Fa’amatalaga taua a tagata tomai faapitoa: O lenei tusiga o se iloiloga faaleaoaoga archive ma e le o se suʻesuʻega geotechnical, o se faʻataʻitaʻiga aoga falesuesue, o se faʻatusatusaga faavae poʻo se tusi faʻatonuga. O ulua’i faaupuga, faiga, iunite o fua, tau, fa’avasegaga ma fa’asinomaga i “a tatou tulafono fa’atonutonu” na fa’aliliuina e aunoa ma le siakiina o le tausisia o tulaga ma tulafono fa’atatau. Su’ega eleele, filifiliga o metotia, fa’amatalaga o taunu’uga ma fa’ai’uga fa’ata’ita’iga e tatau ona fa’atinoina e tagata tomai fa’apitoa fa’atekinolosi fa’atagaina ma le fale su’esu’e talafeagai mo se mea ma nofoaga fa’apitoa.

O le autu o le fa’apipi’iina o le palapala e le o se vaega o le ofo fa’alaua’itele fou a Savo Kusić. O le gaosiga o loʻo iai nei e aofia ai faʻamalama laupapa, faʻamalama laupapa-alumini ma faitotoa faʻapitoa. Mo se faʻamalama faʻamalama poʻo se faitotoa faʻapitoa, e mafai ona e lafoina tatalo mo upusii.

Fa’avae ole su’ega oedometer

O le compressibility o le palapala e fuafua i se su’ega fa’apipi’i fa’atasi ai ma le fa’alauteleina o le pito i tua, lea e ta’ua fo’i o le su’ega oedometer po’o le su’ega fa’atasi.

O le suʻega e faia i faʻataʻitaʻiga e leʻi faʻalavelaveina, ma i nisi tulaga i faʻalavelave faʻalavelave. I le tulaga muamua, o le faʻataʻitaʻiga faʻataʻitaʻiga e faia e ala i le oomiina o mama uʻamea i totonu o se faʻataʻitaʻiga lapoʻa, e le faʻalavelaveina, ona fafaga lea i totonu o le masini faʻatasi ma le mama pe a uma ona tipi ese le faʻataʻitaʻiga sili ma faʻasaʻo ona luga i pito o le paʻu. I le tulaga lona lua, o le mama ua tumu i le faʻataʻitaʻiga i se tulaga o le tumau i le tulaga e maua ai ma i lena tulaga e faʻafeiloaʻi i totonu o le oedometer.

O le suʻega e faia e faʻaaoga ai le masini na muamua fausia e Terzaghi ma taʻua o le Oedometer. I aso nei, o loʻo i ai le tele o fausaga eseese o lenei meafaigaluega, ae o loʻo faʻavae uma i luga o le mataupu faavae lava e tasi, faʻataʻitaʻiina le faʻamalosiina o se faʻataʻitaʻiga palapala i lalo o le uta ma puipuia le faʻalauteleina o le itu.

Oedometer: fa’amatalaga masini

Schematic section of oedometer with pattern between filters maa, water inlet and capillary tube

Fig. 1. Odometer

Oedometer e aofia ai se fa’aulaula uamea o lo’o i ai le fa’ata’ita’iga i le va o ma’a faamama se lua (fig. 1). O le faʻataʻitaʻiga e tuʻuina atu i totonu o le masini i totonu o se mama uʻamea ma le lautele o le 7-10 cm ma le maualuga o le 1-4 cm. O le uta P o lo’o tu’uina atu i le fa’ata’ita’iga e ala i le ma’a faamama pito i luga. I lalo ifo o le maa faamama pito i lalo, o loʻo i ai ala i le pito i lalo o le paʻu mo le faʻafefeina o le vai mai le faʻataʻitaʻiga i totonu o le paipa capillary, faʻapea foʻi ma le suavai. Talu ai o le faʻapipiʻiina o le faʻataʻitaʻiga e faia i le tau o pores, ona o mea eleelea ma vai i totonu o pores e toetoe lava a le mafai ona faʻaogaina, e tatau ona faʻamautinoa e tafe le vai mai le faʻataʻitaʻiga i le taimi o le suʻega, lea e mafai ona faia e ala i se maʻa faamama, se alalaupapa ma se paipa capillary.

