I le inisinia o le eleele e tolu ituaiga autū o le eleele e faailogaina: neve__zana, vezana ma tla organskog porekla. E iai foʻi ma maa, ae e lē suʻesuʻeina i le inisinia o le eleele, ae o loo suʻesuʻeina i le aʻoaʻoga faasaienisi o le mehanika stena.
Eleele e lē fusifusia
E lē fusifusia poʻo eleele lē kohereni o mea ia e lē fusifusia a latou vaega i se soʻo se mea fusifusia. I le tulaga matutu, pe a lē aafia i le susu, e matuā saoloto lava vaega mālosi o le eleele lē fusifusia i le tino o le eleele, ma e na o le fusiʻaga, e taʻua o le fusiʻaga i totonu, e iai i le va o i latou. E aofia i eleele lē fusifusia:
- Poka, telē o saito 200 – 2000 mm
- Drobina, telē o fatu 60 – 200 mm
- ʻĀuga, tele o fatu 2 – 60 mm
- Oneone, tele o fatu 0,02 – 2 mm
- Efuefu, lapoʻa o fatu 0,002 – 0,02 mm.
E fa’ailoa atu e faapea o le vaega o le pefu e ta’ua i nisi taimi o le palapala silt (eng. silt, nem. Schluff). Peitaʻi, ona o le upu palapala i o tatou nei e fa’atusa i se ituaiga patino o le eleele e mafua mai i mea fa’alenatura, e ono māfua ai le lē femalamalamaa’i lenei igoa mo lea vaega ua ta’ua.

Ata. 1 - Eleele oneone
Eleele ua fusifusia
O tla vezana po o koherentna o eleele ia e fusifusia faatasi o latou vaega mautu e le cohesion. E mafai ona matua lē mautu uiga faaletino o eleele koherentna, e faigofie ona suia i le aafiaga o le vai. I eleele vezana e aofia ai mea o loo i ai vaega mautu e laiti ifo i le 0,002 mm. O le eleele o loo iai tele vaega o le tele 0,002 – 0,0002 mm e taʻua o le glina, a o pe a iai nei vaega i le tele 0,0002 – 0,00002 mm, ona taʻua lea o le koloidna glina.
I le natura e seāseā maua le omea mama, ae e masani ona fefiloi ma isi vaega, e pei o le oneone ma le efuefu, lea e taʻua o le ilovača; o le omea ma le lime maa e taʻua o le laporovita glina (lapor), ae o le omea ma le magnesium o le uma. E masani ona talia, o le eleele e sili atu i le 50% vaega omea e taʻua o le masna glina po o le na o le glina, ae o le eleele e itiiti ifo i le 50% vaega omea e taʻua o le glinovito tlo. O le eleele e itiiti ifo i le 5% vaega omea ua manatu e iai uiga o le eleele lē feaveaʻi/faapipii.
O le auala sili ona vave ma sili ona faigofie e iloilo ai le vaega e aofia ai se palapala o le faamago lea o le faataʻitaʻiga ma taumafai e nutimomoia i tamatamailima. O palapala lē soʻotaga e vave lava ona malepe. O palapala omea e nutimomoia i tamatamailima i ni vaega laiti, ae o le omea e avea ma maaa toetoe a pei o le maa.

Ata 2 - Ele palapala
Eleele o le tupuaga faalenatura organika
O nei eleele e aofia ai se vaega tele o mea faalenatura po o mea totō, faatasi ma le omea ma isi vaega. Ona o le iai o vaega faalenatura, e matua lē tumau ai nei eleele ma e malosi lo latou mitiia o le vai, o lea e lē mautu ai ma e lē mafai ona avea ma eleele e tauave ai avega, pe avea foi ma meafaitino mo le fausiaina o fausaga palapala. O nei eleele e aofia ai humus, mulj ma treset.
Humus o le eleele fua, lea e i ai i le vaega pito i luga o le lalolagi, ma e masani ona iai le mafiafia e ni nai decimeter. E faia i se paluga o mea faalenatura ma mea minerale, ma e tele ai siama. A faia faatumu eleele, auala i luga o auala ma galuega faapena i le eleele, faapea foʻi pe a eli i le nofoaga e aumai ai mea mo le faia o fausaga eleele, e tatau ona eli ma aveese le vaega atoa o le humus, lea e mafai ona faaaogā na o le puipuia o faasee eleele mai le soloia e le vai.

