elemenata, većinom između čeličnih nosača;
4. stepenice od montažnih betonskih elemenata.

Gazišta svih betonskih stepenika koji se ne oblažu drugim materijalima, kao što su mermer, betonski veštački kamen, ploče od klinkera ili drvo, pojačavaju se čvrstim betonskim materijalima, prvenstveno radi povećanja otpornosti prema habanju.

Ilustracija — izrada i izgled betonskog stepeništa.

Međuspratno stepenište od čelika

U glavne tipove čeličnih stepenica spadaju:

• stepenište od čeličnih nosača sa stepenicama od prirodnog kamena;
• stepenište od čeličnih nosača sa betonom ili betonskim blokovima;
• stepenište od čeličnih nosača sa opekom;
• stepenište od čeličnih nosača sa spregnutim stepenicama;
• stepenište u celosti izrađeno od čelika.

Stepeništa iz prve četiri grupe najčešće se upotrebljavaju za stambene zgrade, a potpuno čelična naročito za industrijske objekte.

Ilustracija — čelično stepenište.

Međuspratno stepenište od drveta

Prema načinu izrade i vezama stepenika sa obrazima, postoji pet tipova drvenih stepeništa:

1. blok stepenište;
2. stepenište sa usađenim, odnosno uglavljenim gazištima;
3. stepenište sa užlebljenim gazištima;
4. stepenište sa potpuno užlebljenim stepenicima;
5. stepenište sa nasađenim stepenicima.

Ilustracija — međuspratno drveno stepenište.

Stepenište sa usađenim gazištima lako je, pravo i jednokrako. Upotrebljava se naročito za pristup krovovima, poljoprivrednim magazinima, podrumima i sličnim prostorima. Ima samo gazišta koja su usađena u zareze obraza na dubini od 20–30 mm. Debljina samih gazišta iznosi 30–50 mm.

U najvažnija drvena stepeništa, koja se gotovo isključivo koriste za međusobno povezivanje spratova, ubraja se stepenište sa užlebljenim stepenicama. Njegova gazišta i čela užlebljeni su u oba obraza na dubini od 18–20 mm. Debljina spoljnog obraza iznosi 45–70 mm, a unutrašnjeg 36–60 mm.