I le itu agavale o le masini o loʻo i ai se paipa vai faʻatasi ai ma se paipa i luma o le paʻu, ae o se faʻauʻu capillary o loʻo i le itu taumatau, ma se paipa i tua o le paʻu. O le paipa fa’apalapala e fa’atino fo’i e su’esu’e ai le aofa’i o le palapala k.

Su’ega

A tuʻu le faʻataʻitaʻiga i totonu o le paʻu ma faʻapipiʻi meafaigaluega, tapuni le paipa agavale, le vai, ma tatala le paipa taumatau, mo le vai e tafe i totonu o le faʻapalapala. Ona faʻalatalata lea o le uta o le faʻataʻitaʻiga, lea e faʻaaogaina malie. O uta nei e masani ona fa’aaogaina:0,50;1,00;2,00;4,00;6,00kp/cm2ma o’o atu ai i le uta maualuga o le palapala o lo’o fa’amoemoeina i lalo o le fale, tele lava e o’o i10kp/cm2, ma fa’atasi ai ma vai e mafai ona sili atu20kp/cm2. I tulaga ta’itasi o le uta, i le taimi o lona fa’aogaina, e amata ai se uati taofi ma i taimi patino15“,30“,1’,2’,5’,15’,45’,2h5h24h, ona atili ai lea24h, seia oʻo i le tuʻufaʻatasia o le faʻataʻitaʻiga i lalo o lena tulaga o le uta, o le faʻamautu tutusa i le afe afe o le millimita e faitau i luga o le faʻatusatusaga ma faʻamaumau i le faʻamaumauga. O le fa’amaopoopoina e fa’apea na ausia pe a fai o le fa’amautu o le fa’ata’ita’iga e Δh ≤0,02 mmmo le taimi o24itula. A maeʻa ona ausia le faʻamalosia, e faʻaaogaina le isi tulaga o le uta ma toe fai le faʻagasologa atoa i le auala lava e tasi ma faʻaauau pea seia oʻo i le tulaga mulimuli o le uta.

O le suʻega faʻatasi ma le faʻalauteleina o le faʻalauteleina o loʻo faʻatinoina ma le faʻapipiʻiina ma le laʻuina, ina ia mafai ai ona faʻamautu uiga faʻamama o le palapala. O le utaina o le faʻataʻitaʻiga i se tikeri patino, matou te laʻuina i lalo i le faʻasolosolo tutusa e pei ona matou utaina. E masani ona faia le fesoasoani pe a uma2,0kp/cm2,4,0kp/cm2ma6,0kp/cm2.

I le avea ai o se tulafono, o le suʻega e faia i le faʻataʻitaʻiga i lalo o le vai, o loʻo tuʻuina i luga o le ipu tioata agavale i le maualuga o le pito i luga o le faʻataʻitaʻiga i le masini. O le suʻeina o le faʻamalosi o le faʻataʻitaʻiga i le i ai o le vai e faia mo lenei mafuaʻaga, ona o le suʻega e umi se taimi ma faʻamago le faʻataʻitaʻiga i lena taimi, o se taunuuga o le faʻamalosi o le faʻataʻitaʻiga o le a maualalo ifo nai lo le compressibility moni o le palapala i lona tulaga masani susu. E le gata i lea, o le susu faalenatura e mafai ona maualuga atu nai lo le taimi o le sampling, aemaise lava pe a maualuga le vai o le eleele, lea e mafai ona oo atu ai i se eseesega tele mai le compressibility moni o le eleele i le taimi o le maualuga o le vai.

O fa’ai’uga o su’ega o lo’o fa’aoga i ituaiga e tolu o ata, e ta’ua o le ata fa’apipi’i feso’ota’iga, ata suiga o le porosity coefficient ma le fa’atulagaina o taimi.