Ata. 3 - Humus
Mulj e aofia ai se paluga o mea faalenatura i foliga o ni vaega ninii ma mea minerale e pei o le omea, pefu ma le oneone. E maua i le pito i lalo o vaitafe ma vaituloto muamua.
O le peat e aofia ai le tele o mea totō ma mea fa‘alenatura i foliga o alava, ma sina vaega itiiti o mea minerale.
Amataga o le eleele
Pe ana tatou faia se vaeluaga i le paʻu o le lalolagi, e tatou te iloa ai e masani ona aofia ai le eleele i luga – humus e laititi lona mafiafia o le vaega, ona sosoo ai lea ma le eleele i lalo lea e aofia ai se tasi pe sili atu vaega e eseese le tuufaatasiga ma le mafiafia, ma mulimuli ane o le maa maaa. O le eleele i luga na mafua tele mai i le pala o mea totō ma mea faalenatura, ae o le eleele i lalo na mafua mai i le pala o le maa maaa.
E tupu le malepe o le papa maaa ona o aafiaga o le siosiomaga po o gaioiga o le maugamu. E mafai ona avea aafiaga o le siosiomaga ma aafiaga faainisinia po o aafiaga faakemikolo. Afai o le faagasologa o le malepe o le papa maaa o le tuufaatasiga lea o minerale ma le okesene, o lona uiga o le malepe i le oksidasione, ae afai o le tuufaatasiga ma le vai, o lona uiga o le malepe i le faatamaoina i le vai. O le gaioiga o le maugamu e faakemikolo. Ona o le vevela tele e liua ai le papa maaa i lefulefu o le maugamu.
O le faagasologa o le malepe o le papa maaa ma lona liua i le eleele e mafai ona tupu i le nofoaga lava ia “in situ” po o le felauaiga. O le felauaiga o vaega ua malepe e faia e le vai, ma o lea e tupu ai eleele alluvial, matagi, pe a avea ma eleele eolian, po o le aisa, pe a fausia ai eleele aisa/mauga aisa. I le taimi o le felauaiga o fasi ma fasiiti o le papa maaa ua malepe, e faaauau pea ona faaitiitia lo latou telē ona o ta, feteʻenaʻiga ma le fufulu ese, lea e aafia ai i latou i le taimi o le felauaiga. Ona o lenā aafiaga, e faataamilomilo ai pito o fasi ua gau, e faaitiitia isi fasiiti, e toe faataamilomilo ai o latou pito, ma faapena lava seʻia oo ina muta le felauaiga. O le telē ma le foliga o vaega maaa e faalagolago i le malosi o le papa, le umi o le felauaiga, le ituaiga o felauaiga, ma isi. O le mea lea e matuā eseese ai foliga o vaega maaa i le eleele: lapotopoto, ovala, ma pito maai po o pito ua faataamilo, tafatolu, ma isi. O vaega maaa e telē 0,02 – 0,002 mm, lea vaega i le inisinia o eleele e taʻua o le pefu, e masani lava ona lapotopoto po o ovala. O vaega faapenei e laiti ifo i le 0,002 mm, lea vaega e taʻua o le omea, e foliga pei o ni fasi manifinifi. O vaega tetele o le oneone, iliili ma maamaa e mafai ona eseese foliga: faatafafa, ua faataamilo, pei o ni laupepa, ma isi. O vaega faatafafa e sili ona faigatā ona suia o latou foliga, ae faigofie i vaega pei o ni laupepa. O le mea lea e mafai ai ona faigofie ona suia le tuufaatasiga o eleele e tele ina faia i vaega pei o ni laupepa.
E faailoa atu, o nisi eleele ua atoatoa lo latou fausia, e oo ane i se taimi mulimuli ane ona ufitia i ni faaputuga fou, ina ia nofo pea le eleele na fausia muamua i le loloto, ae i luga o le faaputuga fou e fausia ai se isi eleele e lē tau fesoʻotaʻi ma le muamua. O lea eleele na fausia muamua ma mulimuli ane ufitia i se faaputuga fou e taʻua o le eleele tanu. O nei eleele e masani lava o fanua faifaatoʻaga, na galueaina ona mulimuli ane ufitia lea i faaputuga o le pefu lesi na feula e le matagi, ae e mafai foi ona avea ma faaputuga o le vaitafe. E iloa le eleele tanu i lona lanu pogisa ma e mafai ona tele ia vaega o eleele pe afai ua tele taimi toe faia ai lenei faagasologa.
Eleele aluvial
O eleele aluvial e tupu mai i le teuina o vaega malo i le taimi o le feaveaʻiina e le vai. E faalagolago le teuina i le tele o mea, aemaise lava le saoasaoa o le tafe o le vai, le lapoʻa o vaega ua feaveaʻi ma le aofaʻi o isi vaega e pei o masima, lime, ma isi. I le saoasaoa maualuga o le tafe o le vai e na o vaega lapopoʻa e teuina, a o vaega laiti e lē teuina ae feaveaʻi pea i luma. Ona o lea mea e teuina ai vaega malo lapopoʻa i le vaega i luga o le tafe o le vai, e latalata i le puna, lea e telē ai le saoasaoa o le tafe. A faaitiitia le saoasaoa o le tafe o le vai, e teuina ai pea vaega e faasolo ina laiti. I le vai filemu, e aunoa ma se tafe, e masani lava ona teuina vaega sili ona laiti. Soo se taimi lava e faagesegese ai le tafe o le vai, e tupu ai ni teuina tetele, e pei ona tupu i le vaega ua lofia i le taimi e tafe ese ai le vai mai le alavai o le vaitafe, faapea foi i gutu o vaitafe, i luma o pa vai, ma isi.
E mafai ona tumau e le gata le nofoi ifo o vaega laiti tele o le kelei kololo ona o le aafiaga electrochemical, lea e tupu i le va o vaega laiti e i lalo ifo o 0,0002 mm pe a faatofuina i le vai. I lenā tulaga e tauave e vaega maaa se totogi eletise o le faailoga e tasi (lelei leaga), o le mea lea e fesagaʻi ai ma fetosoaʻi i le va o i latou ma agaʻi i le vaega suāvai i ni saoasaoa e sili atu ona tele a o laiti. O gaioiga ia a Brown. Ona o ia gaioiga ua matua faagesegese ai le nofoi ifo o vaega maaa i le vai ma e mafai ona tumau e le gata le taimi.

