Arhivski stručni sadržaj: članak čuva istorijski prikaz CLT tehnologije i tvrdnje iz izvornog teksta. Nije projekat konstrukcije, dokaz nosivosti ili požarne otpornosti, specifikacija materijala, procena troškova niti uputstvo za izvođenje. Izbor sistema, proračun, zaštitu od požara i vlage, spojeve, transport i montažu moraju odrediti ovlašćeni projektanti i kvalifikovani izvođači prema konkretnom objektu i važećim propisima.
Savo Kusić danas je usmeren na drvene prozore, drvo-aluminijumske prozore, prozore po meri, vrata i zahteve za ponudu. Ovaj članak ostaje kao tehnički arhiv i ne predstavlja ponudu projektovanja ili izvođenja CLT konstrukcija.
Šta je CLT
CLT (Cross Laminated Timber) označava višeslojno lepljene drvene panele, odnosno ukršteno laminirano drvo. Ploče su sastavljene od lepljenih slojeva drveta, pri čemu je svaki naredni sloj ukršten i nalepljen pod uglom od 90º u odnosu na prethodni. Najčešće se lepi neparan broj slojeva, dok se kod parnog broja slojevi postavljaju tako da daju simetričnu konfiguraciju.
Karakteristike panela menjaju se u zavisnosti od mesta i pravca delovanja sile. U izvornom tekstu navodi se da ukrštanje slojeva omogućava postizanje čvrstine u oba smera. Za pitanja o nosivosti, sigurnosti i ponašanju u požaru pogledajte i povezani arhivski članak Prednosti tehnologije gradnje višeslojno lepljenim drvenim panelima.
Razvoj i širenje tehnologije
Prema izvornom tekstu, ovakav vid gradnje počeo je da se razvija početkom devedesetih godina, kada su nemački i austrijski stručnjaci iz oblasti građevine prepoznali njegov potencijal. Već 2000. godine CLT je ušao u širu upotrebu u Evropi, od pojedinačnih porodičnih kuća do višespratnih stambenih i poslovnih zgrada. Početkom 2015. godine CLT se pridružio Specifikaciji nacionalnog dizajna za drvene konstrukcije (NDS), kako je navedeno u istorijskom izvoru.
Izvorni članak razmatra i količine otpada u građevinarstvu, uz navod da u Brazilu nastane 50% do 70% ukupnog čvrstog otpada koji se stvara u zemlji. Ova tvrdnja je preneta kao istorijski navod i nije ovde nezavisno proveravana.
U tekstu se CLT opisuje kroz izdržljivost, postojanost, svestranost i održivost.
Panel čine višeslojno zalepljene drvene daske, a svaki sloj se na prethodni dodaje unakrsno, pod uglom od 90º. Izvorni članak navodi da grupisanje slojeva pod određenim uglom daje potrebnu čvrstinu i da dobijena ploča može da zameni betonsku konstrukciju. Takva tvrdnja nije univerzalna projektantska zamena: primenljivost se utvrđuje proračunom celog sistema, spojeva i uslova objekta.
Primena CLT panela
Izvorni tekst opisuje CLT kao materijal od obnovljivog resursa i navodi raniju upotrebu drveta za infrastrukturu i podršku na velikim gradilištima, oplatu pri betoniranju mostova i oslonce za teške mašine na nestabilnim terenima. Potencijal panela u konstrukcijama vezuje za izgled i strukturnu snagu, a kao primer navodi i višespratne CLT zgrade.
CLT paneli mogu da imaju ulogu zidova, podova, plafona i krovova, a u izvornom tekstu pominje se i nameštaj. Debljina i dužina prilagođavaju se zahtevima projekta. Ploče se sklapaju i režu u proizvodnji, gde se prema projektu pripremaju otvori i spojevi, a zatim se delovi prevoze na mesto montaže.
U članku se prenosi izjava Sivila Lagraha Makada, partnera u kompaniji Mapa, da čvrsta tabla od jednog materijala može smanjiti potrebu za dodatnim oblogama kada se želi vidljiva završna površina. Tekst zatim navodi primenu prozirne hidroizolacije radi zadržavanja vidljivih godova drveta. Tačan sistem zaštite ne bira se opštim pravilom, već projektom fizike zgrade, detaljima spojeva i deklarisanim proizvodima.
Projektovanje, proizvodnja i montaža
Izvorni članak opisuje montažu manjih CLT projekata kao proces koji može trajati nekoliko dana, dok je za zgrade potrebno više vremena. Proces se predstavlja kao brz i suv, sa malom količinom otpada koji se može reciklirati. Preneta je i poruka da više vremena u projektovanju može smanjiti rad na gradilištu. Kao faktori za izbor sistema navode se trajanje gradnje, kontrola kvaliteta, ekologija i viši troškovi materijala.
Montaža velikih panela podrazumeva rad sa teškim teretima, dizalicama, privremenim oslanjanjem i radom na visini. Plan podizanja, stabilnost tokom svih faza, zaštita od pada, vremenski uslovi i zone zabrane pristupa moraju biti deo stručnog plana montaže.