Fa’ata fa’apipi’i fa’atusa

O lenei ata e maua pe a faʻaaogaina le mamafa masani i le faʻataʻitaʻiga i luga o le abscissa axis σ = P/A, lea P o le uta o loʻo galue i luga o le faʻataʻitaʻiga e ala i le maʻa faamama pito i luga i kp / cm2, A o le vaega o le koluse o le faʻataʻitaʻiga, ma le axis o le faʻaogaina o le vaega o le faʻataʻitaʻiga i luga o le faʻasologa o le faʻataʻitaʻiga. Δh/h lea Δh o le fa’amauina lea o le fa’ata’ita’iga i lalo o le uta Δσ a’o fa’amaopoopoina, h maualuga fa’ata’ita’iga a’o le’i utaina (fig. 2).

Ata o le nofoia o eleele i lalo o le utaina, la’u ese ma le toe utaina

Fig. 2. Fa’ata fa’amaufa’atasi

I le taimi o le utaina, ata o le fa’amalosi muamua a.

I le taimi e la’u ai uta, pe afai e mafai ona fa’aogaina le vai e le’i taofia, ina ia tumau le fa’ata’ita’iga i lalo o le vai a’o la’u uta, e toe fo’i i lona tulaga muamua, o lona uiga o le fula. Ae ui i lea, o le faʻataʻitaʻiga e le toe foʻi i lona tulaga muamua, o lona uiga ua oʻo i le palasitika (tumau) faʻaleagaina faʻaopoopo i le elastic. O le mea lea, i lenei tulaga, o le fulafula ata b e maua i le taimi e la’u ese ai. Ae peita’i, afai na faia le su’ega e aunoa ma le mauaina o le vai, nai lo le fulafula ata, o le mea lea e ta’ua o le diagram of elasticity.

Afai e toe utaina le fa’ata’ita’iga pe a uma ona la’u uta, e maua le ata fa’amalosi lona lua c. O le ata fulafula ma le ata lona lua compression c e fai ai se matasele o le hysteresis i lo latou va. I le omea, o le hysteresis loops e taua tele ma o le mea lea o le faʻaleagaina i le vaega o le fula ma le lua faʻamalosi (ata b ma c) e le o manatu e mafai, ae toe faʻafoʻi, talu ai e le tutusa ma le uta e tusa ai ma le tulafono a Hooke. O suiga i le vaega o le fa’apipi’i muamua (ata a) i le vaega e le’i toe fo’i mai e tumau (e le mafai ona toe fa’afo’i).

Faiga fa’apipi’i palapala

Mai le ata o le fa’apipi’i fa’atatau, tatou te maua mai e tusa ai ma le tulafono a Hooke e fa’atusa i le modulus o le elasticity a Jung E mo se mea mauti, le modulus compressibility o le palapala Ms

Ms = Δσ / (Δh/h) [kp/cm2],

lea Δσ o le faʻaopoopoga o le uta, Δh/h o le faʻapipiʻi faʻatusatusa tutusa, lea e maua mai le ata faʻapipiʻi muamua a (fig. 2).

O le compressibility modulus o le palapala Ms e ese mai le modulus of elasticity E o se mea elastic, ona o le Ms e le tumau mo le mea e tasi ma le mea lava e tasi ae e fesuisuiai ma faateleina i le uta masani σ. O le mea lea, e tasi le tau fa’apitoa o le compressibility modulus Ms e mafai ona tu’uina atu mo na’o le tasi va’a vaapiapi o uta masani palapala Δσ. Afai e maualuga atu le tau o le module Ms, e maualalo le compressibility o le palapala ma vice versa. E tusa ai ma a tatou tulafono faʻavae, o le faʻataʻitaʻiga o loʻo i lalo mo le faʻaogaina o le eleele i lona tulaga masani e faʻaaogaina:

O le fa’avasegaga o lo’o i lalo o lo’o fa’asolo mai i le ulua’i tusitusiga, e aofia ai le va fa’asolosolo 100-400 kp/cm2. E le’i siakiina pe ogatasi ma tulafono faatonutonu o iai nei.