Sl. 4 - Eleele alluvial
Eleele e aumai e le matagi
O eleele eolian e faatupulaia i le feaveaʻiina e le matagi o fasimea mautu. E lua ituaiga o eleele eolian e iloga ai: les ma dine. O le les e aofia ai fasimea mautu e tusa ma le 0,05 mm le lapoa po o teisi laʻititi, ua fusifusia faatasi e le calcium carbonate. O le mea lea, pe a mago, e maualuga lona malosi. E mafai ona tumau puipui tū saʻo o togitogi i le les i ni maualuga tele. Peitaʻi, a tele le susu i le les, e leiloa lona malosi ma faigofie ona feʻaveaʻi. Ua iloa mataupu o faaputuga les i Bežanijska kosa i tafatafa o Beograd, e tumau ai puipui tū saʻo i maualuga e sili atu i le 20m. Ae ui i lea, i vaega ua fausia ai nofoaga lata i pito, e pei o le tulaga i le Čunarska Street i Zemun, lea e tupu ai le faasūsūga faifaipea i autafa tonu o le malifa o le fanua les ona o le sasaa o vai ua faaaogā, e paʻū ai malifa les ma ua lamatia ai le tumau o le eleele les i tafatafa o le pito.
Dune o ni mauga feaveaʻi e faia i le oneone lē fusifusia ua teuina e le matagi. O nei mauga e vave ona faataapeapeina ma toe fausia e le matagi, o lea e avea ai ma lamatiaga o le tanuina ma le faaleagaina o fale ma taavale felauaiga.

Sl. 5 - Eleele eolian
Eleele faatereseli
E tupu mai eleele aisa māfua mai i le feavea‘iina e le aisa o fasimea maaa o le eleele. E ese le tuufaatasiga o eleele aisa māfua mai i le alluvial, ona e aofia ai fasimea maaa e tusa ma le tutusa o le lapopoa, o maa lapotopoto, iliili (morena) po o le oneone na totoe ina ua liusuavai le aisa. I vaega o vaituloto aisa sa iai muamua, e maua ai le palapala aisa.

Sl. 6 - Eleele a aisa faataitai