Ms = 0 - 20 kp/cm2 palapala e matuā mafai ona fa’apipi’i

Ms = 20 - 50 kp/cm2 eleele fa’afefete tele

Ms = 50 - 100 kp/cm2 ’ele’ele fa’apipi’i feololo

Ms = 100 - 400 kp/cm2 eleele laititi

Ms = 100 - 400 kp/cm2 palapala laititi compressible

Ms = 400 - 1000 kp/cm2 palapala laititi compressible

Ms > 1000         kp/cm2 palapala e matua maulalo lava.

fa’alelei le palapala

I le auala lava e tasi, tatou te maua le modulus o elasticity o le eleele E:

E = Δσ / (Δh/h) [kp/cm2],

lea e maua mai ai le fa’aopoopoga o le fa’apipi’i Δh/h mai le ata elasticity o le palapala mo le fa’aopoopoga masani masani Δσ.

Ele’ele fa’atasi masani ma eleele fa’atosina

Ata o le porosity coefficient o le faʻataʻitaʻiga faʻalavelave i lalo o le utaina ma le laʻuina o uta

Sl.3. Fa’ata o suiga i le porosity coefficient o le fa’ata’ita’iga palapala fa’alavelave

Afai matou te faia se suʻega oedometer ma se faʻataʻitaʻiga faʻalavelave, lea matou te ulufale i totonu o le masini i le mea e maua ai, ma matou faʻatulagaina taunuuga o le suʻega i luga o le ata o le suiga i le porosity coefficient e faʻalagolago i le mamafa σ (Fig.3) o lo’o fa’atusalia le tafega fa’atasi i ata 1 mo uta muamua, 2 mo se mapusaga, 3 mo le uta lona lua e oo atu i le tapulaa a o le faʻaopoopoga o uta muamua σa ma 4 i tua atu o lena tapulaa.

Ata fesoasoani2ma ata fa’apipi’i lona lua3fai se matasele hysteresis i tua o le ata4fa’aauau i le fa’aopoopoga o le ata1, e aunoa ma le gau, e pei e leai se la’u ese ma toe utaina.

Ata o le porosity coefficient o le faʻataʻitaʻiga e leʻi faʻalavelaveina ma gau i lalo ole uta

Sl.4. _ Ata o le suiga o le porosity coefficient o le fa’ata’ita’iga o le palapala

Ae peitaʻi, afai tatou te faia le suʻega oedometer i le auala lava e tasi e pei o le taimi muamua ma se faʻataʻitaʻiga e leʻi faʻalavelaveina na ave mai se loloto o le eleele (fig.4), ata mo uta lona lua3o le a fa’aalia i se uta fa’apitoa e tasi σb se gau i le itu b, a mae’a ona fa’aauauina lea o le ata4e maualuga atu le malifa. O lenei gau na tupu ona o le palapala na aumai ai le faʻataʻitaʻiga o loʻo i lalo o se uta sili atu p=γt nai lo le uta o le sample σ i le oedometer. O le uta maualuga p e afua mai i le mamafa o le eleele pito i luga o loʻo i ai nei i luga o le eleele, lea tatou te taʻua o le mamafa o le eleele, poʻo le uta o le eleele muamua na tafea i le taimi e tafia pe mai le palapala moraine poʻo le aisa, lea tatou te taʻua o le preload. O le foliga mai o le soona fa’amaopoopoina e fa’apitoa lava le uiga o le ’ele, lea tatou te va’aia ai le va o le ’ele’ele masani fa’atasi ma le ’ele’ele fa’atasi.

E masani ona tuufaatasia omea

E masani ona tu’u fa’atasi le ’ele i le loloto papa’u i lalo ole fogā’ele’ele, lea e le’i fa’ailoa muamua ile uta. O se faʻataʻitaʻiga o lenei omea, faʻapipiʻiina i le oedometer ma uta sili atu nai lo le mamafa o le pito i luga o le “soil pressure” layers, o loʻo faʻaalia ai le faʻaauau pea o le faʻamaopoopoina, e aunoa ma se motusia i le ata faʻapipiʻi fesoʻotaʻiga poʻo i le porosity coefficient change diagram. O le faʻamautuina o lenei omea i lalo o le uta o le mea e masani lava, o lona uiga i lalo o se uta faʻapitoa, faʻaitiitia le faʻaogaina i le taimi.

Omea fa’amaopoopo

E sili atu le loloto o le ’ele fa’amaopoopo po’o sa fa’asaga muamua i le utaina. O se faʻataʻitaʻiga o lenei omea o loʻo faʻapipiʻiina i le oedometer ma le mamafa e sili atu nai lo le mamafa o le palapala poʻo le preload o loʻo faʻaalia ai se gau i luga o le ata faʻapipiʻi faʻatusatusa poʻo luga o le porosity coefficient change diagram, le mea e taʻua. _ gau fa’afanua g,_ ma se suiga malosi i le itu (Fig.5a). O le nofoia o lenei omea i lalo o le fausaga e laʻititi mo le uta i lalo ifo o le mamafa o le palapala poʻo le uta muamua σ1, ae fa’ateleina tele mo uta i luga σ1.

Afai e le o manino le faʻamalamalamaina o le vaeluaga o le eleele, ona faʻamoemoe lea e faʻaaoga ai tangents i le ata (Fig.5e).

Faata e lua mo le fuafuaina o le gau o le eleele o le omea ua soona tuufaatasia

Sl.5. Fa’ata o suiga i le porosity coefficient o le omea fa’atumauina

Fa’asologa o taimi

O lenei ata, e taʻua foi o le faʻamaopoopoina ata, e maua pe a, mo tikeri taʻitasi o le utaina o le faʻataʻitaʻiga i le oedometer, o le taimi t i itula e faʻaoga i le abscissa axis, ma le faʻamautu i mm i le axis ordinate (Fig.6a) po’o le % o le aofa’iga o nofoia (Fig.6e).

Ata o taimi nofoia o le oneone ma le omea

Sl.6. Taimi Fa’amauina ata

E ese le amio o eleele e le o fusifusia ma saisai i lalo ole uta. O eleele gaogao, e pei o le oneone, e tele pores, lea e vave oomi mai ai le vai i lalo o le uta, ina ia vave ona faʻamautu le palapala, ma o le pito sili ona tele e tupu i le amataga o le uta ma oʻo atu i le faʻamautu mulimuli i se uta tuʻuina i se taimi puupuu. O eleele fefiloi e pei ole omea e iai ni pu laiti e faigata ai ona oomi mai le vai i lalo ole uta. E lua vaega o le taimi o le fa’amauina o le palapala. I le vaega muamua, i le taimi lava e uma ai le faʻaogaina o le uta i le palapala, talu ai e le mafai ona tafe mai le vai mai pores, e faʻamalosia ma maua uma le uta faʻaaogaina. I le laasaga lona lua, o le vai pore mamafa e amata ona tulei i fafo i lalo o lona lava faʻalavelave ona o le uta, lea e faasolosolo malie ona faʻafeiloaʻi atu i vaega eleele malo. I le vaega lona lua lea, e faʻapotopoto faʻatasi ma faʻaitiʻitia pores. O le fa’agasologa o le fa’alalo ifo e fa’aauau pea se’ia o’o ina fa’amalosi le vai fa’amalosi mai i pores, o lona uiga, se’ia o’o ina le toe i ai le vai mamafa i totonu o pores. O le mea lea, o le faʻamalosia o le eleele o se faʻafitauli o le hydrodynamic, lea e faʻalagolago i le palapala ma le porosity. I le tulaga o le omea, o lona faʻaogaina e maualalo, o le faʻagasologa o le faʻamaopoopoina e mafai ona umi se taimi, ma e le gata i lea, o nofoaga e mafai ona sili atu ona sili atu ona o le maualuga maualuga o le porosity nai lo le oneone. I luga o le faʻavae o le suʻega tuʻufaʻatasia, e mafai ona faʻatusatusa le taimi o le nofoia mo le umi atoa o le faʻatasi ma i vaega taʻitasi.